Elton John

brytyjski muzyk rockowy

Elton Hercules John[a] (ur. 25 marca 1947 jako Reginald Kenneth Dwight w Londynie w dzielnicy Pinner) – brytyjski piosenkarz, kompozytor, pianista i okazjonalnie aktor. Od 1967 współpracuje z tekściarzem Bernie Taupinem, z którym stworzył ponad 30 albumów.

Elton John
Ilustracja
Elton John (2015)
Imię i nazwisko Elton Hercules John[a]
Data i miejsce urodzenia 25 marca 1947
Londyn
Instrumenty fortepian
Gatunki rock, rock psychodeliczny, rock progresywny, pop, glam rock
Zawód piosenkarz, kompozytor, pianista
Aktywność od 1962
Odznaczenia
Odznaka Rycerza Kawalera (Wielka Brytania) Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego od 1936 (cywilny) Oficer Orderu Sztuki i Literatury (Francja)
Strona internetowa

Nakład ze sprzedaży jego wydawnictw muzycznych przekroczył ponad 300 mln egzemplarzy, co czyni go jednym z najbardziej uhonorowanych artystów wszech czasów[2][3][4]. Jego singel „Something About the Way You Look Tonight”/„Candle in the Wind 1997” został sprzedany w nakładzie ponad 33 mln kopii na całym świecie oraz stał się najlepiej sprzedającym singlem wszech czasów w brytyjskim Album Singles Chart[5] i w amerykańskim Bilboard Hot 100.

Jest laureatem sześciu nagród Grammy, czterech Brit Awards, dwóch Oscarów, Złotego Globu i Tony Award. W 1992 został wprowadzony (wraz z Berniem Taupinem) do Songwriters Hall of Fame, a w 1994 do Rock and Roll Hall of Fame. W 2004 magazyn muzyczny „Rolling Stone” zaklasyfikował brytyjskiego artystę na 49. miejscu na liście „100 najlepszych artystów wszech czasów”. W 2008 został uznany trzecim najbardziej utytułowanym artystą wszech czasów według „Billboardu[6]. W 2013 otrzymał (wraz z Berniem Taupinem) Johnny Mercer Award od Songwriters Hall of Fame.

Od końca lat 80. jest aktywistą w sprawie walki przeciwko AIDS. W 1992 założył fundację Elton John AIDS Foundation pomagającą dzieciom chorym na AIDS.

W 2017 ogłosił, że w 2020 zakończy karierę artystyczną, którą podsumuje pożegnalną trasą koncertową[7].

W 2019 roku powstał film biograficzny o Eltonie Johnie pt. Rocketman. Piosenkarz brał udział w produkcji filmu, jednak sam w nim nie zagrał. W jego rolę wcielił się Taron Egerton[8].

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Pinner na przedmieściach Londynu[9], w domu przy Hill Road 55, w którym mieszkała jego babka ze strony mamy[10]. Jest synem Sheili z domu Harris i Stanleya Dwightów, którzy pobrali się w styczniu 1945[10]. Jego matka rozwoziła mleko, a ojciec był żołnierzem Royal Air Force, ponadto amatorsko grał na trąbce, a swoją przyszłą żonę poznał podczas jednego z koncertów w North Harrow[10]. W 1960 rozstali się, po czym Sheila związała się z innym mężczyzną[11].

Jako dziecko wykazywał słuch muzyczny, dlatego też rozpoczął naukę gry na fortepianie[12], na którym z czasem grał podczas rodzinnych uroczystości[13]. W wieku siedmiu lat zaczął pobierać profesjonalne lekcje gry[13]. W 1958 zaczął uczyć się w County Grammar School w Pinner[14] oraz wygrał stypendium dla juniorów do Royal Academy of Music, dzięki czemu przez następne pięć lat uczęszczał tam na sobotnie lekcje, na których grywał m.in. utwory Chopina, Mozarta, Beethovena i Bacha[15] oraz śpiewał w akademickim chórze.

Kariera muzycznaEdytuj

PoczątkiEdytuj

W wieku 15 lat, dzięki pomocy ojczyma, został weekendowym pianistą pobliskiego pubu Northwood Hills[11], gdzie grał utwory country z repertuaru Jima Reevesa, pubowe szlagiery (np. „Roll Out the Barrel”) oraz przeboje Elvisa Presleya, Johnnie’ego Raya i Ala Johnsona[16]. Przez kilka miesięcy grał też z zespołem The Corvettes w miejscowych klubach młodzieżowych[17]. W wieku 17 lat opuścił szkołę, by w pełni skupić się na karierze muzycznej[18].

W 1964 poznał wokalistę Longa Johna Baldry’ego i saksofonistę Eltona Deana, z którymi grał na pianinie i organach jako zespół Bluesology[19]. Wspólnie wydali dwa single – „Come Back Baby” i „Mr Frantic”[20], a także występowali jako muzycy towarzyszący na koncertach Patti LaBelle, Major Lance, Fontella Bass czy Lee Dorsey[21]. Znużony występami w zespole, odpowiedział na ogłoszenie prasowe wytwórni Liberty, szukającej nowych talentów, nagrał kilka piosenek, jednak nie zainteresował nimi przedstawicieli wytwórni[22]. Po przesłuchaniu otrzymał od Raya Williamsa, producenta pracującego w wytwórni, plik tekstów Berniego Taupina, z którym podjął współpracę[22] – pisali piosenki z myślą o sprzedaniu ich innym wykonawcom[23].

W grudniu 1967 odszedł z Bluesology[24], by skupić się na solowej twórczości, którą rozwijał jako podopieczny wytwórni Dick James Music (DJM)[25]. W marcu 1968 wydał debiutancki singiel „I’ve Been Loving You”[26], który sygnował pseudonimem Elton John (inspirowanym Eltonem Deanem i Longiem Johnie’em Baldry’em z Bluesology)[24]. W tym czasie dorabiał, pracując jako muzyk sesyjny, m.in. nagrywał chórki dla Toma Jonesa, współtworzył nagrania dla The Scaffold, The Barron Knights czy Tony’ego Kinga[27] oraz nagrywał covery ówczesnych przebojów, które następnie wydawane były przez wytwórnię Marble Arch na składankach dystrybuowanych w supermarketach[28]. W styczniu 1969 wydał singiel „Lady Samantha”, który grany był w rozgłośniach radiowych[29], a jego cover nagrał na swoją płytę amerykański zespół Three Dog Night[30]. Ponadto wraz z Bernie’em Tuplinem napisał utwór „I Can’t Go on Living without You”, jedną z propozycji nagranych przez Lulu na potrzeby programu A Song for Europe, wyłaniającego propozycję reprezentującą Wielką Brytanię w 14. Konkursie Piosenki Eurowizji[29]. 6 czerwca 1969 wydał pod szyldem wytwórni DJM pierwszy, solowy album studyjny pt. Empty Sky, który nie odniósł sukcesu komercyjnego, sprzedając się w kilku tysiącach egzemplarzy[30]. W ramach promocji płyty zaczął grać solowe koncerty[30].

Lata 70.Edytuj

Po wydaniu debiutanckiej płyty zaczął gromadzić z Tuplinem materiał na kolejny album[31]. Płytę, zatytułowaną po prostu Elton John, wydał w kwietniu 1970 i zdobył za nią uznanie krytyków[31]. Album promował singlem „Your Song”, który stał się międzynarodowym przebojem. Po premierze płyty ruszył w trasę promocyjną po Europie, wystąpił m.in. we Francji i Belgii[31], a ponadto zagrał na Krumlin Festival w Yorkshire[32]. Otrzymał też propozycję występowania jako zespół towarzyszący Jeffowi Beckowi podczas jego trasy koncertowej po USA, jednak ówczesny agent Johna – Dick James – odrzucił ofertę[33]. Mimo to wyruszył w ramach promocji do Stanów, gdzie z pomocą wytwórni Uni Records wypuścił album do sprzedaży oraz zagrał kilka koncertów[34]. W trakcie koncertów zaczął szokować publiczność, zarówno ekstrawaganckim strojem (zakładał kostiumy projektu Tommy’ego Robertsa, jak i zachowaniem (np. wygibasami podczas gry na fortepianie)[35].

 
Elton John (po prawej) i Bernie Taupin, 1971

Po powrocie do Wielkiej Brytanii wystąpił jako support przed koncertem Sandy Denny w Royal Albert Hall[36]. W marcu nagrał, a w październiku wydał album pt. Tumbleweed Connection, który był notowany na listach przebojów, mimo że nie zawierał znaczących hitów. Po premierze albumu ponownie wyleciał do USA, gdzie supportował podczas koncertów Leona Russella[37] oraz zespoły The Byrds, Poco, The Kinks i Derek and the Dominos[38], a w 1971 wydał cztery albumy: Tumbleweed Connection, ścieżkę dźwiękową do filmu Friends, album koncertowy pt. 11-17-70 i płytę pt. Madman Across the Water[39], która charakteryzuje się mocną, lekko psychodeliczną, muzyką soft rockową oraz promowana była singlami „Tiny Dancer” (ballada dedykowana pierwszej żonie Berniego Taupina) i „Levon”. Album uzyskał status podwójnej złotej płyty w USA i był notowany na listach przebojów na całym świecie. Również w 1971 zagrał serię koncertów w Japonii, Nowej Zelandii i Australii[39].

W styczniu 1972 we francuskich miejscowościach Château d’Hérouville i w Pontoise zrealizował nagrania do piątego albumu pt. Honky Château, który ukazał się w maju 1972. Był jego pierwszą płytą zawierającą elementy rocka. Album promowany był przez single „Honky Cat” i „Rocket Man (I Think It’s Going to Be a Long, Long Time)”, który dotarł do drugiego miejsca UK Singles Chart oraz zdobył status potrójnej platynowej płyty za sprzedaż w USA[40]. Jeszcze przed rozpoczęciem nagrań oficjalnie zmienił dane osobowe na Elton Hercules John[41][42] Latem rozpoczął nagrania albumu pt. Don’t Shoot Me I’m Only the Piano Player[40]. W tym czasie zaraził się mononukleozą[40]. Po wydaniu płyty wyruszył w trasę koncertową, podczas której współpracował z projektantami mody, zapewniającymi mu kolejne, ekstrawaganckie stylizacje, mające zaszokować publiczność[40]. Zatrudnił też Legsa Larry’ego Smitha, który stepował podczas jego występów[40].

 
Elton John, 1975

W maju 1973 zaczął pracę nad kolejną płytą. Początkowo nagrywał w studiu Dynamic Sounds na Jamajce[43] – nagrał tam piosenkę „Saturday Night (Alright for Fighting)”, jednak z powodu słabych warunków tam panujących kontynuował ją w Château d’Hérouville we Francji[44]. Podwójny album pt. Goodbye Yellow Brick Road ukazał się 5 października 1973 i zawierał przeboje, takie jak „Bennie and the Jets”, „Candle in the Wind”, „Goodbye Yellow Brick Road” i „Saturday Night’s Alright for Fighting”. Płyta została odnotowana na pierwszych miejscach list przebojów w Niemczech, Austrii, Kanadzie i USA. Również w 1973 wraz z Johnem Raidem, Bernie’em Taupinem i Gusem Dudgeonem założył własną wytwórnię płytową Rocket, dzięki której wyłaniali nowe talenty muzyczne[45].

Na początku 1974 rozpoczął nagrania materiału na album pt. Caribou, nad którym pracował w studiu Caribou Ranch w Górach Skalistych[45]. Album ukazał się w czerwcu 1974[46]. Latem nagrał kolejny album, Captain Fantastic and the Brown Dirt Cowboy[47], na który piosenki stworzył podczas ostatniego rejsu statku SS France z Southampton do Nowego Jorku[48]. Nagrał też swoją wersję przeboju Johna Lennona i Paula McCartneyaLucy in the Sky with Diamonds” z gościnnym udziałem Lennona[47].

Lata 80. i 90.Edytuj

Zahaczając o styl disco w końcu lat 70. i nową falę w początku osiemdziesiątych, John stał się piosenkarzem zrównoważonego popu dla dorosłych. W latach 80. uległ modzie na dźwięki syntetyczne, zaczął też komponować bardziej dynamiczne piosenki, jak np. „I’m Still Standing”. 28 czerwca 1986 wystąpił gościnnie na pożegnalnym koncercie zespołu Wham! na londyńskim stadionie Wembley, śpiewając z George’em Michaelem piosenkę „Candle in the Wind”.

W latach 90. uwydatnił swój głos w balladach, z których wiele stało się przebojami. 20 kwietnia 1992 wziął udział w koncercie The Freddie Mercury Tribute Concert, poświęconym pamięci Freddiego Mercury’ego, śpiewając solowo piosenkę „The Show Must Go On” i „Bohemian Rhapsody” w duecie z Axlem Rosem[49]. W 1992 został wprowadzony (wraz z Berniem Taupinem) do Songwriters Hall of Fame, a dwa lata później – do Rock and Roll Hall of Fame.

W marcu 1995 wraz z Timem Rice’em otrzymał Oscara za piosenkę „Can You Feel the Love Tonight?”, którą nagrał na potrzeby ścieżki filmowej do filmu animowanego Król Lew. W tym samym roku odebrał statuetkę Polar Music Prize Szwedzkiej Akademii Muzycznej. 27 lutego 1996 w Pałacu Buckingham w Londynie odebrał Order Imperium Brytyjskiego, przyznany mu przez królową Elżbietę II[50]. W 1996 otrzymał nagrodę Royal Academy of Music jako jedyny w historii kompozytor muzyki rozrywkowej.

 
Elton John podczas koncertu, 2008

Rok 1997 był dla niego trudny ze względu na śmierć bliskich przyjaciół: włoskiego projektanta mody Gianniego Versace i księżnej Diany. Na jej pogrzebie zaśpiewał nową wersję piosenki „Candle in the Wind” – Candle in the Wind 1997”, która została wydana na singlu zawierającym również piosenki „Something About The Way You Look Tonight” i „You Can Make History (Young Again)”. 13 września 1997 singiel stał się najszybciej sprzedającym się singlem w Wielkiej Brytanii, sprzedając się w 650 tys. egzemplarzach w dniu premiery oraz w ponad 1,5 mln sztuk w ciągu pierwszego tygodnia od wydania. Singel przez pięć tygodni zajmował pierwsze miejsce na brytyjskiej liście przebojów. W sumie został sprzedany w liczbie 4,8 mln egzemplarzy w Wielkiej Brytanii (pobijając tym samym ustanowiony 13 lat wcześniej rekord singla Band Aid „Do They Know It’s Christmas?”), stając się najlepiej sprzedawanym singlem w kraju. Był to również siódmy z kolei album muzyczny w historii, który zadebiutował jako numer 1 na listach przebojów w USA, gdzie został sprzedany w ponad milionowym nakładzie w pierwszym tygodniu od premiery. Na szczycie utrzymywał przez 14 tygodni, sprzedał się w sumie w ponad 11 milionowym nakładzie, uzyskując status jedenastokrotnej platynowej płyty. Został jedyną płytą w USA sprzedaną w ponad dziesięciomilionowym nakładzie oraz pierwszym i jedynym diamentowym singlem w dziejach. Singiel odniósł sukces w wielu innych krajach: w Kanadzie spędził trzy lata w zestawieniu top 20 (46 tygodni na szczycie listy), sprzedał się w ponad 33 mln nakładzie na całym świecie, zostając drugim najlepiej sprzedającym się singlem w historii (po „White ChristmasBinga Crosby’ego z 1942). Elton John wraz z pozostałymi twórcami i wytwórnią wydającą singiel zrzekły się wszelkich profitów płynących z jego sprzedaży, przekazując całe dochody na rzecz Fundacji księżnej Diany.

1 stycznia 1998 królowa Elżbieta II nadała Johnowi szlachectwo za promocję kultury brytyjskiej w świecie. Uroczystość odbyła się 24 lutego[51]. 25 lutego 1998 piosenkarz zdobył piątą nagrodę Grammy w kategorii „Najlepszy męski wykonawca popowy” za piosenkę „Candle in the Wind”. W tym samym roku odebrał również nagrodę magazynu „Billboard” i American Music Award w kategorii „Najlepszy dojrzały wykonawca męski”. W tym samym roku przeżył śmierć kolejnych bliskich znajomych (Tammy Wynette, Linda McCartney i Frank Sinatra), a także zakończył wieloletnią współpracę z menedżerem Johnem Reidem. Skomponował również muzykę do dwóch musicali wytwórni Disneya, która po sukcesie ścieżki dźwiękowej filmu Król Lew zaproponowała jemu i Timowi Rice’owi stałą współpracę: do musicalowej wersji Króla Lwa (przedstawienie zdobyło sześć nagród Tony) i do musicalu Aida.

Charakterystyka muzyczna i inspiracjeEdytuj

W młodości zafascynował się muzyką Winifred Atwell i Elvisa Presleya[52]. Pisząc swoje pierwsze piosenki, inspirował się zespołami The Beatles i The Moody Blues oraz Catem Stevensem i Leonardem Cohenem[53], później także duet Delaney & Bonnie oraz zespół The Band[54].

Na jego sceniczny wizerunek mieli wpływ Winifred Atwell, Jerry Lee Lewis i Little Richard[54].

Życie prywatneEdytuj

Orientacja seksualna i związkiEdytuj

W 1968 zaręczył się z Lindą Woodrow[55]. W latach 70. był związany z Johnem Reidem[56], menedżerem muzycznym współpracującym z zespołem Queen. W 1976 ogłosił publicznie, że jest biseksualistą, później określił się jako gej. 14 lutego 1984 na prośbę matki poślubił Niemkę, Renatę Blauel, z którą rozwiódł się po czterech latach.

W 1993 poznał Davida Furnisha, który wkrótce został jego partnerem. 21 grudnia 2005, po 12 latach związku, zawarli cywilny związek partnerski w ratuszu w Windsorze. 21 grudnia 2014, korzystając ze zmiany brytyjskiego prawa, zawarli związek małżeński[57]. 25 grudnia 2010 anonimowa kobieta-surogatka urodziła syna[58], którego John wraz z partnerem adoptowali. Chłopca nazwali Zachary Jackson Levon Furnish-John[59], a jego trzecie imię inspirowane było piosenką Johna „Levon” opowiadającą o chłopcu urodzonym w święta Bożego Narodzenia. Matką chrzestną chłopca została Lady Gaga[58]. 11 stycznia 2013 na świat przyszedł drugi syn pary, Elijah Joseph Daniel Furnish-John. Surogatką była ta sama kobieta, co w przypadku pierwszego dziecka[60].

Uzależnienia i zdrowieEdytuj

Przez dość długi okres swojej kariery walczył z uzależnieniem od alkoholu, kokainy, jedzenia czy szaleństwa zakupowego, a w latach 80. również z bulimią. Bywały okresy kiedy nie brał narkotyków i zaczynał wracać do zdrowia, ale zawsze kończyło się to jednak kolejnym powrotem do nałogu i jeszcze silniejszym uzależnieniem. Po 16 latach choroby rozpoczął terapię odwykową, na tę decyzję wpłynęła śmierć Ryana White, amerykańskiego nastolatka, który zmarł na AIDS w 1990 (na jego pogrzebie Elton zagrał utwór „Skyline Pigeon”); a także jego ówczesny partner Hue, który podobnie jak Elton był alkoholikiem, narkomanem i bulimikiem[61].

 
Elton John podczas koncertu na stadionie Twickenham Stoop, 3 czerwca 2017

5 stycznia 1987 przeszedł poważną operację strun głosowych w szpitalu w Australii. Tym samym jego głos stracił część swojego górnego rejestru, na korzyść głębszej i pełniejszej barwy.

Był posądzany o znaczące problemy finansowe spowodowane rozrzutnością. W latach 90. nawiązał przyjaźń z Michaelem Jacksonem, który w 1997 zadedykował mu album Blood on the Dance Floor (HIStory in the Mix), wyrażając tym samym wdzięczność za wsparcie, jakim Brytyjczyk obdarzał go podczas jego walki z uzależnieniem od środków przeciwbólowych.

W lipcu 1999 wszczepiono mu sztuczny rozrusznik serca.

RezydencjeEdytuj

Domy gwiazdora rozsiane są po całym świecie. W Old Windsor ma 15-hektarową wiejską posiadłość Woodside z trzema jeziorami, basenem, windą i prywatnym kinem, w Londynie jego apartamenty sąsiadują z siedzibą królowej Elżbiety, jest również właścicielem luksusowych apartamentów w Atlancie, Nicei, Wenecji, posiadłości Castel Mont Alban na Lazurowym Wybrzeżu i apartamentu w hotelu Caesars Palace w Las Vegas. Mieszkanie to zostało zaprojektowane na specjalne zamówienie Eltona, który co roku gra w tym mieście kilkadziesiąt koncertów. Wystrojem wnętrz zajęła się Jane Carroll, pracująca dla największych gwiazd dekoratorka wnętrz.

InneEdytuj

Jest ojcem chrzestnym Seana Lennona, syna Johna Lennona i Yoko Ono[47], a także Brooklyna, syna Victorii i Davida Beckhamów.

Jest kolekcjonerem sztuki i posiada jedną z największych prywatnych kolekcji fotografii na świecie[62].

W 2014 jego imieniem nazwano trybunę honorową na stadionie klubu Watford, któremu kibicuje od dzieciństwa[63].

Działalność charytatywna i społecznaEdytuj

13 lipca 1985 wystąpił na koncercie charytatywnym Live Aid zorganizowanym przez Boba Geldofa. Wraz z ponad 50 innymi gwiazdami muzyki zebrał ponad 100 mln dolarów na rzecz ofiar głodu w Afryce. Zaangażował się w zbieranie funduszy na walkę z AIDS, na co wpływ miała wywołana tą chorobą śmierć jego przyjaciół (Ryan White i Freddie Mercury). W 1985 dołączył do artystów Dionne Warwick, Gladys Knight i Stevie Wonder, by nagrać singel That's What Friends Are For. Całkowity dochód z jego sprzedaży przeznaczony został fundacji American Foundation for AIDS Research.

W 1992 założył Elton John AIDS Foundation, fundację finansującą programy ds. profilaktyki HIV/AIDS, przeciwdziałającą uprzedzeniom i dyskryminacji wobec ludzi dotkniętych AIDS oraz wspierającą ludzi żyjących z ryzykiem zarażenia się wirusem HIV. 29 lipca 1993 sprzedał swoją kolekcję 48 tys. płyt za 271 tys. dolarów, które zasiliły charytatywny fundusz Terrence Higgins, pomagający chorym na AIDS. W 2006 przeznaczył jeden ze swoich dwóch czerwonych fortepianów Yamaha na aukcję internetową eBay i zysk ze sprzedaży przeznaczył na fundację.

5 lipca 2001 podczas charytatywnego przyjęcia w swojej posiadłości w Windsorze zebrał 1,3 mln dolarów na walkę z AIDS. 30 września 2003 w domu aukcyjnym Sotheby’s wystawiono na sprzedaż wyposażenie jego rezydencji w zachodniej dzielnicy Londynu Holland Park. Sprzedano ponad 400 przedmiotów, m.in. poduszki Versacego, łóżko w stylu art déco, meble w stylu biedermeier, obrazy, za łączną sumę 2,24 miliona dolarów.

Od 2004 corocznie otwiera sklep ze swoimi używanymi ubraniami[64]. W styczniu 2008 zakupił 120 terenowych motocykli dla służb medycznych w Lesotho. Podczas jego wizyty w Maseru doszło do symbolicznego przekazania motocykli. Corocznie organizuje bal charytatywny White Tie & Tiara dla sławnych osobistości. W 2007 na balowej aukcji wystawiony był na sprzedaż Rolls Royce Phantom drophead coupe i prace artystyczne Tracey Emin, przedmioty te sprzedano za kwotę 800 tys. funtów, a całkowita suma zebrana podczas imprezy wyniosła 4,6 mln funtów[65].

W grudniu 2008 przekazał dwóm szpitalom tysiąc biletów na swój koncert, władze placówek sprzedały wejściówki za symboliczne sumy, zaś zyski przekazały na cele charytatywne.

Działalność na rzecz osób LGBTEdytuj

W 2015 zaapelował do władz Ukrainy o zmiany dotyczące praw człowieka w tym osób LGBT, wyraził także chęć rozmów z Władimirem Putinem o konieczności poprawy sytuacji gejów w Rosji[66].

DyskografiaEdytuj

Osobny artykuł: Dyskografia Eltona Johna.

Albumy studyjneEdytuj

FilmografiaEdytuj

DVD koncertoweEdytuj

  • The Very Best of Elton John (1990, 2000)
  • Elton John Live in Barcelona (1992, 2000)
  • Love Songs (1995, 2001)
  • Classic Albums – Elton John: Goodbye Yellow Brick Road (2001)
  • Elton John One Night Only: The Greatest Hits Live at Madison Square Garden (2001)
  • Live In Australia (nagrane w 1987, 2003?)
  • To Russia with Elton (nagrane w 1980, 2004)
  • Dream Ticket (DVD) 4-Disc Box Set (2004)
  • Two Rooms: Celebrating the Songs of Elton John & Bernie Taupin (nagrane w 1991, 2005)
  • Elton 60 – Live at Madison Square Garden (2 DVD set) (2007).

FilmyEdytuj

Twórczość filmowa i musicalowaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. a b Urodzony jako Reginald Kenneth Dwight, zmienił nazwisko na Elton Hercules John[1].

PrzypisyEdytuj

  1. Dotson Rader, Elton John, Parade, 21 lutego 2010 [dostęp 2020-10-09] (ang.).
  2. Sir Elton John adds extra dates o tour w The telegraph.
  3. Elton John: The Rolling Stone Interview w The Rolling Stone.
  4. Elton still standing for gay rights, home, Tammy Faye w USA Today.
  5. UK’s million-selling singles: the full list.
  6. The Billboard Hot 100 All-Time Top Artists.
  7. Arkadiusz Durka, Elton John kończy karierę, wp.pl, 24 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24], Cytat: Elton John zdecydował, że po 50 latach kariery odchodzi na emeryturę. Brytyjski piosenkarz zamierza poświęcić się rodzinie i dzieciom (...). Jednak zanim artysta przestanie koncertować uda się w 3-letnią trasę, która będzie trwała 300 dni (...). (pol.).
  8. Rocketman (ang.). IMDb. [dostęp 2020-09-07].
  9. John 2020 ↓, s. 19.
  10. a b c John 2020 ↓, s. 20
  11. a b
  12. John 2020 ↓, s. 23.
  13. a b John 2020 ↓, s. 24
  14. John 2020 ↓, s. 26.
  15. John 2020 ↓, s. 37.
  16. John 2020 ↓, s. 40.
  17. John 2020 ↓, s. 34.
  18. Philip Norman: Elton John. Simon & Schuster, 1993. ISBN 0-671-79729-8. (ang.)
  19. John 2020 ↓, s. 10.
  20. John 2020 ↓, s. 46.
  21. John 2020 ↓, s. 47.
  22. a b John 2020 ↓, s. 15
  23. John 2020 ↓, s. 58.
  24. a b John 2020 ↓, s. 16
  25. John 2020 ↓, s. 60–61.
  26. John 2020 ↓, s. 62–63.
  27. John 2020 ↓, s. 70–71.
  28. John 2020 ↓, s. 72.
  29. a b John 2020 ↓, s. 76–77
  30. a b c John 2020 ↓, s. 78–79
  31. a b c John 2020 ↓, s. 82
  32. John 2020 ↓, s. 84.
  33. John 2020 ↓, s. 85, 86.
  34. John 2020 ↓, s. 88.
  35. John 2020 ↓, s. 89–92.
  36. John 2020 ↓, s. 100.
  37. John 2020 ↓, s. 103.
  38. John 2020 ↓, s. 104.
  39. a b John 2020 ↓, s. 109
  40. a b c d e John 2020 ↓, s. 120–121
  41. John 2020 ↓, s. 111.
  42. Change of name. „The London Gazette”. 45571, s. 403, styczeń 1972. [dostęp 2009-09-13]. 
  43. John 2020 ↓, s. 123.
  44. John 2020 ↓, s. 124.
  45. a b John 2020 ↓, s. 126
  46. John 2020 ↓, s. 139.
  47. a b c John 2020 ↓, s. 142
  48. John 2020 ↓, s. 138–139.
  49. Relive Queen, Elton John and Axl Rose singing ‘Bohemian Rhapsody’ in tribute to Freddie Mercury in 1992, Far Out Magazine, 10 maja 2020 [dostęp 2020-08-24] (ang.).
  50. Life Peers to Order of the Companion of Honour (ang.). 1997-12-31. [dostęp 2009-09-13].
  51. Elton John – a biography.
  52. John 2020 ↓, s. 18.
  53. John 2020 ↓, s. 59.
  54. a b John 2020 ↓, s. 80–81
  55. John 2020 ↓, s. 64.
  56. John 2020 ↓, s. 95, 97.
  57. Elton John wziął ślub po ponad 20 latach w związku. Dopiero teraz prawo na to pozwoliło (pol.). wyborcza.pl. [dostęp 2016-10-16].
  58. a b Rebecca Cope: Elton John reveals Lady Gaga Godmother (ang.). Marie Claire, 2011-04-06. [dostęp 2011-05-02].
  59. J. Rodriguez: Elton John, husband welcome new son (ang.). 2010-12-28. [dostęp 2011-03-09].
  60. News – EltonJohn.com, web.archive.org, 20 stycznia 2013 [dostęp 2020-07-15] [zarchiwizowane z adresu 2013-01-20].
  61. CNN Larry King Live, Interview with Elton John (ang.). [dostęp 2014-10-27].
  62. Laura Coverson: Art or Porn? Elton John’s Photos Seized (ang.). 2007-09-27. [dostęp 2009-09-13].
  63. Trybuna imienia Eltona Johna na stadionie Watford (pol.). ofsajd.onet.pl. [dostęp 2014-12-14].
  64. Elton John turns rags to riches for charity (ang.). 2006-04-12. [dostęp 2009-09-13].
  65. Hilary Alexander: White tie and tiara ball (ang.). 2007-06-29. [dostęp 2009-09-13].
  66. Elton John chce spotkać się z Władimirem Putinem. [dostęp 2015-09-14].
Błąd w przypisach: Znacznik <ref> zdefiniowany w <references> ma atrybut grupowania „”, który nie występuje wcześniej w treści.
BŁĄD PRZYPISÓW

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj