Edmund Styp-Rekowski

polski nauczyciel i działacz

Edmund Styp-Rekowski (ur. 12 września 1906 w Płotowie[a] (powiat bytowski), zm. 9 lipca 1941 w obozie koncentracyjnym Mauthausen-Gusen[1][2][3]) – nauczyciel, działacz Związku Polaków w Niemczech, więzień i ofiara niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych[4].

Edmund Styp-Rekowski
Data i miejsce urodzenia 12 września 1906
Płotowo
Data i miejsce śmierci 9 lipca 1941
KL Mauthausen-Gusen
Zawód, zajęcie nauczyciel, działacz narodowościowy
Narodowość polska
Rodzice Jan Rekowski-Styp, Weronika z d. Bruska
Tablica pamiątkowa wmurowana w Szkole Podstawowej nr 1 w Złotowie, poświęcona Edmundowi Styp-Rekowskiemu, a także innemu pedagogowi ziemi złotowskiej, Juliuszowi Zielińskiemu

Był synem Jana Styp-Rekowskiego i Weroniki (z d. Bruskiej), gospodarzy wiejskich (Jan był zarazem aktywnym społecznikiem i działaczem polonijnym, prezesem Związku Polaków w Niemczech Okręgu Kaszuby) w Płotowie (do II wojny światowej w granicach Niemiec, pod niem. nazwą Groß Platenheim[5]).

Edmund Styp-Rekowski odebrał wykształcenie nauczycielskie, i jako członek rodziny silnie zaangażowanej w działalność społeczną i polonijną na terenie Niemiec uczył w szkołach i prowadził aktywną działalność wśród młodzieży: w Podmoklach Małych[6][7], Bytowie[b], w Polskiej Wiśniewce w powiecie złotowskim[c]. Niemieckie władze uważnie obserwowały jego działalność i stosowały wobec niego różnego rodzaju represje, np. za rzekomą obrazę Hitlera skazany został na 9 miesięcy więzienia, co uniemożliwiło mu wykonywanie zawodu nauczyciela[10]. Konsekwentnie 4 czerwca 1938 roku niemieckie władze oświatowe odebrały mu prawo nauczania, zarzucając polityczną agitację[11]. Represje te spowodowały, że Edmund Styp-Rekowski wykonywać mógł pracę o charakterze administracyjnym, wobec czego od zarządu Związku Harcerstwa Polskiego w Niemczech uzyskał posadę komendanta hufca w Złotowie[12]. Później zatrudniony został w podtrzymującej od 1906 roku polską tożsamość narodową w Złotowie Spółdzielnii Rolniczo-Handlowej „Rolnik”. Był też w Złotowie jednym ze społecznych opiekunów harcerstwa[11].

Przed wybuchem II wojny światowej pozbawiony prawa nauczania Edmund Styp-Rekowski pracował jako kierownik administracyjny w Gimnazjum Polskim w Kwidzynie[13][4]. Na samym początku wojny został aresztowany[d]. Po kilku miesiącach, 18 grudnia 1939 roku został osadzony najpierw w obozie Stutthof, a następnie w kwietniu 1940 wraz z grupą innych więźniów przetransportowany do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, gdzie spotkał się ze swoim ojcem Janem oraz braćmi Alfonsem i Józefem[3][15][2]. Z Sachsenhausen trafił ostatecznie obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen, gdzie zmarł – wg zachowanej karty zgonu[2] – rankiem 9 lipca 1941 roku.

Edmund Styp-Rekowski, jako postać zasłużona w podtrzymywaniu tradycji polskości na terenach dawnego zaboru pruskiego, które po I wojnie światowej pozostały w granicach Niemiec, a zarazem ofiara II wojny światowej zmarła w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym, doczekał się po wojnie upamiętnienia m.in. w postaci pamiątkowej tablicy wmurowanej w 1959 roku, w 30 rocznicę powstania polskiej szkoły w Złotowie, w ścianę tamtejszej Szkoły Podstawowej nr 1[16]. Tablicę tę w roku 2014 zastąpiono nową[17] (o nieznacznie zmienionej treści)[18] – widoczną na ilustracji z prawej.

UwagiEdytuj

  1. Sołectwo Płotowo obejmuje również sąsiednią wieś Płotówko (w j. kaszub. Môłé Płótowò; niem. Klein Platenheim); to w Płotówku w miejscu, gdzie znajdowało się gospodarstwo Styp-Rekowskich mieści się Muzeum Zagroda Styp-Rekowskich (oddział Muzeum Zachodniokaszubskiego w Bytowie).
  2. Do Bytowa przyjechał 31 października 1931 roku, żeby zastąpić Jana Bauera (kierownika Polsko-Katolickiego Towarzystwa Szkolnego)[8]
  3. Wymieniony jest w wykazie nauczycieli zatrudnionych w polskich szkołach powiatu złotowskiego cytowanym przez W. Kokowskigo[9] za maszynopisem Jana Rożeńskiego (nauczyciela i organizatora szkolnictwa na tym terenie) z roku 1960 Szkolnictwo i oświata w regionie złotowskim ze szczególnym uwzględnieniem okresu 1929-1939; z wykazu wynika, że był jednym z 11 nauczycieli zatrudnionych w szkole, która działała od 6 czerwca 1929 w Lugetal – wsi, która przed 1913 rokiem nazywała się Polnische Wisniewke (Polska Wiśniewka), a obecnie nosi nazwę Stara Wiśniewka.
  4. Według informacji opublikowanej przez Muzeum Stutthof w Sztutowie, a opartej na książce Władysławy Knosały Utrwalić pamięć: O rodzinie Styp-Rekowskich z Płotowa, nastąpić to miało już kilka dni wcześniej, 25 sierpnia 1939 roku[2], ale zachowana kopia pierwszej strony listy aresztowanych tego dnia w Gimnazjum w Kwidzynie[14][15], na której znajduje się 25 nazwisk, w tym pierwsze 12 osób to kadra szkoły, nie zawiera nazwiska Edmunda Styp-Rekowskiego.

PrzypisyEdytuj

  1. Styp Rekowski Edmund (ang.). W: Personal Files – Concentration Camp Mauthausen [on-line]. Arolsen Archives, 2019. [dostęp 2019-07-24].
  2. a b c d (dd): Dokument zgonu z KL Mauthausen-Gusen Edmunda Styp-Rekowskiego (pol.). Muzeum Stutthof w Sztutowie. [dostęp 2019-07-23].
  3. a b Smołka 1988 ↓, s. 66.
  4. a b Cygański 1984 ↓, s. 48.
  5. Friedrich Lorentz, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskim (​ISBN 978-83-60437-22-3​).
  6. Sauter 1966 ↓, s. 108.
  7. Historia i tradycja Szkoły Podstawowej w Podmoklach Małych (pol.). Zespół Edukacyjny w Podmoklach Małych. [dostęp 2019-07-23].
  8. Styp-Rekowski Edmund (pol.). W: Encyklopedia I LO w Bytowie [on-line]. Zespół Szkół Ogólnokształcących im. Bojowników o Wolność i Polskość Ziemi Bytowskiej. [dostęp 2019-07-23].
  9. Kokowski 2013 ↓, s. 144–145.
  10. Styp Rekowscy 2012 ↓.
  11. a b Kokowski 2013 ↓, s. 240.
  12. Cygański 1984 ↓, s. 47.
  13. Bojarska 1974 ↓, s. 152.
  14. Gębik 1967 ↓.
  15. a b Liguz 2013 ↓.
  16. Janusz Justyna: Niesłusznie zapomniany (pol.). zlotowskie.pl, 2011-09-07. [dostęp 2019-07-25].
  17. Maria Monika Klein: Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stanisława Staszica w Złotowie (pol.). Docplayer. s. 5,8. [dostęp 2019-07-25].
  18. Szkoła Podstawowa nr 1 im. Stanisława Staszica (pol.). fotopolska.eu. [dostęp 2019-07-25].

BibliografiaEdytuj