Elżbieta Barszczewska

polska aktorka

Elżbieta Maria Barszczewska-Wyrzykowska (ur. 29 listopada 1913[1] w Warszawie, zm. 14 października 1987 tamże) – polska aktorka teatralna i filmowa.

Elżbieta Barszczewska
Ilustracja
Elżbieta Barszczewska, odbitka fot. z 1945
Imię i nazwisko Elżbieta Maria Barszczewska-Wyrzykowska
Data i miejsce urodzenia 29 listopada 1913
Warszawa
Data i miejsce śmierci 14 października 1987
Warszawa
Zawód aktorka
Współmałżonek Marian Wyrzykowski
Lata aktywności 1934–1981
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Złoty Krzyż Zasługi (nadany dwukrotnie) Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy”
Elżbieta Barszczewska jako Wanda Porębska w scenie z filmu Płomienne serca
Grób Elżbiety Barszczewskiej na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

ŻyciorysEdytuj

Życie prywatneEdytuj

Córka Witolda Tadeusza Barszczewskiego (1867–1926)[2] i Marii Heleny Szumskiej (1880–1951)[3]. Była żoną aktora Mariana Wyrzykowskiego, z którym miała syna Juliusza.

KarieraEdytuj

Maturę zdała w 1932 w warszawskim XI Państwowym Gimnazjum Żeńskim im. Marii Konopnickiej. Zamierzała wstąpić do Szkoły Nauk Politycznych, ale ostatecznie zdecydowała się na studia aktorskie. Warszawski Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej (tam poznała również swego przyszłego męża) ukończyła w 1934[4]. W tym samym roku zadebiutowała na scenie Teatru Polskiego rolą Heleny w Śnie nocy letniej Szekspira w reżyserii Leona Schillera[5].

Do 1939 występowała na scenach Teatrów Towarzystwa Krzewienia Kultury Teatralnej (TKKT) oraz gościnnie w Teatrze Narodowym. W czasie okupacji pracowała w jako kelnerka w kawiarniach Café Bodo oraz U aktorek i brała udział w konspiracyjnym życiu teatralnym. W marcu 1941 aresztowana przez niemieckie władze okupacyjne w związku ze sprawą zabójstwa Igo Syma[6]. Po wojnie pracowała w Teatrze Polskim (1945–62), w Teatrze Narodowym (1962–65) i od 1965 do 1987 ponownie w Teatrze Polskim.

23 sierpnia 1980 roku dołączyła do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami[7].

Ostatnia premiera, która była udziałem aktorki, to Wspomnienie według Johna Murrela z rolą Sary Bernhardt. W Teatrze Telewizji wystąpiła w Pieśni Marie de France.

Została pochowana na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (Aleja Zasłużonych, rząd 1, miejsce 98)[8].

Wybrane spektakle teatralneEdytuj

FilmografiaEdytuj

Na dużym ekranie zadebiutowała jeszcze jako studentka w filmie Co mój mąż robi w nocy w reżyserii Michała Waszyńskiego; dzięki delikatnej urodzie, głosowi o ciekawej barwie i talentowi szybko zdobyła popularność i uznanie publiczności i krytyki, stała się gwiazdą. W latach 1934–1939 zagrała w filmach:

Po wojnie zagrała tylko w jednym filmie – Rytmie serca (1977) w reż. Zbigniewa Kamińskiego[9].

Pracowała między innymi z takimi aktorami jak Mieczysława Ćwiklińska, Stefan Jaracz, Kazimierz Junosza-Stępowski, Stanisława Wysocka.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

NagrodyEdytuj

  • Nagroda ministra spraw zagranicznych za rolę Ofelii na Festiwalu Szekspirowskim (1947),
  • Nagroda Państwowa II stopnia za działalność aktorską (1955),
  • Nagroda m.st. Warszawy za całokształt pracy artystycznej w minionym 10-leciu (1955),
  • Nagroda m.st. Warszawy za całokształt pracy artystycznej (1960),
  • Nagroda Wydawnictwa Stowarzyszenia PAX im. Włodzimierza Pietrzaka (1972),
  • Nagroda „Homo Varsoviensis ’76” – nagroda tygodnika „Stolica” (1977),
  • Nagroda ministra kultury i sztuki I stopnia za wybitne osiągnięcia w dziedzinie aktorstwa (1977).

PrzypisyEdytuj

  1. Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 26.
  2. Cmentarz Stare Powązki: BARSZCZEWSCY, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-03-29].
  3. Cmentarz Stare Powązki: HANIA SZUMSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-03-29].
  4. Ida Świerkocka: Śladami gwiazd II RP. Miejsca, ludzie, historie. Warszawa: Skarpa Warszawska, 2017, s. 12. ISBN 978-83-63842-50-5.
  5. Ida Świerkocka: Śladami gwiazd II RP. Miejsca, ludzie, historie. Warszawa: Skarpa Warszawska, 2017, s. 14. ISBN 978-83-63842-50-5.
  6. Władysław Bartoszewski, Warszawski pierścień śmierci, Warszawa 1970, s. 106.
  7. Apel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s])
  8. Cmentarz Stare Powązki: MARIAN WYRZYKOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-10-29].
  9. Rytm serca (1977), FilmPolski [dostęp 2020-03-29] (pol.).
  10. M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie kultury i sztuki”
  11. M.P. z 1946 r. nr 145, poz. 283 „za zasługi w dziedzinie sztuki dramatycznej na terenie kraju”.
  12. M.P. z 1953 r. nr 106, poz. 1422 „za zasługi w dziedzinie sztuki teatralnej - w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie”.
  13. Teatr w Polsce - polski wortal teatralny, www.e-teatr.pl [dostęp 2020-03-29].

BibliografiaEdytuj

  • Elżbieta Barszczewska. W: Witold Filler, Lech Piotrowski: Poczet aktorów polskich: Od Solskiego do Lindy. Warszawa: 1998, s. 14–16. ISBN 83-87571-54-7.

Linki zewnętrzneEdytuj