Otwórz menu główne

Dwór królewski w Knyszynie – nieistniejący już kompleks budynków o charakterze rezydencjonalno-obronnym w Knyszynie w województwie podlaskim.

Dwór królewski w Knyszynie
Ilustracja
Litografia Napoleona Ordy "Ruiny zamku w Knyszynie" (Ruiny domniemanej tzw. Studni Giżanki. II poł. XIX w.)[1]
Państwo  Polska
Miejscowość Knyszyn
Typ budynku dwór obronny
Styl architektoniczny renesans
Architekt Hiob Bretfus
Rozpoczęcie budowy po 1537
Pierwszy właściciel Zygmunt II August, król Polski
Kolejni właściciele po 1663 (?) Orsetti, Gnińscy, Czapscy, Krasińscy
Położenie na mapie Knyszyna
Mapa lokalizacyjna Knyszyna
Dwór królewski w Knyszynie
Dwór królewski w Knyszynie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dwór królewski w Knyszynie
Dwór królewski w Knyszynie
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Dwór królewski w Knyszynie
Dwór królewski w Knyszynie
Położenie na mapie powiatu monieckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu monieckiego
Dwór królewski w Knyszynie
Dwór królewski w Knyszynie
Położenie na mapie gminy Knyszyn
Mapa lokalizacyjna gminy Knyszyn
Dwór królewski w Knyszynie
Dwór królewski w Knyszynie
Ziemia53°18′31,68″N 22°55′47,00″E/53,308800 22,929722
Obraz Jana Matejki "Śmierć Zygmunta Augusta w Knyszynie" (olej na płótnie, 1886) w Muzeum Narodowym w Warszawie

Spis treści

HistoriaEdytuj

Dwór w Knyszynie, zespół budynków o konstrukcji murowano-drewnianej otoczony ogromnym ogrodem, pospolicie zwanym zwierzyńcem, powstał w połowie XVI wieku dla króla Zygmunta Augusta. Budową dworu kierował architekt królewski Hiob Bretfus, który w tym czasie prowadził również przebudowę pobliskiego zamku w Tykocinie (w 1571 roku Bretfus był także krótko starostą tykocińskim). W literaturze naukowej podaje się, że dwór w Knyszynie był podporządkowany wymogom obronności, być może nawet otoczony wałami ziemnymi[2]; z jednego z dokumentów źródłowych wynika, że w 1563 roku wysłano do Knyszyna "98 większych hakownic na miarę 6 dłoni Doppelhoken"[3].

Dwór knyszyński był jedną z ulubionych rezydencji Zygmunta Augusta; służył m.in. jako dwór myśliwski, skąd król wyprawiał się na łowy na żubry i inną grubszą zwierzynę. W czasie pobytów króla w Knyszynie dwór był ozdabiany arrasami, których król zgromadził ogółem około 350; gdy Zygmunt August opuszczał Knyszyn, arrasy przewożono do Tykocina[4]. Źródła historyczne zanotowały 22 pobyty króla w Knyszynie obejmujące łącznie 495 dni. Król najchętniej przebywał w swej rezydencji przygotowując się do sejmów (np. 1554 r., 1565 r., 1564 r., 1567 r.) lub po ich zakończeniu (1563, 1564, 1565, 1569). Podpisał tu m.in. pierwszą w Polsce Ustawę Morską i Leśną. Po śmierci Zygmunta Augusta, który zmarł w dworze knyszyńskim w dniu 7 lipca 1572 roku, w 1580 roku zamieszkał we dworze kanclerz wielki koronny i starosta knyszyński Jan Zamoyski, a w 1630 roku królewicz Władysław, od 1632 roku król Władysław IV[5].

Lokalizacja rezydencjiEdytuj

Po 1945 roku dawny teren rezydencji znalazł się na obszarze PGR[6]. Dwór, z którego zachowały się jedynie skromne szczątki murów i pozostałości założenia ogrodowego, znajdował się przy obecnej ulicy Białostockiej w Knyszynie, po lewej stronie[7][6]). Prof. Józef Maroszek i Halina Karwowska w 1984 roku podjęli próbę zweryfikowania lokalizacji dworu metodami wykopaliskowymi. Prace przeprowadzono na kilku posesjach przy ulicy Białostockiej (nr 43, 47, 53, 57, 59). Wynikiem badań było ustalenie, że kompleks rezydencjonalny zlokalizowany był przy dzisiejszej ul. Białostockiej, po obu stronach tej ulicy od nr 43 po stronie nieparzystej i nr 36 po stronie parzystej i ciągnął się aż do rzeki Jaskranki. Ustalenia te potwierdza dawna nazwa ulicy Białostoskiej - ul. Dworska.

W Albumie Widoków Historycznych Polski Napoleona Ordy (1875) znajduje się rysunek przedstawiający ruiny domniemanej tzw. Studni Giżanki w Knyszynie (Giżanka była jedną z metres Zygmunta Augusta); jest bardzo prawdopodobne, że ilustracja ta przedstawia nieistniejące dziś ruiny pałacu Gnińskich w Knyszynie, zbudowanego według projektu Tylmana z Gameren[8].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Ruiny domniemanej tzw. Studni Giżanki na litografii Napoleona Ordy w Albumie Widoków Historycznych Polski, Warszawa 1875; w rzeczywistości są to prawdopodobnie ruiny pałacu Gnińskich w Knyszynie, por. przypis nr 8
  2. M. Paździor, "Dwór królewski Zygmunta Augusta w Knyszynie", [w:] Rocznik Białostocki, t. 8 (1967), Muzeum w Białymstoku, Białystok 1968, s. 360
  3. M. Paździor, ibid., s. 381
  4. A. Studniarek, "Król Zygmunt August - życie, śmierć i pamięć", [w:] Nowy Goniec Knyszyński, nr 9 (68), listopad 2008, s. 26 [1]
  5. Knyszyn w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IV: Kęs – Kutno. Warszawa 1883.
  6. a b [w:] Dwór w Knyszynie (pol.). Polskie Zamki. [dostęp 9 października 2009].
  7. Informacje o historii ziemi knyszyńskiej na stronie Urzędu Miejskiego w Knyszynie [2]
  8. M. Bielska, Buntownik z wyboru - Tomasz Czapski, starosta knyszyński (1740-1784), s. 162 (praca magisterska przygotowana na Uniwersytecie w Białymstoku, Białystok 2007) [3]

BibliografiaEdytuj