Dziewięcierz

wieś w województwie podkarpackim

Dziewięcierzwieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie lubaczowskim, w gminie Horyniec-Zdrój[5][4].

Dziewięcierz
wieś
Ilustracja
Cmentarz greckokatolicki
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

lubaczowski

Gmina

Horyniec-Zdrój

Liczba ludności (2021)

199[2]

Strefa numeracyjna

16

Kod pocztowy

37-620[3]

Tablice rejestracyjne

RLU

SIMC

0602779[4]

Położenie na mapie gminy Horyniec-Zdrój
Mapa konturowa gminy Horyniec-Zdrój, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Dziewięcierz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko prawej krawiędzi na dole znajduje się punkt z opisem „Dziewięcierz”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko prawej krawiędzi nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Dziewięcierz”
Położenie na mapie powiatu lubaczowskiego
Mapa konturowa powiatu lubaczowskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Dziewięcierz”
Ziemia50°13′13″N 23°26′29″E/50,220278 23,441389[1]

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa przemyskiego.

Na terenie miejscowości znajduje się rezerwat przyrody Sołokija[6].

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Horyńcu-Zdroju[7].

Części wsi

edytuj
Integralne części wsi Dziewięcierz[5][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0602791 Moczary przysiółek
0602800 Słotwina przysiółek

Historia

edytuj

Wieś pierwotnie nazywała się Dziewięciory (Девятири). Powstała w latach 1565–1566, lokowana na surowym korzeniu przez starostę lubaczowskiego Andrzeja Myszkowskiego jako wieś królewska. W 1630 r. liczyła 56 domów. Wsią królewską pozostawała do 1778 r., potem była własnością szlachecką, na początku XX w. majątek rozparcelowano.

Przed 1945 r. w skład Dziewięcierza wchodziły przysiółki: Dolina Dunajecka, Popowa Dolina, Czornije, Dąbrówki, Hruszki, Kernycia, Kowale, Łuh, Moczary, Śniegury, Sołotwyna, Srocze Łozy, Trostianka (najdalszy oddalony był 3 km od cerkwi).

W XVII-XVIII w. we wsi rozwinęło się rzemiosło garncarskie i kamieniarskie, dzięki sąsiednim ośrodkom: Potyliczowi, który był ważnym ośrodkiem garncarskim dzięki bogatym zasobom glinki garncarskiej i fajansowej, oraz Brusnu, ośrodkowi kamieniarskiemu ze złożami piaskowca i wapienia. Odpowiedni do obróbki kamień znajdował się także na wschód od Dziewięcierza, w miejscu gdzie w latach 80. XVIII w. w ramach kolonizacji józefińskiej założono niemiecką kolonię Einsingen, której mieszkańcy otworzyli kamieniołom.

W XVII w. funkcjonowało 16 warsztatów garncarskich, a ponadto huta żelaza. We wsi był także młyn i karczmy. Dziewięcierz leżał przy rozgałęzieniu szlaków, na wschód do Potylicza i Rawy Ruskiej oraz na północ do Werchraty.

Zapewne bogactwo miejscowych rzemieślników i dogodne położenie umożliwiły zrealizowanie potężnej inwestycji, którą była budowa monumentalnego założenia cerkiewnego w latach 1749–1750 (data na podstawie napisów na krzyżach na bramie wschodniej i zachodniej muru wokół cerkwi, odczytana 18 sierpnia 2014 r. przez Swiatosława Gala i Szymona Modrzejewskiego). Nazwisko ówczesnego parocha nie jest znane[8].

Zabytki

edytuj

Według rejestru zabytków NID[9] na listę zabytków wpisany jest cmentarz greckokatolicki, obecnie komunalny, z poł. XIX w., nr rej.: A-1281 z 12.09.1990.

We wsi znajdowała się drewniana cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego, zbudowana w latach 1837–1839 na miejscu starszej, zniszczona w czasie II wojny światowej.

Nieopodal cerkwiska znajdują się ruiny plebanii i kapliczka na wodzie z basenem, która była używana przez grekokatolików podczas święta Jordanu.[10]

Na terenie wioski znajduje się również 17 przydrożnych kamiennych krzyży bruśnieńskich, które pochodzą z ludowych warsztatów kamieniarskich w Starym Bruśnie.[11]

Zobacz też

edytuj

Galeria

edytuj


Przypisy

edytuj
  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 28974
  2. Wieś Dziewięcierz w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2023-01-31], liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 242 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. a b c GUS. Rejestr TERYT
  5. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Linia: Rezerwat Sołokija. OpenStreetMap. [dostęp 2021-06-04].
  7. Opis parafii na stronie diecezji
  8. Dziewięcierz - historia. Apokryf Ruski - Otwarte Ukraińskie Zasoby Naukowe. [dostęp 2016-01-06].
  9. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2024, s. 22 [dostęp 2016-01-06].
  10. n, Kapliczka z basenem w Dziewięcierzu - najdziwniejsza na Roztoczu [online], Atrakcje Roztocza – historia, kultura, społeczność i folkowisko, 8 lutego 2023 [dostęp 2023-03-14] (pol.).
  11. Dziewięcierz | Odkrywamy Kamienne Krzyże [online] [dostęp 2023-03-14] (pol.).

Linki zewnętrzne

edytuj