Edmund Dzierżyński

polski nauczyciel

Edmund Rufin Dzierżyński (ur. 15 maja?/27 maja 1838 w Oszmianie, zm. 1882) – polski szlachcic, ziemianin, nauczyciel, kawaler Orderu Świętej Anny.

Edmund Rufin Dzierżyński
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1838
Oszmiana
Data śmierci 1882
Ojciec Józef Dzierżyński
Matka Antonina z Oziembłowskich[1]
Żona

Helena z Januszewskich

Dzieci

Aldona, Stanisław, Feliks, Kazimierz, Ignacy, Władysław, Jadwiga, Wanda, Witold

Zrekonstruowany dworek Dzierżyńskich w Dzierżynowie na Białorusi

ŻyciorysEdytuj

Wywodził się z rodziny szlacheckiej. Był synem Józefa Dzierżyńskiego, po którym odziedziczył rodzinny majątek Oziembłowo[2][3] (obecnie Dzierżynowo). W 1863 roku ukończył wydział matematyczno-fizyczny uniwersytetu w Petersburgu. Pracował jako korepetytor, potem także nauczyciel gimnazjalny w Chersoniu. Od 1868 roku mieszkał w Taganrogu, gdzie wykładał w gimnazjum męskim i żeńskim. Wśród jego uczniów był między innymi Anton Czechow. W 1873 roku został kawalerem Orderu św. Anny III stopnia.

Ze względu na stan zdrowia (wedle innych informacji – z powodu nieporozumień z kierownictwem szkoły na tle politycznym) zrezygnował z pracy szkolnej w 1875, nie przedłużając umowy dzierżawy rodzinnego majątku. Dzięki temu mógł sprowadzić się tam z rodziną i wieść spokojne życie niezamożnego ziemianina. Dwa lata później przyszedł tam na świat jego syn, Feliks. Edmund Dzierżyński zmarł na gruźlicę w 1882 roku.

Żonaty był z Heleną Januszewską (1849-1896), córką profesora petersburskiego, którą uwiódł w czasie dawanych jej korepetycji i do małżeństwa z którą został przymuszony. Tak zawarte małżeństwo okazało się jednak dobrane i szczęśliwe. Mieli dziewięcioro dzieci, kolejno: Aldonę, która została wydana za ziemianina, Stanisława mieszkającego w rodzinnym domu, zamordowanego w 1917 roku, wspomnianego Feliksa, Kazimierza, ziemianina, żołnierza ruchu oporu, zamordowanego przez Niemców w czasie II wojny światowej, Ignacego, nauczyciela, Władysława, lekarza, Jadwigę, wydaną za ziemianina, Wiktora, który zmarł w dzieciństwie oraz Wandę. Wanda zmarła w dzieciństwie, wedle niektórych informacji miał ją przypadkowo zastrzelić bawiący się bronią Feliks[4]. Według innej wersji Wanda została zastrzelona przez brata Stanisława, który nie wiedział, że strzelba z której mierzył do siostry była nabita[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Edmund Dzierżyński (drzewo genealogiczne). [dostęp 3 grudnia 2009].
  2. Nazwa zmieniona przez Dzierżyńskich już po urodzeniu Feliksa [za:] Alwida Antonina Bajor. Na tropach bohaterów opowieści Józefa Mackiewicza „Krasnyj pomieszczik”. „Magazyn Wileński”. Nr 10, s. 33–37, 10 2007. ISSN 0236-4719. [dostęp 1 grudnia 2009]. 
  3. Oziembłowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.
  4. Alwida Antonina Bajor. Na tropach bohaterów opowieści Józefa Mackiewicza „Krasnyj pomieszczik”. „Magazyn Wileński”. Nr 10, s. 33–37, 10 2007. ISSN 0236-4719. [dostęp 1 grudnia 2009]. 
  5. Sylwia Frołow, Dzierżyński. Miłość i rewolucja, Znak Horyzont, Kraków 2013, s. 30, 31.

BibliografiaEdytuj

  • М.С. Киричек: Дзержинский Эдмунд Иосифович, [w:] Энциклопедия Таганрога. Таганрог: Антон, 1998, 1998, s. 248, ​ISBN 5-88040-017-4​.
  • Bogdan Jaxa-Ronikier: Dzierżyński. Czerwony kat. Oficyna Cracovia, Kraków 1990.