Eisleben, Lutherstadt Eisleben (pol. Miasto Lutra Eisleben) – miasto w środkowych Niemczech, w kraju związkowym Saksonia-Anhalt, w powiecie Mansfeld-Südharz. Znane jako rodzinne miasto Marcina Lutra, stąd oficjalna nazwa miasta. Drugie co do wielkości miasto powiatu. Była stolica dawnego powiatu Mansfelder Land.

Lutherstadt Eisleben
ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Saksonia-Anhalt
Powiat Mansfeld-Südharz
Powierzchnia 143,81 km²
Wysokość 114 m n.p.m.
Populacja (31 grudnia 2009)
• liczba ludności
• gęstość

25 703
179 os./km²
Nr kierunkowy 03475, 034773, 034776
Kod pocztowy 06295
Tablice rejestracyjne MSH
Plan Eisleben
Położenie na mapie Saksonii-Anhaltu
Mapa lokalizacyjna Saksonii-Anhaltu
Lutherstadt Eisleben
Lutherstadt Eisleben
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
Lutherstadt Eisleben
Lutherstadt Eisleben
Ziemia51°31′N 11°33′E/51,516667 11,550000
Strona internetowa
Portal Portal Niemcy
Eisleben: rynek wraz ze starą wagą

Historia miasta jest ściśle związana z wydobyciem i obróbką rud miedzi, które przyczyniły się do rozkwitu gospodarczego i kulturalnego miasta w XV–XVI wieku. Górnictwo było główną gałęzią przemysłu w Eisleben aż do połowy XX wieku. Obecnie gospodarka miasta opiera się na turystyce.

Domy Marcina Lutra w Eisleben – narodzin przy Lutherstraße i śmierci przy Andreaskirchplatz oraz zabytki związane z pobytem Lutra w Wittenberdze zostały wpisane w 1996 na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Geografia fizycznaEdytuj

 
Klimat Eisleben

PołożenieEdytuj

Eisleben położone jest w pagórkowatej kotlinie mansfeldzkiej u wschodnich podnóży gór Harzu, na peryferiach aglomeracji Lipsk-Halle.

KlimatEdytuj

Średnia roczna temperatura powietrza w Eisleben wynosi 8.5˚C. Całkowita roczna suma opadów to ok. 509 mm. Najcieplejszymi miesiącami są czerwiec, lipiec i sierpień (średnia temp. 16.1˚C-17.6˚C), a najchłodniejszymi grudzień, styczeń i luty (średnia temp. -0.5˚C-0.7˚C). Najobfitsze opady występują pomiędzy majem a lipcem (51-61 mm) a najmniejsze w lutym (32 mm).

Geografia społeczno-ekonomicznaEdytuj

Podział administracyjny i zagospodarowanie przestrzenneEdytuj

W obrębie Eisleben wyróżnia się następujące dzielnice: Neckendorf, Oberhütte oraz dawne gminy samodzielne: Helfta[1], Volkstedt[2], Rothenschirmbach[3], Wolferode[3], Unterrißdorf[3], Polleben[3], Bischofrode[4], Osterhausen[4], Schmalzerode[4].

Eisleben tworzyło do 31 grudnia 2009 wspólnotę administracyjną Lutherstadt Eisleben, została ona rozwiązana gdy do miasta przyłączono gminy Burgsdorf i Hedersleben a rok wcześniej Bischofrode, Osterhausen i Schmalzerode.

HistoriaEdytuj

 
Łukasz Cranach Starszy: portret Marcina Lutra
 
Popiersie Martina Lutra przed domem jego narodzin przy Lutherstraße
 
Dom śmierci Martina Lutra przy Andreaskirchplatz

Pochodzenie nazwy miastaEdytuj

W okresie wielkiej wędrówki ludów w III–V wieku plemiona Swebów: Anglowie oraz Warnowie ruszyły z terenów Holsztynu, Szlezwika i Meklembrugii na południe. Ślady tej wędrówki są widoczne w nazewnictwie miast i miejscowości na zachód od rzek Łaby i Soławy (niem. Saale), które często mają końcówkę “leben”. Pomiędzy Haldensleben a Erfurtem znajduje się ok. 100 miast i wsi posiadających taką końcówkę, która miała oznaczać dziedzictwo (niem. Erbe) lub spadek (niem. Erbgut). Przedni człon nazwy zaś miał być związany z pochodzeniem właściciela.

ŚredniowieczeEdytuj

Pierwsza wzmianka o Eisleben pochodzi z 23 listopada 994, kiedy to późniejszy cesarz Otton III wymienia Eisleben w dokumencie jako jedną z sześciu miejscowości, która wcześniej otrzymała przywileje targowe, włącznie z prawem celnym i prawem do własnej monety[5]. Eisleben otrzymało prawa miejskie w XII w.

Rozkwit miastaEdytuj

Gospodarczy i kulturowy rozkwit miasta przypada na XV–XVI w., kiedy to wydobycie i obróbka rud miedzi i srebra uczyniła miasto najprężniejszym ośrodkiem przemysłowym i handlowym w regionie Mansfeldu.

W 1483 do Eisleben przybyli rodzice Marcina Lutra, Hans Luter i Małgorzata. Wkrótce (10 listopada 1483) urodził się ich syn, Marcin, późniejszy teoretyk i inicjator reformacji. Lutrowie wyprowadzili się do Mansfeld. Marcin kształcił się w Erfurcie, a później działał w Wittenberdze. Przez cały okres swojego życia był blisko związany z hrabstwem Mansfeld (niem. Grafschaft Mansfeld), odwiedzał często klasztor św. Anny, założył szkołę i przyjeżdżał na rozmowy z powstańcami chłopskimi. Tuż przed śmiercią przyjechał do Eisleben. Zmarł w 1546 w domu swojego przyjaciela, Dr. Drachstettena, przy Andreaskirchplatz.

Czasy współczesneEdytuj

Przez wieki miasto opiekowało się zabytkami związanymi z pobytem Lutra w Eisleben. W 1946 Eisleben otrzymało człon w nazwie Lutherstadt. Domy Marcina Lutra – dom narodzin przy Lutherstraße i dom śmierci przy Andreaskirchplatz oraz zabytki związane z pobytem Lutra w Wittenberdze zostały wpisane w 1996 na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

ZabytkiEdytuj

  • dom narodzin Martina Lutra przy Lutherstraße (dawniej Lange Gasse)
  • dom śmierci Martina Lutra przy Andreaskirchplatz
  • kościół św. Andrzeja (St. Andreas)
  • Klasztor Helfta

WspółpracaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Należy do Lutherstadt Eisleben od 1 stycznia 1960.
  2. Należy do Lutherstadt Eisleben od 1 stycznia 2004.
  3. a b c d należy do Lutherstadt Eisleben od 1 stycznia 2006
  4. a b c należy do Lutherstadt Eisleben od 1 stycznia 2009
  5. Gerlinde Schlenker (Wyd.): Protokollband zum Kolloquium anlässlich der ersten urkundlichen Erwähnung Eislebens am 23. November 994. Halle: Verlag Janos Stekovics, 1995. ISBN 3-929330-52-0.

Linki zewnętrzneEdytuj