Droga młodych

Film Aleksandra Forda

Droga młodych (jid. ‏מיר קומען אָן‎ Mir kumen on) – polski fabularyzowany film dokumentalny w języku jidysz z 1936 w reżyserii Aleksandra Forda, zrealizowany na podstawie scenariusza Wandy Wasilewskiej oraz Jakuba Pata.

Droga młodych
‏מיר קומען אָן‎ Mir kumen on
Gatunek film dokumentalny
Rok produkcji 1936
Data premiery marzec 1936
Kraj produkcji  Polska
Język jidysz
Czas trwania 63 min
Reżyseria Aleksander Ford
Scenariusz Wanda Wasilewska
Jakub Pat
Muzyka Henryk Kon
Jankiel Trowpiański
Zdjęcia Stanisław Lipiński
Produkcja Sholom Gilinski
Wytwórnia Sanatorium im. Włodzimierza Medema

FabułaEdytuj

Film poświęcony jest losom grupy żydowskich dzieci z ubogich rodzin, która przyjeżdża do Sanatorium im. Włodzimierza Medema w Miedzeszynie pod Warszawą, podległego lewicowej partii Bund[1], a wyróżniającego się wzorowością w praktyce pedagogicznej i leczniczej. Dzieci przybyłe do sanatorium, choć początkowo mają trudności z dostosowaniem się do społeczności sanatoryjnej, stopniowo odzyskują szczęście, bawią się z rówieśnikami, a po trzech miesiącach pobytu czują się znów pełnoprawnymi członkami społeczeństwa[2].

ProdukcjaEdytuj

Celem Forda i jego współpracowników było zwrócenie uwagi na konieczność zebrania pieniędzy na leczenie żydowskich dzieci chorych na gruźlicę, w obliczu odmowy dofinansowania pracy sanatorium przez Ministerstwo Opieki Społecznej[3]. Ścieżka dźwiękowa dzieła Forda cytowała przetłumaczony na jidysz wiersz Walta Whitmana Salut au Monde oraz przekład Międzynarodówki, do których muzykę skomponowali Henryk Kon i Jankiel Trowpiański[4].

OdbiórEdytuj

Film Forda został sfinansowany przez amerykańskie organizacje żydowskie, jednak jego premiera w Polsce została wstrzymana przez ówczesną cenzurę sanacyjną pod pretekstem zarzutu „propagandy komunistycznej” oraz „zakapturzonego bolszewizmu”[5]. W następstwie tego wydarzenia film pokazywano na seansach prywatnych, gdzie spotkał się on z pozytywnymi opiniami takich krytyków literackich jak Karol Ford, Zbigniew Mitzner oraz Antoni Słonimski, którzy chwalili go za bardzo wysoki poziom artystyczny[6]. Pierwszy, zamknięty acz legalny, pokaz Drogi młodych odbył się we Francji, gdzie film był dystrybuowany pod nazwą Nous arrivons (fr. Przyjeżdżamy)[7]. Projekcję poprzedziły wprowadzenie Jeana Painlevé oraz prelekcja Luisa Buñuela. Mimo że Drogę młodych za granicą przyjęto z uznaniem, również pozostałe kopie filmu rozpowszechniane poza Polską były częściowo ocenzurowane, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych[8].

Skrócona wersja filmu została opracowana w Wielkiej Brytanii w 1944 przez Stefana Osieckiego pod nazwą Dzieci powinny się śmiać (ang. Children Must Laugh)[9]. W sierpniu 2017 w warszawskim kinie Iluzjon miała miejsce premiera odrestaurowanej wersji filmu[3], „w atmosferze premiery osiemdziesiąt jeden lat spóźnionej, chociaż radosnej; międzynarodowego (polsko-niemiecko-francusko-amerykańskiego) wysiłku zakończonego wzruszającym sukcesem”[10].

ZnaczenieEdytuj

Zdaniem Magdaleny Kozłowskiej:

Droga młodych przyczyniła się do rozpowszechnienia idei sanatorium za granicą. Było to cenne, zwłaszcza pod koniec lat trzydziestych, w obliczu bardzo ograniczonej pomocy ze strony Warszawy i polskich instytucji państwowych. Film ten był również próbą rekonfiguracji kultury jidysz – próbą ukazania innego rodzaju świata żydowskiego, nie tego tradycyjnego, ale zawierającego inne spojrzenie, świata, który patrzy w przyszłość. Podważył stereotypowe postrzeganie Żydów jako związanych wyłącznie z religią, handlem i życiem miejskim[4].

Jerzy Stanisław Majewski z „Gazety Wyborczej” wprawdzie stwierdził, iż „współczesnego widza obraz stworzony przez reżysera śmieszy nachalną dydaktyką”, lecz zarazem przyznał, iż Droga młodych „dla badaczy dziejów przedwojennej Warszawy jest wyjątkowym świadectwem przeszłości. Tym bardziej, że w filmie świat dawnej żydowskiej Warszawy żyje. Wchodzimy do wnętrz, śledzimy sanatoryjne losy dzieci, słuchamy ich występów w języku żydowskim i polskim”[11].

Znaczenie Drogi młodych jako dokumentu podkreślają również losy sanatorium. W 1942 obiekt zamknęły niemieckie nazistowskie władze okupacyjne, a jego pensjonariusze i personel zostali zamordowani w obozie zagłady w Treblince[11]. Już wersja filmu zmontowana przez Osieckiego kończyła się planszą informującą o tym, co spotkało dzieci i wychowawców sanatorium[9].

PrzypisyEdytuj

  1. Nowak 2017 ↓, s. 93.
  2. Gross 2002 ↓, s. 106.
  3. a b Premiera odrestaurowanego filmu „Mir kumen on” z 1936 roku, Radio Dla Ciebie, 31 sierpnia 2017 [dostęp 2020-03-10] (pol.).
  4. a b Kozłowska 2014 ↓, s. 55.
  5. Gross 2002 ↓, s. 107.
  6. Gross 2002 ↓, s. 108–109.
  7. Hendrykowska 2015 ↓, s. 578.
  8. Gross 2002 ↓, s. 110.
  9. a b Mir kumen on w bazie filmpolski.pl
  10. Klara Cykorz, Ford. Lekcja historii, „Dwutygodnik” (220), wrzesień 2017 [dostęp 2020-03-10] (pol.).
  11. a b Jerzy S. Majewski, Sanatorium w Miedzeszynie. Duma przedwojennych organizacji żydowskich, Gazeta Wyborcza Warszawa, 28 kwietnia 2016 [dostęp 2020-03-10].

BibliografiaEdytuj

  • Natan Gross, Film żydowski w Polsce, Kraków: Rabid, 2002, ISBN 83-88668-23-4.
  • Małgorzata Hendrykowska, Historia polskiego filmu dokumentalnego (1896–1944), Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2015, ISBN 978-83-232-2805-9, ISSN 1642-8595.
  • Tomasz Nowak, Funkcje muzyki w polskim kinie żydowskim okresu międzywojennego, „Entomuzykologia Polska” (2), 2017, s. 91–99.
  • Magdalena Kozłowska, “In Sunshine and Joy”? The Story of Medem Sanatorium in Miedzeszyn, „East European Politics and Societies and Cultures”, 28 (1), 2014, s. 49–62.

Linki zewnętrzneEdytuj