Emden (1925)

Emdenniemiecki krążownik lekki z okresu międzywojennego.

Emden
Ilustracja
„Emden” na wodach Chin, 1931
Klasa krążownik lekki
Historia
Stocznia Marinewerft, Wilhelmshaven
Położenie stępki 8 grudnia 1921
Wodowanie 7 stycznia 1925
 Reichsmarine
Wejście do służby 15 października 1925
 Kriegsmarine
Wycofanie ze służby 3 maja 1945
Los okrętu złomowany w 1947
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność standardowa: 5600 t
pełna: 6990 t
Długość 155,1 m
Szerokość 14,3 m
Zanurzenie 5,9 m
Napęd
2 turbiny parowe o mocy 46 500 KM, 10 kotłów parowych, 2 śruby
Prędkość 29,4 węzła
Zasięg 6750 Mm przy 14 w
Uzbrojenie
8 dział 149 mm (8×I)
3 działa 88 mm plot (3×I)
6 działek 20 mm plot (6×I)
4 wt 533 mm (2×II)
120 min (opcja)
• stan na początku wojny
Załoga 483–683

Był pierwszym krążownikiem i zarazem pierwszym większym okrętem zbudowanym dla marynarki niemieckiej (Reichsmarine) po I wojnie światowej. Służył bojowo podczas II wojny światowej, lecz był mało wykorzystywany, podobnie jak inne niemieckie krążowniki lekkie. Nazwę tę nosiły także inne okręty, m.in. krążownik z 1909. W latach 1934-1935 jego dowódcą był Karl Dönitz - późniejszy dowódca Kriegsmarine.

Historia powstaniaEdytuj

Postanowienia traktatu wersalskiego, nakładające ograniczenia na rozwój niemieckiej armii po I wojnie światowej, zezwalały Niemcom na posiadanie tylko sześciu krążowników, o maksymalnej wyporności 6000 t każdy i kalibrze dział do 150 mm[1]. Jednocześnie zwycięskie mocarstwa pozostawiły Niemcom jedynie osiem małych i przestarzałych krążowników pancernopokładowych z początku stulecia (w tym dwa w rezerwie), odbierając nowsze krążowniki lekkie[a]. Nowe jednostki można było budować tylko na wymianę starych po upływie 20 lat od ich wejścia do służby. Już na początku lat 20. podjęto więc w Niemczech budowę nowego okrętu tej klasy na zamianę najstarszego krążownika „Niobe” z 1900 roku[2]. Na skutek wyjątkowo trudnej sytuacji ekonomicznej po wojnie i braku czasu nie prowadzono jednak początkowo prac projektowych nad całkowicie nowym typem, lecz konstrukcja nowego okrętu została oparta z pewnymi ulepszeniami na projekcie ostatnich krążowników lekkich okresu wojny typu Cöln[b]. Przez to, wyporność okrętu 5600 ton była nawet nieco niższa od dopuszczalnej traktatowo[3]. Różnicę stanowiły głównie nadbudówki, zmniejszona do dwóch liczba kominów i ulepszone rozmieszczenie artylerii[2].

Stępkę pod budowę nowego okrętu położono 8 grudnia 1921 roku w stoczni Marynarki (Marinewerft) w Wilhelmshaven, jako setnej jednostki tam budowanej[4][5]. Budowę prowadzono pod tymczasowym oznaczeniem: krążownik „A” (Kreuzer A) lub Ersatz Niobe (zamiennik „Niobe”)[5]. Etap budowy na pochylni przeciągnął się jednak z uwagi na kryzys ekonomiczny w Republice Weimarskiej i francuską okupację Zagłębia Ruhry[4]. Uroczyste wodowanie i nadanie nazwy nastąpiło 7 stycznia 1925 roku[4]. Okręt otrzymał nazwę pochodzącą od miasta Emden po krążowniku „Emden”, który odznaczył się podczas I wojny światowej, a matką chrzestną była wdowa po jego zmarłym dowódcy, Jutta von Müller[4]. Wyposażanie trwało szybciej i krążownik wszedł do służby w Reichsmarine 15 października 1925 roku[4].

Krążownik „Emden” był okrętem udanym, choć odpowiadał konstrukcyjnie standardom I wojny światowej. Mimo ograniczonej wyporności w stosunku do nowszych projektów zagranicznych był stosunkowo dobrze opancerzony według charakterystycznego dla niemieckich krążowników lekkich schematu – oprócz burtowego pasa pancernego w rejonie linii wodnej posiadał wewnętrzny pokład pancerny o kształcie zbliżonym do trapezowego w przekroju poprzecznym (jak w krążownikach pancernopokładowych). Skosy pokładu pancernego, umieszczonego na wysokości górnej krawędzi pasa pancernego, schodziły do burt pod kątem 40° i stykały się z dolną krawędzią pasa burtowego, zapewniając dodatkową ochronę wnętrza kadłuba przed pociskami penetrującymi burty. Okręt miał też dobrą dzielność morską (w przeciwieństwie do późniejszych niemieckich lekkich krążowników). Jego główną wadą była przestarzała artyleria – pojedyncze działa z maskami pancernymi. Jej rozstawienie było jednak krokiem naprzód w stosunku do wcześniejszych krążowników niemieckich, w tym pierwowzoru typu Cöln (II), gdyż na dziobie ustawiono dwa działa w dwóch poziomach (superpozycji).

Okręt był w pewnym zakresie modernizowany przed wojną. W 1926 roku zmodernizowano maszt dziobowy. W latach 1933-34 zamieniono 4 kotły opalane węglem na opalane paliwem płynnym, przez co wszystkie 10 kotłów było opalanych w ten sposób. Wyrzutnie torped kalibru 500 mm zamieniono na nowe kalibru 533 mm, dla torped typu G-7a. W 1938 roku dodano małokalibrową artylerię przeciwlotniczą – 2, następnie 4 działka 37 mm i 18 działek 20 mm. W 1942 roku zamieniono działa artylerii głównej na nowszy model, tego samego kalibru 149 mm (stosowane na nowych niszczycielach)[6].

OpisEdytuj

Architektura i konstrukcja kadłubaEdytuj

„Emden” powtarzał architekturę niemieckich krążowników lekkich z drugiej połowy I wojny światowej, aczkolwiek z ulepszeniami, z których najistotniejszym było ustawienie dwóch dział na dziobie w superpozycji – w dwóch poziomach, na podwyższonym piętrze nadbudówki, a nie obok siebie, rozsuniętych na burty[3]. Pociągnęło to za sobą powiększenie nadbudówki dziobowej. Rozwiązanie to było wcześniej znane z brytyjskich krążowników typów C (późnych) i D. Z tyłu nadbudówki dziobowej znajdował się maszt rurowy ze stanowiskiem kierowania ogniem na szczycie – początkowo był cienki i wysoki, rozszerzający się lejkowato u góry, lecz okazał się zbyt chwiejny i w 1926 roku go obniżono i zastosowano inne stanowisko kierowania ogniem[2][3]. Kadłub miał podwyższony pokład dziobowy, przechodzący na śródokręciu w pokład nadbudówki, ciągnącej się do rufy[7]. Na śródokręciu w miejsce trzech kominów krążowników typu Cöln zastosowano dwa[7]. Krążownicza forma rufy pozostała tak sama, jak na pierwowzorach[7]. Dziobnica była lekko wygięta, w 1938 roku podczas remontu zamieniona na skośną o prostej krawędzi[1]. Podczas modernizacji w latach 1933-34 obniżono kominy o 2 metry dla zmniejszenia wysoko położonych mas[2].

Kadłub miał długość całkowitą 155,1 m, na linii wodnej 150,5 m, a szerokość 14,3 m[8]. Zanurzenie wynosiło od 5,15 do 5,93 m[8]. Wyporność standardowa wynosiła 5600 ton (według innych danych 5300 ts), a pełna 6990 ts[c].

Kadłub dzielił się poprzecznymi grodziami na 23 przedziały wodoszczelne, numerowane od rufy[3]. Podwójne dno rozciągało się od przedziału VI do XVIII[3], na 56% długości okrętu[2][9][d]. Największymi przedziałami były maszynownie (VII i X) i rufowa kotłownia (XI)[1]. Dziobowy komin zbierał spaliny z kotłowni w przedziałach nr XII–XIV, a rufowy z czterech kotłów w przedziale IX[10]. Kadłub wykonany był we wzdłużnym systemie naboru[2]. Marynarze mieli pomieszczenia w kadłubie na dziobie, podoficerowie na rufie, a oficerowie w nadbudówkach[1]. Załoga wynosiła w czasie pokoju 483 ludzi (19 oficerów), a w 1940 roku 582 ludzi (26 oficerów), natomiast do celów szkolnych 683 ludzi (30 oficerów)[5].

UzbrojenieEdytuj

Artylerię główną okrętu tworzyło osiem armat nominalnego kalibru 15 cm – faktycznie 149,1 mm, w pojedynczych stanowiskach osłoniętych maskami pancernymi[11]. Oryginalnie były to wywodzące się z I wojny światowej armaty SK w stanowiskach MPL C/16[2]. Długość działa wynosiła 6710 mm (45 kalibrów – L/45), długość lufy 6326 mm, a prędkość początkowa pocisków 835 m/s[11]. Strzelały one pociskami o masie 45,3 kg, kąt podniesienia luf wynosił od -10° do +27°, a maksymalna donośność do 16 800 m[9]. Zapas amunicji wynosił 120 pocisków na działo[12]. Używano pocisków przeciwpancerno-burzących i burzących[11]. Działa były obsługiwane, ładowane i naprowadzane ręcznie, szybkostrzelność wynosiła 5–7 strzałów na minutę[11]. Masa stanowiska wynosiła 17,1 ton[11]. Zapas amunicji wynosił 960 pocisków[5]. Po dwa działa były umieszczone na dziobie i rufie w dwóch poziomach, dwa działa były umieszczone na pokładzie dziobowym po obu stronach nadbudówki i pozostałe dwa działa na burtach na śródokręciu, za drugim kominem, skierowane do tyłu[9]. Rozmieszczenie artylerii było charakterystyczne dla projektów tego okresu, a dzięki umieszczeniu burtowych dział, ogień w sektorach w kierunku dziobu i rufy mogły teoretycznie prowadzić trzy–cztery działa, natomiast salwę burtową stanowiło sześć dział[3]. Sam kaliber dział był typowy dla krążowników lekkich. Początkowo rozważano umieszczenie artylerii w czterech podwójnych półodkrytych stanowiskach w osi okrętu, lecz z powodu trudności powojennych nie zostały one opracowane[12]. Również na przełomie lat 20. i 30. planowano dokonanie modernizacji okrętu z zastosowaniem podwójnych stanowisk lub wież dwudziałowych, lecz nie doszło ostatecznie do tego[12]. Jedynie podczas wojny, w 1942 roku stare działa SK zamieniono na taką samą liczbę ośmiu dział Tbts KC/36 na stanowiskach Tbts LC/36 z maskami pancernymi, stosowanych na nowych niemieckich wielkich niszczycielach typu 1936A[13]. Długość działa wynosiła 7165 mm (L/48), długość lufy 6815 mm, a kąt podniesienia -10° – +30°[13]. Strzelały one pociskami burzącymi o takiej same masie 45,3 kg na większą odległość maksymalną 21 950 m[13][e].

Uzbrojenie przeciwlotnicze stanowiły początkowo dwa pojedyncze działa kalibru 88 mm C/13, o długości L/45, umieszczone na nadbudówce za kominami, a od 1931 roku trzy takie działa[2]. Strzelały one pociskami o masie 9 kg[14]. Zapas amunicji wynosił 900, następnie 1200 pocisków[5]. Jesienią 1942 roku planowano zastąpić pojedyncze działa i dwie burtowe armaty 15 cm przez dwie podwójne podstawy nowych dział 88 mm i lekkie działka, lecz nie zostało to zrealizowane[15]. Pod koniec wojny, jesienią 1944 roku armaty 88 mm wymieniono na trzy działa 105 mm SK C/32 na podstawach C/32gE, o długości L/45[2]. Strzelały one pociskami o masie 15,1 kg na maksymalną odległość 15 175 m[4].

Dopiero pod koniec lat 30. krążownik otrzymał lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze. Według niektórych źródeł, już w 1938 roku otrzymał jedno podwójne stanowisko armat 37 mm C/30, a później dwa takie stanowiska i do 18 działek 20 mm[5], lecz część literatury nie potwierdza wyposażenia w lekkie działka przed wojną, ani w ogóle w podwójne działka kalibru 37 mm[2][12]. Według innych źródeł, dopiero po wybuchu II wojny światowej „Emden” otrzymał sześć pojedynczych działek 20 mm C/30[2][12]. Na początku 1943 roku dodano natomiast dwa poczwórne działka 20 mm C/38 Flakvierling na nadbudówce między rufowymi burtowymi działami oraz dwa pojedyncze działka tego kalibru na mostku[f]. Jesienią 1944 roku dokonano znacznego wzmocnienia uzbrojenia przeciwlotniczego, dodając dwie armaty 40 mm FlaK 28 Bofors na mostku, dwie pojedyncze półautomatyczne armaty 37 mm C/30U i zamieniając pojedyncze działka 20 mm na sześć podwójnych modelu C/38, o większej szybkostrzelności (łącznie 2 armaty 40 mm, 2 armaty 37 mm i 20 działek 20 mm: 2×IV i 6×II)[g]. Planowano dalsze wzmocnienie uzbrojenia przeciwlotniczego i przezbrojenie w 9 automatycznych armat kalibru 37 mm, oprócz 6 podwójnych działek 20 mm, lecz prac tych nie dokończono[15].

Uzbrojenie uzupełniały cztery wyrzutnie torpedowe kalibru 500 mm w dwóch podwójnych aparatach na pokładzie, ustawione na burtach na śródokręciu[2]. W 1931 roku zostały zamienione na wyrzutnie nowych standardowych torped kalibru 533 mm[2] (według innych źródeł, w latach 1933–34[14]). Uniwersalność okrętu zwiększała typowa dla niemieckich okrętów możliwość zabrania na tory na pokładzie i postawienia aż 120 min, co nie było częstą cechą wśród krążowników innych państw[12][16].

NapędEdytuj

Okręt napędzały dwie dwustopniowe turbiny parowe produkcji zakładów Brown Boveri z Mannheim, z przekładniami redukcyjnymi, o mocy łącznej 46 500 KM[5][12]. Turbiny umieszczone były osobno w dwóch przedziałach za kotłowniami, rozdzielonych wspólnym przedziałem przekładni[12]. Turbiny zasilane były w parę przez 10 kotłów parowych Marynarki, o ciśnieniu roboczym 16 atmosfer[5]. Kotły rozmieszczone były w czterech kotłowniach umieszczonych w układzie liniowym: trzech na dwa kotły i jednej, rufowej, na cztery kotły[12]. Początkowo cztery kotły w kotłowni rufowej były opalane węglem (łączna powierzchnia ogrzewalna 1629 m²), a pozostałe sześć kotłów było opalanych paliwem płynnym (łączna powierzchnia ogrzewalna 3009 m²)[5][2]. W 1934 roku kotły opalane węglem zostały zamienione na łatwiejsze w obsłudze i pozwalające na zwiększenie zasięgu kotły na paliwo płynne, o łącznej powierzchni ogrzewalnej 1800 m²[12][5]. Turbiny obracały dwie śruby o średnicy 3,75 m[5].

Zapas paliwa wynosił początkowo 875 t węgla i 860 t mazutu, po modernizacji 1270 t mazutu[12]. Zasięg wynosił początkowo 6750 Mm przy prędkości ekonomicznej 14 węzłów, a po modernizacji 5300 Mm przy prędkości 18 węzłów[12]. Krążownik mógł osiągać prędkość maksymalną 29,4 węzła[2]. W 1942 roku prędkość maksymalna spadła do 26 węzłów[5].

Energię elektryczną zapewniały trzy generatory wysokoprężne o mocy łącznej 420 kW (napięcie 220 V)[h].

WyposażenieEdytuj

Okręt miał trzy główne dalmierze dla artylerii o bazie 4 m: jeden na dachu stanowiska dowodzenia w nadbudówce dziobowej, drugi nad opancerzonym stanowiskiem kierowania ogniem na maszcie, a trzeci na nadbudówce rufowej[12]. Dla dział przeciwlotniczych i wyrzutni torpedowych służyły trzy mniejsze dalmierze: dwa na skrzydłach mostka i jeden na nadbudówce rufowej[14].

W 1942 roku okręt otrzymał radar FuMO-22, na przełomie 1944/45 roku wymieniony na FuMO-25[2]. Planowano instalację radaru FuMO-26 i pasywnych detektorów promieniowania FuMB-6, lecz nie zostało to wykonane przed końcem wojny[2].

SłużbaEdytuj

 
„Emden” na wodach zachodniego wybrzeża USA, ok. 1930

Po wejściu do służby okręt przez kilka lat był najnowocześniejszą dużą jednostką niemieckiej floty i w związku z tym pełnił intensywnie funkcje szkolne i reprezentacyjne. Przed wojną brał udział w aż 9 dalekich rejsach zagranicznych połączonych z reprezentacją bandery niemieckiej. Już między listopadem 1926 a marcem 1928 roku odbył rejs na wschód dookoła świata, wokół Afryki, przez Japonię i wzdłuż zachodnich wybrzeży Ameryk na południe (odwiedzając przy tym Wyspy Kokosowe – miejsce zatopienia wcześniejszego „Emdena”). W 1929 roku odbył kolejny rejs dookoła świata (przez Kanał Sueski i Kanał Panamski), w 1930 roku odbył rejs do basenu Morza Karaibskiego, a w 1931 roku do Chin i Japonii przez Kanał Sueski i z powrotem wokół Afryki. W 1934 roku zmodernizowano napęd okrętu, zastępując 4 kotły opalane węglem kotłami opalanymi ropą (od tej pory wszystkie kotły były opalane ropą). Między listopadem 1934 a czerwcem 1935 roku krążownik znowu odwiedził Azję Południowo-Wschodnią (Cejlon), a od października 1935 do czerwca 1936 roku – Hawaje (przez Kanał Panamski). W kolejnym rejsie od października 1936 do kwietnia 1937 roku „Emden” zawinął na Morze Czarne i ponownie odwiedził Japonię. Od października 1937 do kwietnia 1938 roku „Emden” odwiedził Azję Południowo-Wschodnią, a po drodze pełnił służbę patrolową na wodach ogarniętej wojną domową Hiszpanii, wspomagając blokadę Republiki. W 1938 roku okręt odbył ostatni daleki rejs: od Reykjavíku, przez Bermudy, na Morze Czarne.

II wojna światowaEdytuj

 
„Emden” w 1935 roku

Po wybuchu II wojny światowej okręt wszedł do działań bojowych już 3 września 1939, stawiając zagrodę minową na Morzu Północnym. 4 września wraz z innymi okrętami przeszedł nalot brytyjskich bombowców Blenheim IV w bazie Wilhelmshaven. Nie doznał bezpośrednich trafień, lecz odniósł niewielkie uszkodzenia od odłamków bomb oraz zestrzelonego samolotu Blenheim, który uderzył w prawą burtę okrętu[17]. Straty w załodze wyniosły 29 zabitych i 30 rannych[17]. Naprawy przeprowadzono w ciągu tygodnia[17]. „Emden” następnie wziął udział w ataku na Norwegię (operacji Weserübung) w kwietniu 1940 roku, w grupie skierowanej do zajęcia Oslo, z krążownikami ciężkimi „Blücher” (zatopionym podczas operacji) i „Lützow”. Transportował desant 600 żołnierzy, których wysadził 8 kwietnia w rejonie baterii nadbrzeżnych. Następnie, jako najstarszy z niemieckich krążowników, wobec ograniczenia użycia dużych okrętów przez Niemcy, bazował na Bałtyku i używany był do celów szkolnych. Jedynie po ataku na ZSRR, 26 września 1941 roku „Emden” z krążownikiem "Leipzig" ostrzeliwał cele brzegowe na wyspach w Zatoce Ryskiej, odpierając przy tym atak radzieckich kutrów torpedowych. Wystrzelił przy tym 462 pociski do celów brzegowych i 178 do kutrów[18]. Powrócił po tym epizodzie do celów szkolnych. W 1942 roku okręt otrzymał nowoczesny radar FuMo 22[19]. Pod koniec tego roku dowództwo Kriegsmarine zamierzało dozbroić krążownik i użyć go w kolejnym roku w działaniach na dalekiej północy, lecz nie doszło do tego, gdyż po „bitwie noworocznej” Hitler zakazał dalszego używania okrętów nawodnych[18].

Dopiero we wrześniu 1944 roku okręt ponownie użyto bojowo do postawienia min w Skagerraku. Przeszedł przedtem modernizację artylerii i wzmocnienie artylerii przeciwlotniczej. 9 grudnia 1944 roku „Emden” wszedł na skały w Oslofiordzie i odniósł uszkodzenia dna, po czym został skierowany na remont do Königsbergu. Na skutek postępów wojsk radzieckich, 24 stycznia 1945 roku mimo nieukończonego remontu został przeholowany do Piławy (ewakuując przy tym z Königsbergu szczątki marszałka Hindenburga), a 30 stycznia do Gotenhafen (okupacyjna nazwa Gdyni), gdzie ponownie zamontowano na nim uzbrojenie. 2 lutego wyszedł do Kilonii, mogąc rozwijać tylko prędkość 10 węzłów. W dalszym ciągu przebywając w remoncie, został uszkodzony na skutek nalotów brytyjskiego lotnictwa 12 marca, 3 kwietnia i 9 kwietnia. Uszkodzony okręt został wyrzucony na brzeg i opuszczony przez załogę 26 kwietnia, a 3 maja wysadzony w powietrze. Do 1947 wrak roku został złomowany.

 
„Emden” w 1929

Dane techniczneEdytuj

  • wyporność:
    • standardowa: 5600 t
    • pełna: 6990 t
  • wymiary:
    • długość całkowita: 155,1 m
    • długość na linii wodnej: 150,5 m
    • szerokość: 14,3 m
    • zanurzenie: 5,15-5,93 m
  • napęd: 2 turbiny parowe Braun Boveri o mocy 46 500 KM, 10 kotłów parowych (początkowo 4 opalane węglem i 6 ropą, od 1934 tylko ropą), 2 śruby
  • prędkość maksymalna: 29,4 w.
  • zasięg: 6750 mil morskich przy prędkości 14 w.
  • zapas paliwa: początkowo 875 t węgla i 860 t ropy, od 1934 – 1270 t ropy
  • załoga: 483 (pokój) – 683

Uzbrojenie i wyposażenie:

  • początkowo:
    • 8 pojedynczych dział 150 mm SK osłoniętych maskami pancernymi, na stanowiskach MPL C/16
      • długość lufy L/45 (45 kalibrów), kąt podniesienia -10° – +27°, donośność maksymalna 19 400 m, masa pocisku 45,3 kg, rzeczywisty kaliber: 149,1 mm[20]
    • 3 pojedyncze działa przeciwlotnicze 88 mm
    • 4 wyrzutnie torpedowe 500 mm (dwie podwójne)
    • 120 min
    • 3 dalmierze 4-metrowe (na maszcie, dachu stanowiska dowodzenia i nadbudówce rufowej)
  • 1944:
    • 8 pojedynczych dział 150 mm SK C/36, osłoniętych maskami pancernymi, na stanowiskach Tbts LC/36 (od 1942)
      • długość lufy L/45, kąt podniesienia -10° – +30°, donośność maksymalna 21 950 m, masa pocisku 45,3 kg, rzeczywisty kaliber: 149,1 mm[20]
    • 3 pojedyncze działa przeciwlotnicze 105 mm
    • 2 działka przeciwlotnicze 40 mm Bofors
    • 2 działka przeciwlotnicze 37 mm (od 1938)
    • 20 działek przeciwlotniczych 20 mm (6 x II i 2 x IV)
    • 4 wyrzutnie torpedowe 533 mm (dwie podwójne – od 1934)
    • 120 min
    • radar FuMO 22 (od 1942), FuMO 25 (od 1945)

Opancerzenie:

  • pas burtowy: 50 mm
  • wewnętrzny pokład pancerny, ze skosami: 20-40 mm
  • stanowisko dowodzenia: 100 mm
  • maski dział: 6-10 mm

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Były to: „Niobe”, „Nymphe”, „Medusa”, „Thetis”, „Arcona”, „Amazone”, „Berlin” i „Hamburg”. Patianin 2007 ↓, s. 119
  2. Tak Trubicyn 2003 ↓, s. 2. Publikacje z reguły podają, że „Emden” stanowił rozwinięcie krążowników typu Königsberg (II), lecz ostatnim typem niemieckich krążowników z okresu I wojny światowej był ulepszony w stosunku do niego typ Cöln, przy tym długość i wyporność „Emdena” odpowiada dość dokładnie analogicznym parametrom typu Cöln, a nie krótszym o 4 m i wypierającym według projektu 5440 t krążownikom typu Königsberg (dane za S. Trubicyn: Logkije kriejsiera Giermanii (1914 – 1918 gg.), Sankt Petersburg, 1997, s.60-62).
  3. Wyporność standardową 5600 ton i pełną 6990 ton podają m.in. Trubicyn 2003 ↓, s. 5, Patianin 2007 ↓, s. 120, lecz pojęcie wyporności standardowej wprowadzono dopiero w 1922 roku, a Niemcy przyjęły je w 1927 roku. Z kolei Gröner, Jung i Maass 1982 ↓, s. 9, 145 podają wyporność konstrukcyjną 6056 ton metrycznych, pełną 6990 ts i standardową 5300 ts.
  4. Według innych informacji, podwójne dno ciągnęło się na 2/3 długości, lecz jest to informacja mniej dokładna (Kofman 1996 ↓, s. 2, Brzeziński 1998 ↓, s. 40).
  5. Według niektórych publikacji, armaty KC/36 strzelały lżejszymi pociskami (40 kg), lecz nie potwierdza tego szczegółowe cytowane opracowanie NavWeaps
  6. Tak Trubicyn 2003 ↓, s. 8, podobnie Kofman 1996 ↓, s. 16 (bez daty), natomiast Patianin 2007 ↓, s. 121 podaje tylko montaż dwóch poczwórnych zestawów Flakvierling ogólnie w 1942 roku
  7. Tak Patianin 2007 ↓, s. 121, podobnie Kofman 1996 ↓, s. 16 (podaje taką samą liczbę 24 luf kalibrów 40 mm, 37 mm i 20 mm, ale bez szczegółów dotyczących armat 37 mm), natomiast Trubicyn 2003 ↓, s. 9 nie podaje armat 37 mm.
  8. Kofman 1996 ↓, s. 4 podaje moc generatorów po 420 kW, co wydaje się zbyt wysoką wartością. Zapis w Gröner, Jung i Maass 1982 ↓, s. 145 wskazuje raczej na łączną moc 420 kW. Trubicyn 2003 ↓, s. 6 pisze o mocy łącznej, lecz popełnia oczywisty błąd: 42 kW.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Kofman 1996 ↓, s. 2.
  2. a b c d e f g h i j k l m n o p q Patianin 2007 ↓, s. 120-121.
  3. a b c d e f Brzeziński 1998 ↓, s. 40.
  4. a b c d e f Trubicyn 2003 ↓, s. 9.
  5. a b c d e f g h i j k l Gröner, Jung i Maass 1982 ↓, s. 145.
  6. S. Trubicyn, Logkije...
  7. a b c Gröner, Jung i Maass 1982 ↓, s. 142, 146 (rysunki).
  8. a b Trubicyn 2003 ↓, s. 5.
  9. a b c Trubicyn 2003 ↓, s. 6.
  10. Trubicyn 2003 ↓, s. 8-9 (rysunek).
  11. a b c d e Tony DiGiulian: Germany 15 cm/45 (5.9") SK L/45 (ang.). NavWeaps, 16-04-2021. [dostęp 20-09-2021].
  12. a b c d e f g h i j k l m Kofman 1996 ↓, s. 3-4.
  13. a b c Tony DiGiulian: Germany 15 cm/48 (5.9") Tbts KC/36, 15 cm/48 (5.9") Tbts KC/36T (ang.). NavWeaps, 16-11-2019. [dostęp 20-09-2021].
  14. a b c Trubicyn 2003 ↓, s. 7.
  15. a b Kofman 1996 ↓, s. 16.
  16. Patianin 2007 ↓, s. całość.
  17. a b c Brzeziński 1998 ↓, s. 45.
  18. a b Brzeziński 1998 ↓, s. 46.
  19. Brzeziński 1998 ↓, s. 41.
  20. a b dane dział według German 15 cm/45 (5.9") SK L/45 i German 15 cm/48 (5.9") TBK SK C/36 w serwisie www.navweaps.com (dostęp 14-3-2009)

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj