Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy miejscowości na Śląsku Cieszyńskim. Zobacz też: Dziećmorowice – wieś w Polsce.

Dziećmorowice (cz. Dětmarovice i, niem. Dittmarsdorf) – wieś gminna i gmina w kraju morawsko-śląskim, w powiecie Karwina w Czechach, w historycznych granicach regionu Śląska Cieszyńskiego. Przez miejscowość przepływa rzeka Olza.

Dziećmorowice
Dětmarovice
gmina
Ilustracja
Kościół w św. Marii Magdaleny w Dziećmorowicach
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Czechy
Kraj Flag of Moravian-Silesian Region.svg morawsko-śląski
Powiat Karwina
Kraina Śląsk
Starosta Ladislav Rosman
Powierzchnia 13,76 km²
Populacja (2018)
• liczba ludności

4227[1]
• gęstość 294,91 os./km²
Kod pocztowy 735 71
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba obrębów ewidencyjnych 2
Liczba części gminy 2
Liczba gmin katastralnych 2
Położenie na mapie kraju morawsko-śląskiego
Mapa lokalizacyjna kraju morawsko-śląskiego
Dziećmorowice
Dziećmorowice
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Dziećmorowice
Dziećmorowice
Ziemia49°53′N 18°28′E/49,886667 18,462222
Strona internetowa
Portal Portal Czechy

Podział administracyjnyEdytuj

Gmina Dziećmorowice składa się z dwóch części i gmin katastralnych:

  • Dziećmorowice – o powierzchni 1198,14 ha[2] (87,1% obszaru całej gminy). W 2001 mieszkało tu 3540 z 3783 osób zamieszkujących całą gminę[3].
  • Koukolná (niem. Konkolna, pol. Kąkolna) – położona w południowo-wschodniej części gminy nad rzeką Olzą, ma powierzchnię 177,92 ha[4] (12,9% obszaru gminy). W 2001 mieszkały tu 243 osoby[3].

GeografiaEdytuj

Gmina położona jest w północno-wschodniej części powiatu Karwina. Na zachodzie sąsiaduje z Lutynią Dolną, na południowym zachodzie z Orłową (Lutynią), na południu z Dąbrową. Kąkolna położona w południowo-wschodniej części gminy na południu i wschodzie sąsiaduje z Karwiną (Starym Miastem). Przez Kąkolną od strony południowej południkowo przepływa rzeka Olza, która dalej na północ oddziela Dziećmorowice od Zawady w gminie Piotrowice koło Karwiny. Następnie Olza skręca w kierunku zachodnim i stanowi północną granicę gminy z powiatem wodzisławskim w Polsce.

LudnośćEdytuj

W 2001 roku największą mniejszość stanowili Słowacy (3,1%), następnie Polacy (2,9%), Morawianie (1,1%) i Ślązacy (0,8%). Osoby wierzące stanowiły 40,4% populacji, z czego 85,3% to byli katolicy[5].

HistoriaEdytuj

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana została w łacińskim dokumencie Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisanej za czasów biskupa Henryka z Wierzbna ok. 1305 w szeregu wsi zobowiązanych do płacenia dziesięciny biskupstwu we Wrocławiu, w postaci item in Dithmari villa sunt triginta octo mansi[6][7][8]. Zapis ten oznaczał, że wieś posiadała 38 łanów mniejszych. Jej powstanie wiąże się z przeprowadzaną pod koniec XIII wieku na terytorium późniejszego Górnego Śląska wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową). Wieś politycznie znajdowała się wówczas w granicach utworzonego w 1290 piastowskiego (polskiego) księstwa cieszyńskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech, a od 1526 roku w wyniku objęcia tronu czeskiego przez Habsburgów wraz z regionem aż do 1918 roku w monarchii Habsburgów (potocznie Austrii).

Miejscową parafię katolicką pw. św. Marii Magdaleny założono jeszcze w XIV lub w pierwszej połowie XV wieku[9] i po raz pierwszy wzmiankowano w sprawozdaniu z poboru świętopietrza sporządzonym przez archidiakona opolskiego Mikołaja Wolffa w 1447 jako jedną z 51 w archiprezbiteracie cieszyńskim (pod nazwą Ditmari villa)[10].

W 1792 wieś została zakupiona przez przedstawiciela wpływowego rodu Larisch-Mönich, którzy władali nią aż do 1927 roku. Po zniesieniu poddaństwa miejscowość stanowiła wraz Kąkolną gminę na Śląsku Austriackim, w powiecie sądowym Frysztat, najpierw w powiecie cieszyńskim, potem w samodzielnym powiecie politycznym Frysztat. W 1869 Dziećmorowice i Kąkolna liczyły kolejno 1208 i 172 mieszkańców. W latach 1869-1870 w miejscowości wzniesiono kościół w stylu neoromańskim. Miejscowość nie różniła się znacznie pod względem językowym od sąsiednich miejscowości, za to wyraźnie różniła się poglądami narodowościowymi. W czterech ostatnich spisach ludności Austro-Węgier liczba deklaracji deklarowanego języka potocznego polskiego często zmieniała się. W 1880 było to 13,9%, 34,6% w 1890, w 1900 roku było to 86,7%, a w 1910 21,8%[11]. W 1910 Dziećmorowice i Kąkolna miały łącznie 3453 mieszkańców, a w samych Dziećmorowicach 3144, z czego 3103 było zameldowanych na stałe, 2405 (77,5%) było czesko-, 661 (21,3) polsko- a 37 (1,2%) niemieckojęzycznymi, 3082 (98%) było katolikami, 10 (0,3%) ewangelikami, 9 (0,3%) kalwinistami, 28 (0,9%) wyznawcami judaizmu a 15 osób było innej religii lub wyznania. W Kąkolnej zaś mieszkało 309 osób (290 zameldowanych), 211 (72,8%) było czesko- a 79 (27,2%) polskojęzycznymi, 306 (99%) było katolikami a 3 przedstawicielami religii żydowskiej[12]. Pod względem politycznym miejscowość była zdominowana przez socjalistów. W 1905 otwarto budynek Domu Robotniczego, jedynego w swoim rodzaju na Śląsku Cieszyńskim. W pierwszych powszechnych wyborach do parlamentu wiedeńskiego w latach 1907 i 1911 dwukrotnie wygrał tu ze znaczną przewagą nad konkurentami Tadeusz Reger[13][14].

Pomimo tego w pierwszych powszechnych wyborach do parlamentu wiedeńskiego w latach 1907 i 1911 dwukrotnie wygrał tu polski socjalista Tadeusz Reger, w 1911 również przeciwko kandydatowi czeskich socjalistów Gardowskiemu (który otrzymał tu jedynie ok. 20% głosów)[15][16].

Ludność polskojęzyczna stanowiła 89,6% większość w Lutyni Niemieckiej położonej na zachód od Dziećmorowic, 95,5% w Lutyni Polskiej na południowym zachodzie i Starym Mieście na południowym wschodzie, a w Zawadzie za Olzą na wschodzie 95,2%. Jedynie w położonej na południu Dąbrowie większość ta liczyła mniej, 62,8%, zaś język czeski zadeklarowany był tam przez 34,7% osób. W trakcie czechosłowacko-polskiego konfliktu granicznego o Śląsk Cieszyński, przez krótki czas Dziećmorowice stanowiły eksklawę administracji czechosłowackiej, jednak jeszcze w 1920 roku cała okolica znalazła się w granicach Czechosłowacji. W październiku 1938 miejscowość została wraz z Zaolziem zaanektowana przez Polskę a podczas II wojny światowej przez nazistowskie Niemcy. Po wojnie weszła w skład Czechosłowacji.

 
Podział Śląska Cieszyńskiego w XX wieku; 5 listopada 1918 Dziećmorowice zaznaczone są jako eksklawa Czechosłowacji

ElektrowniaEdytuj

W latach 1971-1976 w północnej części gminy, pomiędzy linią kolejową a Olzą, wybudowano elektrownię, dzięki której Dziećmorowice zasłynęły w kraju. Jej kominy są widoczne z odległości kilkudziesięciu kilometrów (między innymi z polskich miast Jastrzębie-Zdrój, Wodzisław Śląski, Rybnik, Gliwice). Jest największą elektrownią w Czechach zasilaną węglem kamiennym. W roku 1998 zainstalowano filtry przeciw zanieczyszczaniu powietrza. Elektrownia została posadowiona w zakolu rzeki Olzy tuż nad granicą z Polską (leży zaledwie 500-900 metrów od granicy z Polską).

Turystyka i zabytkiEdytuj

Przez miejscowość przechodzą trasy rowerowe: 6257 i 6258.

Najważniejszym zabytkiem jest zbudowany w latach 1869-1870 rzymskokatolicki kościół pw. św. Marii Magdaleny.

KomunikacjaEdytuj

Przez Dziećmorowice przebiega Linia kolejowa Bohumín – Čadca.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Český statistický úřad: Počet obyvatel v obcích České republiky k 1.1.2018 (cz.). 2018-01-01. [dostęp 2018-05-22].
  2. Informace o katastrálním území Dětmarovice (cz.). [dostęp 2010-10-03].
  3. a b Český statistický úřad: Historický lexikon obcí ČR 1869 – 2005 – 1. díl (cz.). 20 sierpnia 2008. s. 718-719. [dostęp 2010-10-03].
  4. Informace o katastrálním území Koukolná (cz.). [dostęp 2010-10-03].
  5. Sčítaní lidu, domů a bytů 2001 (cz.). [dostęp 2010-10-05].
  6. Śląsk Cieszyński w średniowieczu (do 1528). Idzi Panic (redakcja). Cieszyn: Starostwo Powiatowe w Cieszynie, 2010, s. 296. ISBN 978-83-926929-3-5.
  7. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (online). W: www.dokumentyslaska.pl [on-line]. [dostęp 2013-07-22].
  8. H. Markgraf, J. W. Schulte: Codex Diplomaticus Silesiae T.14 Liber Fundationis Episcopatus Vratislaviensis. Breslau: Josef Max & Comp., 1889.
  9. I. Panic, 2010, s. 414
  10. Registrum denarii sancti Petri in archidiaconatu Opoliensi sub anno domini MCCCCXLVII per dominum Nicolaum Wolff decretorum doctorem, archidiaconum Opoliensem, ex commisione reverendi in Christo patris ac domini Conradi episcopi Wratislaviensis, sedis apostolice collectoris, collecti. „Zeitschrift des Vereins für Geschichte und Alterthum Schlesiens”. 27, s. 369-372, 1893. Breslau: H. Markgraf (niem.). 
  11. Kazimierz Piątkowski: Stosunki narodowościowe w Księstwie Cieszyńskiem. Cieszyn: Macierz Szkolna Księstwa Cieszyńskiego, 1918, s. 273, 290. (pol.)
  12. Ludwig Patryn (ed): Die Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1910 in Schlesien, Troppau 1912.
  13. Niechaj mówią cyfry!. „Poseł Związku śląskich katolików”. XXXIV, s. 9, 1908. Cieszyn: Związek Śląskich Katolików. [dostęp 2018-12-22]. 
  14. Zwycięstwo!. „Robotnik Śląski”. 24, s. 2, 16 czerwca 1911. Cieszyn: Związek Śląskich Katolików. [dostęp 2018-12-22]. 
  15. Niechaj mówią cyfry!. „Poseł Związku śląskich katolików”. XXXIV, s. 9, 1908. Cieszyn: Związek Śląskich Katolików. [dostęp 2018-12-22]. 
  16. Zwycięstwo!. „Robotnik Śląski”. 24, s. 2, 16 czerwca 1911. Cieszyn: Związek Śląskich Katolików. [dostęp 2018-12-22]. 

Linki zewnętrzneEdytuj