Edward Webersfeld

aktor polski

Edward Webersfeld, właśc. Ferdynand Edward Weber von Webersfeld, pseud. „Tkaczopolski” (ur. 1845[1] we Lwowie, zm. 3 sierpnia 1918 tamże) – polski aktor, działacz narodowy, publicysta, krytyk teatralny i powstaniec styczniowy.

Edward Webersfeld
Ilustracja
Edward Webersfeld, 1913 r.
Imię i nazwisko Ferdynand Edward Weber von Webersfeld
„Tkaczopolski”
Data i miejsce urodzenia 1845
Lwów
Data i miejsce śmierci 3 sierpnia 1918
Lwów
Zawód działacz narodowy, publicysta, aktor
Współmałżonek Ludwika Webersfeld
Paulina Sikołowska
Rozalia Hollman
Lata aktywności 1864-1884 (1917)
Zespół artystyczny
Teatr w Krakowie,
Teatr Skarbkowski

Droga życiowaEdytuj

Syn austriackiego nauczyciela szkół ludowych w Galicji (m.in. w Krakowie i Rzeszowie) – Aleksandra i nauczycielki języka francuskiego – Ludwiki de Darree. Brat działaczki „Sokoła” w Samborze – Emilii Godfrejów[2]. Wychowany w spolszczonej rodzinie austriackiej o silnych tradycjach niepodległościowych i narodowo-katolickich. Trzykrotnie żonaty (m.in. z aktorką Ludwiką Webersfeld). Miał jedną córkę – Magdalenę.
W latach 1861-1863 uczęszczał do Wyższego Gimnazjum w Rzeszowie. W 1863 r. zaciągnął się wraz z przyjaciółmi - aktorem Gustawem Fiszerem, Marcelim Zboińskim, Aleksandrem Podwyszyńskim i Ludwikiem Weber von Ehrenzweigiem do oddziału powstańczego Żuawów śmierci Rochebruna w Ojcowie. Walczył w oddziale Kurowskiego pod Miechowem, następnie w oddziale Andrzeja Łopackiego, Witolda Rogoyskiego, gen. Dionizego Czachowskiego, m.in. pod Stefankowiem, Borią, Ostrowcem i Rzeczniowem. Od połowy lat 80. XIX w. działał aktywnie we Lwowie na rzecz kombatantów powstania styczniowego (organizując środowisko weteranów powstania we Lwowie). Zamieszczał też w prasie galicyjskiej liczne wspomnienia z potyczek powstańczych, w jakich brał udział (w prasie lwowskiej). Był także krótko policjantem (wachmistrzem ck żandarmerii) w Husiatyniu.

 
Edward Webersfeld, ok. 1900 r.

Jest autorem kilku sztuk teatralnych i przekładów utworów dramatycznych z niemieckiego. Szczególnie cenne dla teatrologów są jego wspomnienia z pracy w trupach aktorskich galicyjskich teatrów wędrownych, które zamieszczał w latach 1890-1917, m.in. w "Scenie i Sztuce" i "Echu Muzycznym, Teatralnym i Artystycznym" i monografia teatru lwowskiego wraz z Operą za dyrekcji jego przyjaciela - Ludwika Hellera. Będąc urzędnikiem lwowskiego magistratu opracował i wydał pionierską monografię miasteczka Jaworów, która do dziś jest ważnym kompendium wiedzy o jego historii[3].

Jako aktor prowincjonalny zadebiutował u Konstantego Łobojki jeszcze w 1863 r. (którego poznał dzięki Helenie Modrzejewskiej)[4] w Rzeszowie i Sędziszowie. Jednak za oficjalny debiut uznaje się role u Józefa Bendy w 1865. W kolejnych latach występował w teatrach prowincjonalnych u Konstantego Sulikowskiego w Tarnowie, Miłosza Stengla w Stanisławowie, i u Józefa Bendy, m.in. w Jarosławiu, gdzie grał wraz z Modrzejewską. Na dwa sezony 1867/1869 zatrudnił się w Teatrze Skarbkowskim we Lwowie (w sezonie wakacyjnym koncertując w Krynicy, gdzie m.in. występowali wówczas Reszkowie: Józefina Reszke, Jan Reszke, Edward Reszke i Emilia Reszkówna, Kazimierz Hofman, Karol Stanuchowski i in).[5]

Występował w repertuarze dramatycznym (Szekspir, Władysław Anczyc, Słowacki, Mickiewicz, Józef Bliziński, Friedrich Schiller i in.) oraz komediowym, jak również śpiewał w modnych wówczas rewiach, farsach, wodewilach i operetkach (m.in.: Krakowiacy i Górale, Zabobon, czyli Krakowiacy i Górale; Żaki i Skarby i upiory Kazimierza Hofmana ; Orfeusz w piekle, Wielka Księżna Gerolstein, Rycerz sinobrody i Małżeństwo przy latarniach Jacquesa Offenbacha ; Piękna Galatea i Burszowie Franza von Suppé ; Maria, córka pułku ; Załoga okrętu Stiepana Zajca i Ivana Dragutina i in.). [5]

Wybrana bibliografia pracEdytuj

Utwory literackieEdytuj

Prace monograficzneEdytuj

Praca redakcyjnaEdytuj

Pismo z uwagi na profil narodowo-patriotyczny, antyrządowy było wielokrotnie rekwirowane przez władze i cenzurowane[6][7].

Działalność patriotyczna i społecznaEdytuj

Po zakończeniu kariery teatralnej (w roku 1884) aż do śmierci (w r. 1918) był zaangażowany w działalność narodową i publicystyczną. Pisywał do Dziennika Lwowskiego, Wieku Nowego, Gazety Lwowskiej i krakowskiej Nowej Reformy. Jan Dobrzański umożliwił mu również pisanie do Gazety Narodowej. Najdłużej, bo aż do roku 1914 związany był z narodowo-patriotycznym Słowem Polskim[8]. Wraz z Heleną Dąbczańską, Józefem Białynią-Chołodeckim i Rudolfem Mękickim organizował szereg wystaw, odczytów, pogadanek poświęconych powstaniu styczniowemu[9]. Od roku 1890 był członkiem Ligi Polskiej, a następnie (od 1893 r.) Ligi Narodowej we Lwowie[10].

  • 1887Towarzystwo Weteranów z roku 1863/64, Lwów – sekretarz
  • 1888-1918 – Towarzystwo Wzajemnej Pomocy Uczestników Powstania 1863/64 – członek zwyczajny Delegacji Lwowskiej (oddziału lwowskiego)[11]
  • Od 1899– Towarzystwo Miłośników Sceny we Lwowie (od 1901 – Teatr Ludowy Miłośników Sceny we Lwowie) – członek zwyczajny teatru od 22.07.1904 – członek komisji dla oprac. reformy organizacji towarzystwa
  • 1906-1918 – związany z pracą w administracji Teatru Polskiego we Lwowie za dyrekcji Ludwika Hellera

Wybrane źródłaEdytuj

  • B. Maresz, M. Szydłowska, Repertuar Teatru Polskiego we Lwowie : 1894-1900, Kraków, 2005
  • B. Maresz, M. Szydłowska, Repertuar Teatru Polskiego we Lwowie : Teatr Miejski pod dyrekcją Tadeusza Pawlikowskiego : 1900-1906, Kraków, 2005
  • J. Michalik, Dzieje Teatru w Krakowie w latach 1893-1915 : W cieniu Teatru Miejskiego, t. 5, cz. 2, Kraków, 1987
  • E. Webersfeld, Z teki aktora, w: Wspomnienia aktorów (1800-1925), t. 1, oprac. S. Dąbrowski, R. Górski, Warszawa, 1963
  • E. Webersfeld, Z dawnych wspomnień, w: Szkoła charakterów : księga jubileuszowa I Gimnazjum i Liceum w Rzeszowie, oprac. Józef Świeboda, Rzeszów, 1985
  • M. Dęboróg-Bylczyński, Webersfeldowie, w: "Semper Fidelis". – 2007, nr 2, s. 44-46
  • M. Dęboróg-Bylczyński, Webersfeldowie : (ze Lwowa do Bydgoszczy), w: "Promocje Kujawsko-Pomorskie", 2007, nr 1-6, s. 9-10
  • M. Dęboróg-Bylczyński, Teatralny Lwów w cieniu habsburskiego orła, w: "Kurier Galicyjski" (Ivano-Frankivsk). – 2007, nr 8, s. 6
  • Teatr polski w latach 1890-1918 : zabór austriacki i pruski, pod red. T. Siverta, t. 4, Warszawa, 1987
  • Teatr Miejski we Lwowie za dyrekcji Ludwika Hellera 1906-1918. – Lwów, 1917
  • L. Weber-Ehrenzweig, Wyprawa Czachowskiego, w: W 40 rocznicę powstania styczniowego : 1863-1903, Lwów, 1903
  • E. Webersfeld, Pisma zebrane, T. 1: Prace o teatrze, pod red. M. Dęboróg-Bylczyńskiego, Bydgoszcz - Gdańsk, 2012
  • Biogram E. W. [w:] Słownik biograficzny teatru polskiego, t. 1, Warszawa, 1973
  • J. Hera, Losy niespokojnych, Warszawa, 1993 (tu m.in. portret Webersfelda)
  • M. Dęboróg-Bylczyński, E. Webersfeld, Wyprawa na Miechów 1863, w: "Wiedza Obronna", 2013, nr 2
  • Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej 1887-1907, Londyn 1964

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Tak podaje sam E. Webersfeld we wspomnieniach: Edward Webersfeld, Teatr prowincjonalny w Galicji "Scena i Sztuka" 1908
  2. W służbie "Sokoła" - losy Adolfa i Władysława Godfrejów | Portal polskich Sokołów, wsokole.pl [dostęp 2017-11-23] (pol.).
  3. Porównaj choćby projekt International Jewish Cemetery (IJCP) International Association of Jewish Genealogical Societies (IAJGS) w: www.iajgsjewishcemeteryproject.org
  4. Zob. E. Webersfeld, Z dawnych wspomnień, "Nowa Reforma" 1893, nr 2, przedruk w: E. Webersfeld, Teatr prowincjonalny w Galicji, [wydanie nowe] Gdańsk-Bydgoszcz 2013
  5. a b Edward Webersfeld, Z dawnych wspomnień, [w:] Wspomnienia aktorów. 1800-1925, T. 1, oprac. Stanisław Dąbrowski i Ryszard Górski, Warszawa 1963, s. 538-539.
  6. Jadwiga T. Kowalewska, Cenzura w zaborze austriackim, Czasopismo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, T. 10 (1999), s. 159-168
  7. Por. "Życie" 1893, nr 3 - informacje od redakcji.
  8. E. Webersfeld, Z dawnych wspomnień, w: Szkoła charakterów : księga jubileuszowa I Gimnazjum i Liceum w Rzeszowie, Rzeszów, 1985
  9. Janina Hera, Losy niespokojnych, Warszawa, 1993
  10. Stanisław Kozicki, Historia Ligi Narodowej 1887-1907, Londyn "Myśl Polska" 1964
  11. Zob.: Józef Białynia-Chołodecki, Księga pamiątkowa w 40. rocznicę powstania roku 1863/1864, Lwów 1904, s. 425-427 i Sprawozdanie Wydziału Towarzystwa Pomocy Uczestników Powstania r. 1863/1864 za rok 1899, Lwów, 1900