Otwórz menu główne

Eugeniusz Cękalski

polski reżyser filmowy i scenarzysta
Krystyna Swinarska, Eugeniusz Cękalski, Stanisław Wohl, Seweryn Kruszyński i Tadeusz Owczarek podczas kręcenia filmu Jasne łany, 1947
Grób Ludwika Rene i Eugeniusza Cękalskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Eugeniusz Cękalski (ur. 30 grudnia 1906 w Saratowie, zm. 31 maja 1952 w Pradze) – polski reżyser, scenarzysta i producent filmowy, jeden z założycieli kina polskiego, teoretyk kina.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w rosyjskim Saratowie. Po upadku Imperium Rosyjskiego zdecydował się pozostać w odrodzonej Polsce. Po ukończeniu studiów w Warszawie pracował jako korepetytor i tłumacz.

W latach 20. i 30. XX wieku był jedną ze znaczniejszych postaci polskiego kina, zwłaszcza wśród dokumentalistyki. Był reżyserem i scenarzystą filmu Szkoda twoich łez, dziewczyno (1930), uważanego za pierwszy polski film dźwiękowy. Był także wśród założycieli Stowarzyszenia Miłośników Filmu Artystycznego „START”, później zaś związał się ze Spółdzielnią Autorów Filmowych. Poza działalnością artystyczną zajmował się również pisaniem teoretycznych artykułów na temat sztuki filmowej, był także autorem książki A... B... C... taśmy filmowej. Jak całe środowisko START-u, był bardzo krytyczny wobec współczesnej mu, przedwojennej komercyjnej kinematografii polskiej, której zarzucał niedojrzałość filmowego języka, wtórność wobec teatru i literatury oraz miałkość przekazywanych treści – służących wyłącznie rozrywce mas.

Jego film Trzy Etiudy Chopina został nagrodzony na Festiwalu Weneckim w 1937 roku. W roku 1938 odbyła się premiera filmu Strachy, jednego z pierwszych fabularnych pełnometrażowych debiutów członków START-u, bardzo przychylnie przyjętego przez krytykę. W 1938 roku otrzymał Srebrny Krzyż za zasługi na polu pracy zawodowej[1].

W czasie II wojny światowej był kierownikiem Biura Filmowego Ministerstwa Informacji i Dokumentacji rządu londyńskiego; reżyserował filmy dokumentalne i propagandowe o tematyce wojennej. W 1942 jego film Biały Orzeł został nominowany do Nagrody Akademii Filmowej w kategorii „najlepszy film dokumentalny”.

Po zakończeniu wojny powrócił do kraju. Po zadekretowaniu przez zjazd filmowców w Wiśle socrealizmu jako jedynej obowiązującej poetyki, nakręcił kilka filmów zgodnie z socrealistycznymi postulatami – szczególny rozgłos zdobyły Jasne Łany (1947), odrzucone przez publiczność i będące przez długi czas obiektem dowcipów.

Cękalski był także uznanym pedagogiem – dziekanem wydziału reżyserskiego PWST, autorem kilku podręczników. Zmarł w wieku 45 lat 31 maja 1952 roku w Pradze.

W 1934 roku ożenił się z Janiną Dłuską, która była współautorką scenariusza do filmu Strachy[2]. Trzecią żoną Cękalskiego była scenarzystka Krystyna Swinarska-Cękalska[3][4].

Spoczywa na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie[5] (kwatera 95-6-29/30).

Ważniejsza filmografiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Янина Казимировна Маркулан, Кино Польши. – Ленинград-Москва: «Искусство», 1967. – С. 292+4 п.л. альб.. ISBN 81514167.
  • Jolanta Lemann, Eugeniusz Cękalski, Muzeum Kinematografii, Łódź 1996.
  • Barbara i Leszek Armatys, Pierwwsze filmy fabularne eks-startowców, w: Historia filmu polskiego, t. 2, Warszawa 1988, s. 269-274.
  • Leszek Armatys, Myśl filmowa i działalność artystyczna „STARTU”, „Kwartalnik Filmowy” 1961, nr 1.
  • Zbigniew Siatkowski, Wokół „Strachów” Cękalskiego. Mechanizm literackości filmu, w: Polskie kino lat 1918-1939: (Zagadnienia wybrane) („Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace historycznoliterackie”, nr 40). PWN, Kraków 1980.

Linki zewnętrzneEdytuj