Dysplazja (zmiana przedrakowa)

Ten artykuł dotyczy zmiany przedrakowej. Zobacz też: dysplazja (zaburzenie rozwojowe).

Dysplazja (łac. dysplasia, z gr. dys = zły + plassein = tworzyć, kształtować) – nieprawidłowości w wyglądzie komórek (zmiany cytologiczne) oraz zaburzenia w architekturze tkanki wskazujące na wczesny krok w kierunku transformacji nowotworowej, zaburzeniami budowy komórek (polimorfizm, nieprawidłowości jąder), ich dojrzewania i różnicowania (liczne mitozy) oraz struktury (utrata biegunowości komórek i warstwowości jąder). Zjawisko dysplazji polega na stopniowej przebudowie dotychczas zdrowego narządu. To zaburzone różnicowanie jest ograniczone do warstwy nabłonkowej (dysplazja dotyczy głównie nabłonka i tkanki łącznej) i nie ulega inwazji do głębszych tkanek – nie przekracza błony podstawnej.

Dysplazja niskiego stopnia błony śluzowej przełyku (przełyk Barretta)
Dysplazja niskiego stopnia błony śluzowej przełyku (przełyk Barretta)

Dysplazja jest najbardziej stałym wykładnikiem histopatologicznym stanu przedrakowego nabłonka. Dysplazja bywa nawet określana jako stan przejściowy pomiędzy rozrostem (hyperplasia) a nowotworem.

Terminem dysplazja określa się także zmiany proliferacyjno-zanikowe w sutku (mastopatia) powstające pod wpływem zaburzeń hormonalnych. Ponieważ tego typu zmiany w sutku nie są stanem przednowotworowym, nazywa się je łagodnymi dysplazjami sutka.

Cechy komórek dysplastycznychEdytuj

Dysplazja charakteryzuje się głównie zmianami mikroskopowymi, jak:

  • anizocytoza – różnorodność wielkości komórek
  • heterocytoza – różnorodność kształtu komórek
  • makrocytoza – zwiększenie rozmiarów komórek
  • macronucleosis – powiększenie jądra komórkowego
  • zwiększenie stosunku N/C - zmiana proporcji jądra do cytoplazmy na korzyść jądra komórkowego
  • hiperchromazja – wzrost barwliwości jądra komórkowego (barwienie H + E ) wynikająca ze zwiększenia ilości DNA jądrowego
  • polynucelosis – obecność wielu jąder komórkowych w obrębie danej komórki
  • hypernucleosis - wyraźne jąderka w jądrze komórkowym
  • zwiększenie ilości wakuoli (wakuolizaja) lub całkowity brak wakuoli w komórkach
  • obecność licznych figur mitotycznych, często nieprawidłowych, świadczących o szybkich podziałach komórkowych

StopnieEdytuj

Dysplazja ma różne stopnie zaawansowania, które wyrażamy za pomocą podziału:

  • dysplazja małego stopnia (1 stopień) – nieznaczne zaawansowanie dysplazji; komórki dysplastyczne zlokalizowane w 1/3 dolnej nabłonka
  • dysplazja średniego stopnia (2 stopień) – komórki dysplastyczne zlokalizowane w 2/3 dolnych nabłonka
  • dysplazja dużego stopnia (3 stopień) – komórki dysplastyczne zlokalizowane ponadto w górnej 1/3 nabłonka, ale nie w całej jego grubości; wygląd komórek praktycznie taki jak komórek nowotworowych

Im wyższy stopień dysplazji tym większe prawdopodobieństwo jej przejścia w raka. Dysplazja w zależności od stopnia i ilości zmienionych komórek wymaga dalszej diagnostyki (pobranie wycinków) i leczenia zachowawczego (lekami, farmakoterapia) lub chirurgicznego.

PrzykładyEdytuj

Najlepiej poznaną formą dysplazji jest forma prekursorowa dla raka szyjki macicyśródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy (łac. neoplasia intraepithelialis cervicalis, ang. cervical intraepithelial neoplasia – stąd klasyfikacja CIN). Neoplazja śródnabłonkowa właściwie zawiera dwa typy zmian: oprócz dysplazji dotyczy ona również raka przedinwazyjnego. Zmiana ta jest wywoływana przez infekcję wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV: typami 16 i 18, niekiedy 31, 33, 35 i 51). Rzadko istnieją dla kobiet jakiekolwiek niepokojące przesłanki, które mogłyby się przyczynić do podejrzenia o dysplazję szyjki macicy. Wykrywa się ją natomiast zazwyczaj na podstawie badania przesiewowego, jakim jest ocena rozmazu z części pochwowej szyjki macicy (ang. pap smear, od Georgiosa Papanikolaou, twórcy cytodiagnostyki złuszczeniowej). Celem tego badania jest zdiagnozowanie choroby we wczesnej fazie, gdy jest ona jeszcze na etapie dysplazji i łatwo ją wyleczyć.

Inne przykłady to:

Dysplazja a rak w miejscu i rak inwazyjnyEdytuj

Pojęcia dysplazji, raka w miejscu i rak inwazyjnego są powiązane, ponieważ reprezentują trzy etapy progresji w kierunku raka:

  • Dysplazja jest najwcześniejszą zmianą przednowotworową rozpoznawalną w biopsji przez patologa.
  • Rak w miejscu jest to zmiana histopatologicznie podobna do dysplazji dużego stopnia (dysplasia gradus maioris), dlatego obecnie obie zmiany są klasyfikowane jako CIN III. Ryzyko transformacji w raka inwazyjnego jest duże, natomiast leczenie jest jeszcze zazwyczaj łatwe.
  • Rak inwazyjny, zwany właściwie rakiem (z tego względu, że w definicji raka zawarta jest cecha naciekania podścieliska, stąd sprzeczność występuje również w pojęciu raka przedinwazyjnego) jest ostatnim stadium w całej tej sekwencji. Jest to choroba, która nieleczona, dokona inwazji (przerzutów) na organizm i najprawdopodobniej go zabije.

MetaplazjaEdytuj

Metaplazja jest sytuacją, w której komórki zmieniły swój pierwotny, dojrzały typ zróżnicowania w inny typ zróżnicowanych komórek, również dojrzałych, w odpowiedzi adaptacyjnej na ekspozycję na chroniczne podrażnienie, patogen lub karcynogen. Metaplazja tym różni się od dysplazji, że w przypadku komórek dysplastycznych zmiany są zakodowane w ich genomie i są przekazywane komórkom potomnym.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Jerzy Stachura: Patologia: znaczy słowo o chorobie. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 2005. ISBN 83-88857-92-4.
  • J. Groniowski, S. Kruś: Podstawy patomorfologii: podręcznik dla studentów medycyny. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1991. ISBN 83-200-1566-9.