Otwórz menu główne

Estońska Komuna Ludu Pracującego

Jaan Anvelt, przewodniczący rady komisarzy Estońskiej Komuny Ludu Pracującego
Hans Pöögelmann, komisarz rolnictwa Estońskiej Komuny Ludu Pracującego

Estońska Komuna Ludu Pracującego[1] (est. Eesti Töörahwa Kommuuna) – republika radziecka proklamowana 29 listopada 1918 r. w Narwie, faktycznie działająca do lutego 1919 r., a formalnie rozwiązana w czerwcu tego roku.

Spis treści

HistoriaEdytuj

 
Sztandar Komuny

Sytuacja polityczna w Estonii po rewolucji lutowejEdytuj

Po rewolucji lutowej, 30 marca 1917 r., Estonia (gubernia estońska z wyłączeniem Narwy, a ponadto powiaty Parnawa, Fellin, Ozylia, Weroo i Dorpat z guberni inflanckiej) uzyskała autonomię w ramach państwa rosyjskiego[2]. W wielu miejscowościach obok organów nowej administracji powstawały rady robotnicze i żołnierskie, w autonomicznej Estonii aktywnie działały zarówno partie estońskie różnych odcieni, jak i lokalne struktury organizacji ogólnorosyjskich[3]. Partia bolszewicka w ciągu kilku miesięcy po rewolucji lutowej okazała się najsilniejszą formacją na lewicy. W marcu 1917 r. liczyła 150 członków, w sierpniu było ich już 7 tys., jesienią - 20 tys., a rady delegatów robotniczych i żołnierskich w większych miastach znalazły się pod jej kontrolą[4]. W wyborach do rosyjskiej Konstytuanty w październiku 1917 r. uzyskali 40% głosów, wyprzedzając największe partie estońskie (Blok Demokratyczny z 29% oraz Estońską Partię Pracy z 21%). 23 października 1917 r. bolszewicki Komitet Wojskowo-Rewolucyjny kierowany przez Iwana Rabczinskiego i Viktora Kingisseppa przejął kontrolę nad stolicą Estonii[4]. W kolejnych dniach to samo nastąpiło w Narwie i Dorpacie (Tartu)[5].

W lutym 1918 r., po zerwaniu przez Rosję radziecką rokowań pokojowych z Niemcami w Brześciu, Niemcy rozpoczęły ofensywę na zachodnie ziemie dawnego Imperium Rosyjskiego, zajmując m.in. terytorium Estonii. Po wycofaniu się oddziałów bolszewickich, a jeszcze przed wkroczeniem sił niemieckich estońscy działacze niepodległościowi proklamowali niepodległość Estonii. 24 lutego deklarację taką wygłoszono w Tallinnie: pierwszym premierem Tymczasowego Rządu Republiki Estońskiej został Konstantin Päts. Dzień później do miasta wkroczyli Niemcy, którzy natychmiast wdrożyli politykę represji zarówno wobec zwolenników niepodległości Estonii, jak i wobec estońskich komunistów[6]. Niemiecka okupacja Estonii trwała do listopada 1918 r., gdy za sprawą rozszerzenia się nastrojów rewolucyjnych na same Niemcy wojska stacjonujące w Rewlu zgodziły się ponownie oddać władzę estońskiemu Rządowi Tymczasowemu[7].

Wojna estońsko-radziecka i utworzenie Estońskiej Komuny Ludu PracującegoEdytuj

Bolszewicy zachowali w okupowanej przez Niemców Estonii podziemne struktury[8], a gdy władzę odzyskał Rząd Tymczasowy, mogli kontynuować działalność legalnie. Nadal mieli większość we władzach miejskich Tallinna[1]. Dążąc do rozszerzenia rewolucji, Rada Komisarzy Ludowych zdecydowała w listopadzie 1918 r., gdy Niemcy zaczęli wycofywać się z Estonii, o wkroczeniu Armii Czerwonej na jej obszar[7].

Osobny artykuł: Wojna estońsko-bolszewicka.

29 listopada 1918 r. Armia Czerwona wkroczyła do Narwy, z której wycofały się znacznie słabsze siły tworzącej się dopiero armii estońskiej, unikając okrążenia. Tego samego dnia na schodach ratusza w Narwie (według innego źródła - w kościele Aleksandra w Narwie[9]) ogłoszono powstanie Estońskiej Komuny Ludu Pracującego - oficjalnie niepodległego państwa robotników estońskich, faktycznie zaś uzależnionej od Rosji radzieckiej republiki[1]. Na czele Komuny stanął Jaan Anvelt[10].

Funkcjonowanie Estońskiej Komuny Ludu Pracującego i jej upadekEdytuj

Władze Komuny przeprowadziły natychmiastową nacjonalizację banków, zakładów przemysłowych i handlu. Skonfiskowane majątki posiadaczy ziemskich miały zostać przekształcone w gospodarstwa kolektywne[11]. Zamykane były kościoły[11] i cerkwie - w Tartu odprawianie nabożeństw zostało całkowicie zabronione[12]. Wobec przeciwników politycznych prowadzone były represje, w ramach których ponad 500 osób zostało straconych, a kilka tysięcy zesłanych[1].

Sukcesy Armii Czerwonej w walce ze słabą nadal armią estońską sprawiły, że na początku stycznia 1919 r. rząd estońskich bolszewików rozciągał się na większą część kraju[13]. Bolszewikom nie udało się jednak ponownie opanować Tallinna[10], a od początku 1919 r. armia estońska stale rosła. Rząd estoński zyskał poparcie ludności chłopskiej dzięki dokonaniu parcelacji ziem baronów niemieckich między estońskich chłopów[10], otrzymał ponadto z Wielkiej Brytanii dostawy nowoczesnej broni, a obok Estończyków do armii dowodzonej przez gen. Johana Laidonera dołączali ochotnicy fińscy, duńscy, szwedzcy i miejscowi Niemcy[14]. Równocześnie rząd Rosji radzieckiej skupiał się na obronie Piotrogrodu, błędnie przekonany, że zwycięstwo bolszewików w Estonii jest już przesądzone[13].

Kontrofensywa estońska zmusiła bolszewików do opuszczenia Tartu 14 stycznia 1919 r.[14], zaś 19 stycznia 1919 r. rada pod przywództwem Anvelta musiała wycofać się z Narwy[10]. W ostatnim momencie przed wycofaniem się z Tartu w mieście rozstrzelano uwięzionych duchownych prawosławnych: Nikołaja Bieżanickiego, Mihaila Bleive oraz Platona, pierwszego w historii prawosławnego biskupa narodowości estońskiej[12].

Rząd Estońskiej Komuny Ludu Pracującego udał się do Pskowa, następnie do Ługi i Starej Russy, formalnie kontynuując prace aż do czerwca 1919 r., gdy został rozwiązany[10].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d J. Lewandowski, Historia..., s. 175.
  2. J. Lewandowski, Historia..., s. 165.
  3. J. Lewandowski, Historia..., s. 166-167.
  4. a b J. Lewandowski, Historia..., s. 167-168.
  5. J. Lewandowski, Historia..., s. 169.
  6. J. Lewandowski, Historia..., s. 171-172.
  7. a b J. Lewandowski, Historia..., s. 174.
  8. J. Lewandowski, Historia..., s. 173.
  9. К столетию Эстонии будет обновлена самая восточная ратуша Европы, EV100, 23 października 2015 [dostęp 2019-04-13] (ros.).
  10. a b c d e J. Smele, The "Russian"..., s. 93.
  11. a b T. Miljan, Historical..., s. 170.
  12. a b Священномученик МИХАИЛ (Блейве) - Эстонская Православная Церковь Московского Патриархата, www.orthodox.ee [dostęp 2018-04-13] (ros.).
  13. a b J. Lewandowski, Historia..., s. 176.
  14. a b J. Lewandowski, Historia..., s. 177.

BibliografiaEdytuj