Edmund Słuszkiewicz

Oficer Wojska Polskiego, prawnik, dziennikarz, poeta, pisarz, tłumacz, działacz społeczny

Edmund August Słuszkiewicz (ur. 27 sierpnia 1895 w Sanoku, zm. 1980) – doktor praw, dziennikarz, poeta, pisarz, tłumacz, antykwariusz, działacz społeczny, porucznik piechoty Wojska Polskiego.

Edmund Słuszkiewicz
Ilustracja
Edmund Słuszkiewicz przemawiający podczas Zjazdu Absolwentów sanockiego gimnazjum w 50-lecie istnienia szkoły (1938)
Data i miejsce urodzenia 27 sierpnia 1895
Sanok
Data śmierci 1980
Narodowość polska
Tytuł naukowy doktor praw
Edukacja C. K. Gimnazjum w Sanoku
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Wydział Prawa i Umiejętności Politycznych
Rodzice Michał, Paulina
Krewni i powinowaci Franciszek, Witold, Józef, Teofila, Maksymilian, Emilia, Władysława, Roman (rodzeństwo)
Eugeniusz Słuszkiewicz, Wiesław Nowotarski (bratankowie)
Ilustracja
porucznik piechoty porucznik piechoty
Data i miejsce urodzenia 27 sierpnia 1895
Sanok
Data śmierci 1980
Przebieg służby
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 3 Batalion Strzelców Sanockich
Główne wojny i bitwy I wojna światowa

ŻyciorysEdytuj

Edmund August Słuszkiewicz urodził się 27 sierpnia 1895 w Sanoku[1][2][3] w mieszczańskiej rodzinie, trudniącej się rzeźnictwem i masarstwem. Jego rodzicami byli Michał (1848-1936, kontynuujący rodzinne tradycje i prowadził zakład masarski[4][5], a także burmistrz Sanoka) i Paulina, z domu Dziura[6] (zm. 1926 w wieku 68 lat). Jego rodzice mieli 12 dzieci, z których troje zmarło w dzieciństwie, a dziewięcioro pozostałych to: Franciszek (1875–1944, jego synem, bratankiem Edmunda był Eugeniusz Słuszkiewicz), Józef (1880–1914), Teofila (1882–1951, żona Franciszka Martynowskiego[7]), Maksymilian (1884–1940, urzędnik, ostatni burmistrz Sanoka w II Rzeczypospolitej), Emilia (1888–1982, nauczycielka, m.in. w Szkole Żeńskiej nr 4 im. Królowej Jadwigi w latach 1918-1923[8]), Władysława (1886–1971, jej synem, a siostrzeńcem Edmunda był Wiesław Nowotarski oraz Witold Nowotarski - stroiciel instrumentów muzycznych), Witold (1890–1914[9], pisarz, kierownik kółka amatorskiego[10], zginął pod Kraśnikiem[11]), Roman (1892–1975) i Edmund (1895–1980, najmłodsze dziecko). Wszyscy z nich ukończyli szkoły, trzech było absolwentami wyższych uczelni. Rodzina Słuszkiewiczów zamieszkiwała w Sanoku przy ulicy Tadeusza Kościuszki 60[12] (przy tej ulicy działał też sklep wędliniarski Słuszkiewiczów[13][14]).

Edmund Słuszkiewicz w 1914 zdał egzamin dojrzałości w C. K. Gimnazjum w Sanoku (w jego klasie byli m.in. Wiktor Boczar, Mieczysław Jus, Aleksander Kolasiński, Stanisław Kosina, Stanisław Kurek, Franciszek Löwy, Tadeusz Piech)[15][2][16]. Po maturze miał wstąpić do zakonu oo. jezuitów[2]. Następnie w wymiarze roku odbył służbę wojskową w c. i k. armii podczas I wojnie światowej. Był żołnierzem Legionów Polskich w szeregach II Brygady. Dekretem Wodza Naczelnego Józefa Piłsudskiego z 19 lutego 1919 jako były oficer armii austro-węgierskiej został przyjęty do Wojska Polskiego z dniem 1 stycznia 1918 wraz z zatwierdzeniem posiadanego stopnia podporucznika ze starszeństwem z dniem 15 stycznia 1918[17] i rozkazem z tego samego dnia 19 lutego 1919 szefa Sztabu Generalnego płk. Stanisława Hallera skierowany jako oficer gospodarczy przy szpitalu załogi Sanok od 1 listopada 1918[18]. Następnie służył w 3 batalionie Strzelców Sanockich. W Wojsku Polskim awansowany do stopnia porucznika rezerwy piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[19][20][21]. W 1923, 1924 był przydzielony jako oficer rezerwowy do 7 pułku piechoty Legionów w Chełmie[22][23].

Jako absolwent akademii handlowej w styczniu 1924 został uznany przynależnym do gminy Sanok[3]. Ukończył studia prawa na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego z tytułem doktora praw.

Publikował wiersze od 1919 i artykuły jako dziennikarz m.in. w „Ilustrowanym Kuryerze Codziennym”, „Kuryerze Literacko-Naukowym”, tygodniku „As”, „Światowidzie”, „Tygodniku Powszechnym”, „Gościu Niedzielnym”, pismach „Wschód” i „Bóg i Ojczyzna”, wydawanym przez Hufiec Harcerski w Sanoku[24], „Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku”. W 1929 był jednym z założycieli sanockiego koła Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego[25], w ramach którego działał w komisji propagandowej. Działał w sanockim oddziale Związku Obrońców Podkarpacia. Zebrał wspomnienia uczestników wojny polsko-ukraińskiej 1918-1919 (później został zarekwirowane w większości przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego). W 1938 był przewodniczącym sekcji redakcyjnej publikacji Sprawozdanie finansowe z działalności Państwowego Gimnazjum w Sanoku w latach 1888 – 1938 wydane z okazji Wielkiego Zjazdu Wychowawców i Wychowanków Zakładu w 50 rocznicę pierwszego egzaminu dojrzałości wydanej z okazji obchodów jubileuszu szkoły oraz w jej ramach opublikował dwa rozdziały i wierszy okolicznościowy. W 1938 wygłosił prelekcję na antenie Polskiego Radia Lwów pt. Sanok w perspektywie wieków[26]. Działał na polu kulturalnym, wraz z bratem Maksymilianem przygotowywał w Sanoku inscenizacje jasełek[27]. Wykonywał także przekłady z języka łacińskiego i z sanskrytu.

Podczas II wojny światowej i trwającej okupacji niemieckiej pracował jako urzędnik w kasie oszczędności[3]. Był wówczas stanu wolnego[3]. Po wojnie w latach 50. zamieszkiwał przy ulicy Władysława Sikorskiego 21 w Krakowie[28]. Po 1956 popierał ideę ponownego wzniesienia pomnika Tadeusza Kościuszki w Sanoku w pierwotnym miejscu na placu św. Jana (pomysł wsparła m.in. Jadwiga Zaleska), lecz ostatecznie w 1962 nowy monument stanął w innym miejscu[29].

PublikacjeEdytuj

 
Widowisko fantastyczne Na dworze króla Mroza i królowej Zimy autorstwa Edmunda Słuszkiewicza w inscenizacji druhem sanockiego „Sokoła” (1931)
Inne
Przekłady

PrzypisyEdytuj

  1. CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok 1913/14 (zespół 7, sygn. 61). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 657.
  2. a b c XXXIII. Sprawozdanie Dyrekcyi c.k. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1913/14. Sanok: Fundusz Naukowy, 1914, s. 57.
  3. a b c d Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 477 (poz. 323), 544 (poz. 806).
  4. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 416-417.
  5. Wojciech Sołtys, Budownictwo, przemysł, rzemiosło i handel, Pomiędzy wojnami światowymi 1918–1939, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995, s. 535.
  6. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 120.
  7. Księga Zmarłych 1946–1958 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 321 (poz. 81).
  8. Edward Zając, Szkice z dziejów Sanoka, Sanok 1998, s. 48-55.
  9. CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1901/1902 (zespół 7, sygn. 29). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 142.
  10. Jan Bach: Wykaz imienny członków Drużyn Bartoszowych. W: Drużyny Bartoszowe 1908–1914. Lwów: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1939, s. 383.Sprawdź autora rozdziału:1.
  11. Tekla Wolwowicz. Z odległych lat. „Rocznik Sanocki”. Tom VI, s. 19, 1988. 
  12. CK Gimnazjum Państwowe Wyższe w Sanoku. Katalog główny, rok szkolny 1906/1907 (zespół 7, sygn. 42). AP Rzeszów – O/Sanok, s. 280.
  13. Tanecznym krokiem przez życie (pol.). biblioteka.sanok.pl. [dostęp 2013-07-30].
  14. 100 lat życia to bardzo piękny jubileusz (pol.). sokolsanok.pl, 2016-02-27. [dostęp 2013-07-30].
  15. Kronika. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”. 25, s. 3, 14 czerwca 1914. 
  16. Absolwenci. 1losanok.pl. [dostęp 12 marca 2014].
  17. Dekret Naczelnego Wodza Wojsk Polskich o przyjęciu do W.P. oficerów z b. armii austro-węgierskiej (838). „Dziennik Rozkazów Wojskowych”, s. 647, Nr 26 z 8 marca 1919. 
  18. Rozkaz Naczelnego Dowództwa Wojsk Polskich o przydziale oficerów (841). „Dziennik Rozkazów Wojskowych”, s. 654, Nr 26 z 8 marca 1919. 
  19. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 518.
  20. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 457.
  21. Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 276, 869.
  22. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 144.
  23. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 139.
  24. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 184. ISBN 83-909787-0-9.
  25. Jerzy Kapłon: Zarys historii Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w Sanoku. cotg.pttk.pl. [dostęp 2005-07-02].
  26. Co usłyszymy przez radio?. „Przegląd Filmowy, Teatralny, Radiowy”, s. 16, Nr 490 z 11-17 września 1938. 
  27. Dorota Mękarska. Wigilie w sanockich rodzinach. „Echo Sanoka”, s. 8, Nr 14 z 20 grudnia 1993. 
  28. Zofia Bandurka: Wykaz imienny zaproszonych i obecnych na Zjeździe – przygotowała mgr Zofia Bandurkówna. W: Dwa dni w mieście naszej młodości. Sprawozdanie ze zjazdu koleżeńskiego wychowanków Gimnazjum Męskiego w Sanoku w 70-lecie pierwszej matury w roku 1958. Warszawa: 1960, s. 145.Sprawdź autora rozdziału:1.
  29. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 179. ISBN 83-909787-0-9.
  30. Na dworze króla Mroza i królowej Zimy. „Ilustrowany Kuryer Codzienny (dodatek)”, s. 2, Nr 108 z 20 maja 1931. 
  31. „Zjazd Górski” – Sanok 14-17 sierpnia 1936 roku. Największa impreza kulturalna w dziejach miasta w okresie II Rzeczpospolitej. „Co słychać?”, s. 11, Nr 3 (11) – marzec 2000. Polskie Towarzystwo Tatrzańskie. 
  32. Przewodnik po Sanoku i Ziemi Sanockiej. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 165 z 24 lipca 1938. 
  33. Edward Zając: Szkice z dziejów Sanoka. Sanok: Miejska Biblioteka Publiczna im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 1998, s. 234. ISBN 83-909787-0-9.
  34. Pierwszy przewodnik po Sanoku. „Tygodnik Sanocki”, s. 1, 4, Nr 32 (196) z 11 sierpnia 1995. 
  35. 1958. Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888-1958. biblioteka.sanok.pl. [dostęp 13 marca 2014].
  36. Księga pamiątkowa Gimnazjum Męskiego w Sanoku 1888–1958. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1958.
  37. Chopin i jego muzyka w literaturze. chopin.pl. [dostęp 13 marca 2014].
  38. Wiersze o Chopinie : antologia i bibliografia / zebr. i oprac. Edmund Słuszkiewicz ; przedm. Julian Przyboś.. /opac.ciniba.edu.pl. [dostęp 13 marca 2014].
  39. Wiersze o Chopinie : antologia i bibliografia / zebr. i oprac. Edmund Słuszkiewicz ; przedm. Julian Przyboś.. /opac.ciniba.edu.pl. [dostęp 13 marca 2014].

BibliografiaEdytuj