Eksplozja w Bejrucie (2020)

wybuch saletry amonowej 4 sierpnia 2020 w porcie w Bejrucie

Eksplozja w Bejruciewybuch, do którego doszło 4 sierpnia 2020 w porcie w Bejrucie. Eksplodowała składowana w magazynie portowym saletra amonowa skonfiskowana w 2014 roku z zatrzymanego w porcie statku. W wyniku eksplozji zniszczony został port i wiele budynków w mieście. Zginęło 190 osób, ponad 6,5 tys. odniosło obrażenia, 3 jest zaginionych (stan na 30 sierpnia)[1][2][3]. Co najmniej 250–300 tys. ludzi w wyniku eksplozji straciło swoje domy[4][5][6][7]. Niecały tydzień po wybuchu do dymisji podał się premier Libanu Hassan Diab wraz ze swym rządem, oświadczając przy tym, że powodem zaniedbań prowadzących do katastrofy była potężna korupcja[8].

Eksplozja w Bejrucie
Ilustracja
Miejsce eksplozji – widoczny zalany wodą krater w miejscu byłego magazynu
Państwo  Liban
Miejsce Port w Bejrucie
Rodzaj zdarzenia Eksplozja
Data 4 sierpnia 2020
Godzina 18:08:18 EEST
Ofiary śmiertelne 190
Ranni 6500
Zaginieni 3
Położenie na mapie Bejrutu
Mapa lokalizacyjna Bejrutu
miejsce zdarzenia
miejsce zdarzenia
Położenie na mapie Libanu
Mapa lokalizacyjna Libanu
miejsce zdarzenia
miejsce zdarzenia
Ziemia33°54′04″N 35°31′08″E/33,901000 35,519000
Skutki eksplozji
Zniszczony magazyn
Jedna z ulic Bejrutu po eksplozji
Budynek uszkodzony w wyniku eksplozji
Wybite szyby w jednym z mieszkań

Tło zdarzeniaEdytuj

Liban w roku 2020 pogrążony jest w kryzysie ekonomicznym i wstrząsany niepokojami społecznymi[3]. W kraju lawinowo rośnie bezrobocie (sięga 25%[9]), waluta (funt libański) gwałtownie traci na wartości (inflacja w czerwcu 2020 sięgnęła blisko 90%[9]), a udział osób ubogich przekroczył 50%[10]. Produkt krajowy brutto spadł w 2018 o 1,8%, w 2019 o 5,6%, a prognoza na rok 2020 zakładała spadek o 10,9%[9]. Częste i długotrwałe są przerwy w dostawach energii elektrycznej, nie działa system gospodarki odpadami[9]. Niepokoje społeczne wzmagały się w oczekiwaniu na 7 sierpnia, kiedy planowano ogłoszenie wyroku wobec osób oskarżanych o organizację zamachu na byłego premiera Rafika al-Haririego (miał miejsce w 2005 roku niedaleko katastrofalnej eksplozji z sierpnia 2020)[3]. Podczas protestów społecznych władze kraju oskarżane są o niekompetencję i powszechną korupcję[5].

W porcie bejruckim  składowano znaczną część krajowych zapasów żywności[3], przez port przechodziło ok. 3/4 importu, od którego Liban jest zależny[11] i tu przechowywano państwowe zapasy zboża[9].

Poza problemami ekonomicznymi i społecznymi kraj zmaga się z pandemią COVID-19 – od początku lipca w Libanie rosła liczba osób zakażonych COVID-19 przekraczając w dniu eksplozji 200 przypadków dziennie[12]. W związku ze wzrostem zachorowań 3 sierpnia rząd libański wprowadził lockdown i godzinę policyjną[13]. Cztery godziny przed eksplozją największy szpital publiczny w Libanie ogłosił, że z powodu dopływu dużej liczby chorych wyczerpał już swoją pojemność[14].

Przebieg zdarzeniaEdytuj

O 17:55 służby bezpieczeństwa powiadomiły jednostkę straży pożarnej o wybuchu pożaru w jednym z magazynów portowych, informując o płonących sztucznych ogniach. Do akcji skierowano 9 strażaków i jedną ratowniczkę. Po dotarciu na miejsce, widząc, że pożar jest znacznie potężniejszy, niż się spodziewali, zdążyli wezwać wsparcie[15]. O godzinie 18:08:18 EEST doszło do potężnej eksplozji[16][17]. Uszkodzone przez falę uderzeniową zostały budynki oddalone nawet o 10 kilometrów[10], a wybuch był słyszalny w odległości 240 km – na Cyprze[18]. Według danych USGS wywołana została fala sejsmiczna o magnitudzie 3,3 w skali Richtera[17]. W miejscu eksplozji powstał krater o średnicy ponad 120 metrów[19]. Dogaszanie pożarów na terenie portu trwało przez noc z 4 na 5 sierpnia, strażaków wspierały helikoptery armii libańskiej[5].

Przyczyny wybuchuEdytuj

O godzinie 23 czasu polskiego 4 sierpnia 2020 Główny Komendant Obrony (General Security Chief) Abbas Ibrahim przekazał informację, że w portowym magazynie było składowane 2750 ton azotanu amonowego, który miał być wkrótce wysłany do Afryki[20][21].

Azotan amonu skonfiskowany został z zarejestrowanego w Mołdawii statku MV "Rhosus", który 23 września 2013 wypłynął z Batumi w Gruzji do Beiry w Mozambiku[22][23]. Kapitanem statku był Borys Prokoszew, właścicielem zaś firma Teto Shipping prowadzona przez pochodzącego z Chabarowska, a rezydującego na Cyprze Igora Grieczuszkina. Załoga była mieszana, ukraińsko-rosyjska. W czasie rejsu statek zatankował w Grecji paliwo i załadował dodatkowy towar do przewiezienia do Bejrutu[24]. Według innych źródeł statek zmuszony był do zawinięcia do portu w Bejrucie z powodu problemów technicznych[25]. W porcie tym z powodu stanu technicznego[25], niepokrycia opłat portowych i roszczeń zgłaszanych przez nieopłacaną załogę[24] – został zatrzymany przez służby portowe. Statek, określany w tym czasie jako „pływająca bomba”, został w końcu opuszczony przez załogę[24], a niebezpieczny ładunek przeniesiony został z niego do magazynu portowego nr 12[25][26] przed listopadem 2014[24].

W latach 2014–2017 służby celne bezskutecznie zgłaszały co najmniej sześciokrotnie konieczność usunięcia ładunku z magazynu portowego, wprost informując o poważnym niebezpieczeństwie, jakie rodzi przechowywanie saletry amonowej w nieodpowiednich warunkach[26]. Postulowane było wyeksportowanie ładunku, przekazanie go Libańskim Siłom Zbrojnym lub przedsiębiorstwu wykorzystującemu materiały wybuchowe[26].

Bezpośrednią przyczyną zaprószenia ognia i eksplozji, według Telewizji Al-Dżadid, mogło być spawanie drzwi magazynu, które miało na celu zapobiegnięcie kradzieżom[27]. Prace te, wykonane na polecenie służb bezpieczeństwa, zakończone zostały do południa 4 sierpnia. Pożar i pierwsza eksplozja nastąpiły kilka godzin później[24]. Śledztwo prowadzone w sprawie, zgodnie ze zdaniem Prezydenta Libanu, miało nie wykluczać także możliwości świadomego spowodowania wybuchu, w tym za pomocą ataku rakietowego lub bombowego[28].

Skutki wybuchuEdytuj

Moc wybuchu 2750 ton saletry amonowej jest porównywalna do eksplozji 1155 ton trotylu[29]. Wybuch był jedną z najsilniejszych eksplozji nienuklearnych spowodowanych przez człowieka[30] i miał ponad 7% mocy wybuchu bomby jądrowej Little Boy zrzuconej 6 sierpnia 1945 na Hiroszimę[29].

Eksplozja spowodowała zniszczenie portu w Bejrucie oraz wielu budynków w mieście[5]. Poważnie uszkodzone zostały m.in. szpitale w centrum miasta, w tym trzy zostały zniszczone (zginęło w nich czworo pracowników służby zdrowia i 15 pacjentów podłączonych do respiratorów, które przestały działać[31]), a ich pacjenci musieli zostać z nich ewakuowani[4]. Dwa inne szpitale zostały uszkodzone[32]. Pilne operacje rannych wykonywane były na parkingach przed szpitalami, z powodu braków elektryczności w świetle latarek smartfonów[13]. Zniszczone zostało największe w mieście centrum dializ. W portowych magazynach znajdowały się zapasy leków i szczepionek, które przepadły wraz z innymi towarami tam składowanymi[33] (w tym m.in. 11 kontenerów ze środkami ochrony osobistej dla służby zdrowia zmagającej się z epidemią COVID-19[28]). W różnym stopniu uszkodzonych lub zniszczonych zostało także m.in. 90% hoteli w mieście[34].

W porcie bejruckim statek pasażerski (wycieczkowiec) "Orient Queen"  został w wyniku eksplozji przewrócony na burtę i częściowo zatonął (jedna osoba na pokładzie zginęła, jedna jest zaginiona)[33]. Zniszczona została także bengalska korweta BNS "Bijoy" , należąca do Sił Zbrojnych ONZ w Libanie, a 21 członków jej załogi zostało rannych. Zniszczony został największy w Libanie silos zbożowy, bezpośrednio sąsiadujący z miejscem eksplozji od zachodu. Ze względu na masywną konstrukcję i pochłonięcie energii wybuchu przez sypki ładunek – budowla ta ograniczyła skutki eksplozji w kierunku zachodnim[33]. Po zniszczeniu portu w Bejrucie – ruch statków skierowany został do dotąd drugiego pod względem wielkości portu libańskiego w Trypolis[33].

Dzień po katastrofie straty materialne w mieście oszacowane zostały przez gubernatora Bejrutu Marwana Abbouda na 10–15 mld dolarów[35]. Agencje ONZŚwiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) i Światowy Program Żywnościowy (WFP) – ostrzegły 7 sierpnia, że Liban już wcześniej pogrążony w kryzysie ekonomicznym i społecznym, zagrożony jest kryzysem humanitarnym . Zniszczenie portu wraz z magazynami spowoduje problemy z dostępem do żywności i jeszcze bardziej wywinduje jej ceny. Utrata 500 łóżek szpitalnych, środków medycznych i ochrony osobistej grozi zapaścią służby zdrowia[28].

8 sierpnia 2020 protestujący obarczający rząd winą za stan kraju i dopuszczenie do zaniedbań, których efektem była eksplozja w porcie, zaatakowali siedzibę parlamentu oraz budynki rządowe, w tym zajęli siedzibę Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W wyniku starć protestujących z siłami rządowymi zginął jeden ich funkcjonariusz, rannych zostało około 200 osób. Premier Libanu, Hassan Diab, zapowiedział przyśpieszenie wyborów parlamentarnych[36]. 9 sierpnia do dymisji podała się Minister Informacji Manal Abdel Samad (tłumacząc się niespełnieniem oczekiwań w kontekście katastrofy jaka spotkała Liban)[37] oraz Minister Środowiska Kattar Demianos[38]. 10 sierpnia 2020 do dymisji podał się premier Hassan Diab wraz z resztą rządu przyznając, że przyczyną wybuchu były zaniedbania spowodowane potężnym systemem korupcji, endemicznym dla Libanu i potężniejszym od państwa[39].

Reakcje międzynarodowe i rządoweEdytuj

Izraelski minister spraw zagranicznych Gabi Ashkenazi powiedział izraelskiej telewizji N12, że wybuch został najprawdopodobniej spowodowany przez wcześniejszy pożar[40]. Gotowość do pomocy przekazał za pomocą Twittera irański minister spraw zagranicznych Mohammad Dżawad Zarif[41]. W podobnym tonie wypowiedział się brytyjski premier Boris Johnson[20]. Izrael za pomocą kanałów dyplomatycznych innych krajów zgłosił gotowość do udzielenia pomocy humanitarnej (jako że oba kraje nie utrzymują ze sobą stosunków dyplomatycznych)[20]. Minister spraw zagranicznych Arabii Saudyjskiej przekazał, że z wielkim niepokojem wysłuchuje informacji napływających po wybuchu i również zaoferował pomoc[42]. Prezydent Francji Emmanuel Macron poinformował, że jego kraj już rozpoczął przygotowanie transportu pomocy humanitarnej[43]. Z kolei Katar ogłosił, że udostępni i prześle swoje szpitale polowe w celu opieki nad rannymi[21]. Pomoc zaoferował również prezydent Turcji Recep Tayyip Erdoğan[44].

Rząd Libanu zarządził trzydniową żałobę narodową w związku z eksplozją[45] i nakazał siłom zbrojnym osadzenie w areszcie domowym urzędników odpowiedzialnych za składowanie materiałów wybuchowych w porcie[11]. Najwyższa Rada Obrony Libanu zaleciła rządowi ogłoszenie w mieście stanu wyjątkowego[21]. Prezydent Libanu, Michel Aoun, odrzucił możliwość przeprowadzenia międzynarodowego dochodzenia w sprawie wybuchu[28].

PrzypisyEdytuj

  1. Liban: Liczba ofiar śmiertelnych eksplozji w Bejrusie wzrosła do 190, www.gazetaprawna.pl [dostęp 2020-08-30].
  2. Beirut explosion: Lebanon's government 'to resign' as death toll rises. BBC News, 2020-08-10. [dostęp 2020-08-10].
  3. a b c d Beirut blast: Frantic search for survivors of deadly explosion, bbc.com, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  4. a b Ted Regencia, Linah Alsaafin: More than 200,000 left homeless by Beirut explosion: Live updates (ang.). aljazeera.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  5. a b c d Alasdair Sandford, Beirut blast: 'There are probably more victims under the rubble’, says minister, as death toll rises, euronews.com, 6 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-06] (ang.).
  6. Ted Regencia, Linah Alsaafin: More than 200,000 left homeless by Beirut explosion: Live updates (ang.). aljazeera.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  7. Alasdair Sandford, Beirut blast: 'There are probably more victims under the rubble’, says minister, as death toll rises, euronews.com, 6 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-06] (ang.).
  8. Ted Regencia, Linah Alsaafin, Ramy Allahoum: 'Endemic corruption' caused Beirut blast, says Diab: Live updates. aljazeera.com, 2020-08-10. [dostęp 2020-08-10].
  9. a b c d e Maria Mazurek: Od katastrofy do katastrofy. Liban to państwo z gospodarką w ruinie. „Jesteśmy przeklęci” (pol.). gazeta.pl, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  10. a b Ghazi Balkiz, Tamara Qiblawi, Ben Wedeman: Beirut explosion: Thousands injured across Lebanese capital (ang.). edition.cnn.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  11. a b Michael Pooler: Lebanon orders house arrest of some port officials in Beirut blast (ang.). ft.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-06].
  12. Lebanon: Coronavirus Cases (ang.). worldometers.info. [dostęp 2020-08-05].
  13. a b Abby Sewell: Damaged Lebanon hospitals treating patients in parking lots after Beirut blasts (ang.). english.alarabiya.net, 4 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  14. Tamara Qiblawi: Beirut will never be the same again (ang.). edition.cnn.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  15. Timour Azhari: How Beirut firefighters were sent into disaster. aljazeera.com, 8 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  16. M 3.3 Explosion – 1 km ENE of Beirut, Lebanon, earthquake.usgs.gov [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  17. a b Tara John i inni, Beirut explosion generated seismic waves equivalent of a magnitude 3.3 earthquake, cnn.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  18. Samia Nakhoul, Ellen Francis, Massive blast rips through Beirut, killing 78 and injuring thousands, reuters.com, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-06] (ang.).
  19. By Tara John i inni, The Beirut explosion created a 405-foot-wide crater, edition.cnn.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  20. a b c Merisha Gadzo, Dozens killed, thousands wounded in Beirut blast: Live updates, aljazeera.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-04] (ang.).
  21. a b c Wybuch w Bejrucie. Państwa całego świata solidaryzują się z Libanem, onet.pl, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (pol.).
  22. Guido Felder, Explosion in Beirut – Ammoniumnitrat kam mit dem Schiff Rhosus, blick.ch, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (niem.).
  23. Col Vinayak Bhat, Beirut blast: Confiscated ammonium nitrate from ship in 2014 could have sparked deadly explosion, indiatoday.in, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  24. a b c d e Mary Ilyushina, Katie Polglase: A Russian ship’s cargo of dangerous ammonium nitrate was stranded in Beirut port for years (ang.). edition.cnn.com, 6 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-06].
  25. a b c Charbel Dagher, Christine Maksoud, m/v Rhosus – Arrest and Personal Freedom of the Crew, „The Arrest news”, F. Arizon (11), październik 2015 [zarchiwizowane] (ang.).
  26. a b c Timour Azhari: Beirut blast: Tracing the explosives that tore the capital apart (ang.). aljazeera.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  27. Tomasz Ławnicki: Zdumiewające ustalenia libańskich mediów. To miała być przyczyna potężnego wybuchu?! (pol.). natemat.pl, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-05].
  28. a b c d Beirut explosion: UN warns of Lebanon humanitarian crisis (ang.). bbc.com, 7 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-07].
  29. a b John Ismay: What Is Ammonium Nitrate, Blamed in the Beirut Explosion?. W: The New York Times [on-line]. 2020-08-05. [dostęp 2020-08-16].
  30. Caty Clifton: Beirut explosion ‘one of the largest non-nuclear blasts in history’. W: Evening Standard [on-line]. 2020-08-05. [dostęp 2020-08-16].
  31. Beirut after the blast: the crunch of glass, acrid smoke and stairs slick with blood (ang.). economist.com, 7 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  32. Beirut explosion: Frantic search for survivors of deadly blast (ang.). bbc.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  33. a b c d Beirut explosion: Before-and-after images (ang.). bbc.com, 7 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-07].
  34. Nada Al Thaher: 90% of Beirut hotels damaged, state media says (ang.). edition.cnn.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  35. Bassem Mroue, Zeina Karam, Sarah el Deeb: Negligence probed in deadly Beirut blast amid public anger (ang.). apnews.com, 5 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-06].
  36. Ben Wedeman, Luna Safwan, Ghazi Balkiz, Tamara Qiblawi: Lebanon protesters storm ministries as violent protests grip Beirut (ang.). edition.cnn.com, 8 sierpnia 2020. [dostęp 2020-08-08].
  37. Lauren Chadwick: Lebanon’s information minister resigns amid violent protests after deadly Beirut blast. euronews.com. [dostęp 2020-08-09].
  38. Lauren Chadwick: Two Lebanese ministers resign amid protests after deadly Beirut blast. euronews.com, 2020-08-09. [dostęp 2020-08-09].
  39. Ted Regencia, Linah Alsaafin, Ramy Allahoum: 'Endemic corruption' caused Beirut blast, says Diab: Live updates. aljazeera.com, 2020-08-10. [dostęp 2020-08-10].
  40. Maayan Lubell, Dan Williams, Jonathan Oatis, Israel not involved in Beirut blast, Israeli official says, reuters.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  41. Parisa Hafezi, Chris Reese, Iran ready to help Lebanon after deadly Beirut blast: Zarif tweets, reuters.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  42. Alaa Swilam Nayera Abdallah, Jonathan Oatis, Saudi Arabia following with great concern consequences of Beirut’s explosion: SPA, reuters.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  43. The Latest: Pope Francis offers prayers for Beirut victims, apnews.com, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  44. Erdogan spoke with Lebanon’s Aoun, offered Turkish aid after explosion, reuters.com, 4 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).
  45. Lebanon in mourning as port blast casualties counted, abc.net.au, 5 sierpnia 2020 [dostęp 2020-08-05] (ang.).