Otwórz menu główne

Esma Redżepowa (lub Redžepova, mac. Есма Реџепова; ur. 8 sierpnia 1943 w Skopju, zm. 11 grudnia 2016 tamże) – macedońska piosenkarka i kompozytorka pochodzenia romskiego.

Esma Redżepowa
Ilustracja
Redżepowa (2013)
Data i miejsce urodzenia 8 sierpnia 1943
Skopje
Pochodzenie Macedonia
Data i miejsce śmierci 11 grudnia 2016
Skopje
Gatunki pop, folk
Zawód piosenkarka, kompozytorka
Aktywność od 1956
Wydawnictwo Monitor Records
Zespoły
Stevo Teodosievski
Ansambl Teodosievski
Strona internetowa

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Pochodziła z mieszanej wyznaniowo rodziny romskiej, mieszkającej w skopijskiej dzielnicy Szuto Orizari. Jej ojciec Ibrahim był katolikiem pochodzenia żydowskiego, a matka Czanija – muzułmanką. Ojciec Esmy imał się różnych zajęć – pracował w cyrku, był śpiewakiem i pucybutem – aby szóstka jego dzieci mogła ukończyć szkołę podstawową.

W wieku 9 lat Esma rozpoczęła występy w romskim zespole muzycznym, gdzie wkrótce ujawniła swój niezwykły talent. Dzięki staraniom matki, wraz z bratem uczyła się w szkole muzycznej. Momentem przełomowym w jej życiu był konkurs dla młodych talentów, które w 1957 roku zorganizowało Radio Skopje. Esma wygrała konkurs, otrzymując nagrodę w wysokości 9000 dinarów. Jej talent docenił obecny na widowni muzyk i kompozytor – Stewo Teodosiewski, późniejszy mąż artystki. Po uzyskaniu zgody rodziców Esma wyjechała z zespołem Teodosiewskiego w swoją pierwszą trasę koncertową. W 1961 roku po raz pierwszy wyjechała na zagraniczne tournée, śpiewając na scenach bułgarskich. W tym samym roku jej śpiew towarzyszył spotkaniu Josipa Broz Tity z Ahmedem Sukarno. W 1971 roku zaśpiewała nieoficjalny hymn Romów Dżelem, Dżelem na otwarcie I Światowego Kongresu Romów w Londynie[1].

Po zaśpiewaniu w 2004 roku koncertu wraz z Toše Proeskim stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych pieśniarek bałkańskich. Singiel Čaje Šukarije Redżepowej osiągnął w 2006 roku szczyty macedońskich list przebojów, umożliwił jej także występy na scenach amerykańskich.

W ciągu swojego życia zaśpiewała 8000 koncertów w 30 krajach. W jej dorobku artystycznym znajduje się ponad 600 utworów (20 albumów), wystąpiła w 6 filmach. Znana jest także ze swojej działalności dobroczynnej na rzecz dzieci, którą prowadziła razem z mężem, do jego śmierci w 1997 roku. Jest także aktywnym politykiem, początkowo związana z Alternatywą Demokratyczną (Демократска алтернатива), a po jej rozpadzie z konserwatywną WMRO-DPMNE. Z ramienia tej partii zasiadała w radzie miasta Skopje.

W 2001 roku wystąpiła w Poznaniu, jako gwiazda XI Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego „Malta”.

28 grudnia 2012 ogłoszono, że Esma wystąpi w Konkursie Piosenki Eurowizji 2013 w barwach Macedonii. Na scenie towarzyszył jej Włatko Łozanoski[2]. 27 lutego 2013 roku w studiu telewizji macedońskiej MRT odbyła się oficjalna premiera utworu „Imperija”, który podczas konkursu miał wykonać duet. Piosenka została jednak wycofana z Eurowizji ze względu na negatywne komentarze w kraju, które zarzucały kompozytorom słaby refren i zbyt prosty tekst. 15 marca został zaprezentowany nowy utwór, reprezentujący Macedonię w konkursie, którego tytuł brzmi „Pred da se razdeni”. Kompozycja zamiast brzmień etnicznych, posiada brzmienia muzyki cygańskiej, ale nadal jednak jest to połączone z popem, dodatkowo zaś fragment tekstu jest w języku romskim. 16 maja duet wystąpił w drugim półfinale konkursu Eurowizji[3], ale nie udało im się jednak zakwalifikować do finału[4], zajęli 16. miejsce z liczbą 28 punktów[5]. Została pochowana 12 grudnia 2016 w rodzinnym Skopje[6].

DyskografiaEdytuj

  • Salute to Israel
  • 1994: Songs of the Macedonian Gypsy
  • 1997: Queen of the Gypsies, World Connection Nl
  • 1998: Gypsy Queens, Network Medien D
  • 1999: Chaje Shukarije, World Connection Nl
  • 2006: Gypsy Crpet, Network Medien D
  • 2007: Mon histoire, Accords Croises F
  • 2007: Between the two lifes, Mister Company MKD
  • 2008: Thu me duj dzene, Mister Company MKD

FilmografiaEdytuj

  • 1962: Krst Rakoc
  • 1968: Zapej Makedonijo – piosenkarka
  • 1971: Jugovizija
  • 2002: Im Herzen des Lichts – Die Nacht der Primadonnen
  • 2006: When the Road Bends: Tales of a Gypsy Caravan
  • 2008: Rromani Soul

PrzypisyEdytuj

  1. Ian Hancock, We are the Romani People, Univ of Hertfordshire Press 2002, s.135
  2. Откриено кој ќе ја претставува Македонија на Евровизија! | PrimeTime
  3. Eurovision 2013: Semi-Final running order revealed (ang.). W: Europejska Unia Nadawców [on-line]. eurovision.tv. [dostęp 2013-05-24].
  4. We have ten more finalists! (ang.). eurovision.tv. [dostęp 2013-05-16].
  5. Eurovision Song Contest 2013 Semi-Final (2): Scoreboard (ang.). eurovision.tv. [dostęp 2013-05-19].
  6. OBITUARY-Macedonia's „queen of Gypsy music” buried in Skopje. Reuters Africa. [dostęp 2016-12-12].

BibliografiaEdytuj

  • Garth Cartwright: Princes amongst men: journeys with gypsy musicians. Serpent's Tail: 2005. ISBN 978-1-85242-877-8.