Eugeniusz Roland

Oficer Wojska Polskiego

Eugeniusz Roland (ur. 2 listopada 1890 we Lwowie, zm. 17 stycznia 1971 w Wiedniu) – polski pilot myśliwski, obrońca Lwowa, uczestnik bitwy o Anglię, więzień stalinowski.

Eugeniusz Roland
podpułkownik pilot podpułkownik pilot
Data i miejsce urodzenia 2 listopada 1890
Lwów
Data i miejsce śmierci 17 stycznia 1971
Wiedeń
Przebieg służby
Lata służby 1914-1945
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Formacja Cross-Pattee-Heraldry.svg K.u.k. Luftfahrtruppen
Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo
RAF roundel.svg RAF
Stanowiska dowódca eskadry
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
Późniejsza praca Centralny Instytut Informacji Naukowo Technicznej
Odznaczenia
Polowa Odznaka Pilota
Krzyż Niepodległości Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi
Medal Obrony (Wielka Brytania) Medal Wojny 1939–1945 (Wielka Brytania)
Krzyż Obrony Lwowa
Minister spraw zagranicznych Józef Beck w towarzystwie Eugeniusza Rolanda na Okęciu przed odlotem do Tallina; 1938

ŻyciorysEdytuj

Młodość i służba w armii Austro-WęgierEdytuj

Urodził się we Lwowie jako syn Józefa i Marii z Markowskich. Żonaty z Marią Adelą z Szankowskich; córka Danuta. W latach 1909–1914 odbył studia na Politechnice Lwowskiej i działał w związku awiatycznym. Podczas I wojny światowej w 1914 powołany do armii austro-węgierskiej. 15 lipca 1916 skierowany do lotnictwa, ukończył szkołę lotniczą w Wiener Neustadt[1]. Po jej ukończeniu pełnił funkcję oficera w I Grupie Odbiorowej przy Wydziale Technicznym Arsenału Lotniczego. W styczniu 1918 przeniesiony do jednostki zapasowej w celu przeszkolenia na pilota myśliwskiego. Zakończył je w lipcu w polowej szkole pilotów w Campoformido i skierowany został do jednostki bojowej Flik 61/J na froncie włoskim. Zestrzelony w 1918, przymusowo wodował w Adriatyku.

Służba w Wojsku PolskimEdytuj

Pod koniec 1918 na tajne wezwanie POW znalazł się we Lwowie przygotowując wraz ze Stefanem Bastyrem i Gustawem Mokrzyckim plany przejęcia lwowskiego lotniska Lewandówka. Po zdobyciu go 2 listopada znalazł się w składzie II Eskadry Bojowej (przemianowanej w grudniu na 6 Eskadrę Wywiadowczą), która natychmiast podjęła walkę z wojskami ukraińskimi atakującymi Lwów. Do końca listopada wykonał 15 lotów bojowych. W końcu stycznia 1919 objął po Kazimierzu Schmidtie dowództwo 6 Eskadry Wywiadowczej (sprawował je do lipca 1919). Jego dowodzenie przypadło na okres najcięższych walk eskadry, szczególnie tych toczonych w kwietniu i maju pod Kulikowem. Słynne stały się przeprowadzane w tym czasie siłami całej III Grupy Lotniczej „loty drużynowe”, których celem było bombardowanie i ostrzeliwanie z broni pokładowej przeciwnika. Loty te przyczyniły się w dużym stopniu do podniesienia morale w broniącym się Lwowie i pokonania wojsk ukraińskich. W 1922 został przeniesiony do rezerwy[2].

Okres międzywojennyEdytuj

W latach 1922–1924 adiunkt i wykładowca na Politechnice Lwowskiej. 1924–1925 praktyka w fabryce samolotów „Bleriot” w Paryżu. 1925–1927 dyrektor Techniczny fabryki „Samolot” w Poznaniu. W latach 1927–1939 w Polskich Liniach Lotniczych Lot, przedstawiciel PLL LOT w Niemczech, dyrektor techniczny i dyrektor naczelny w 1939. Na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 2. lokatą w korpusie oficerów rezerwy lotnictwa[3].

II wojna światowaEdytuj

We wrześniu 1939 w Sztabie Naczelnego Dowódcy Lotnictwa i OPL. Odpowiedzialny za ewakuację pracowników i parku maszynowego LOT-u. Ewakuował pracowników i sprzęt do Rumunii, Francji, a później do Wielkiej Brytanii. W 1940 w Wojsku Polskim we Francji. Tu od października 1939 do maja 1940 służył w Referacie Technicznym Dowództwa Sił Powietrznych. Po upadku Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii. Kolejno jako: Flying Officer (5 sierpnia 1940), Flight Lieutenant (1 marca 1941), Squadron Leader (1 marca 1942). Stanowiska w Polish Air Force: Polish Air Force Depot R.A.F. Blackpool - Supernumerary (5 sierpnia 1940 - 9 lipca 1941). Operational Training Unit R.A.F. Bramcote - Technical Engineer Duties (10 lipca 1941 - 6 lipca 1943). Polish Inspectorate General London (7 lipca 1943 - 31 maja 1944). Headquarters Polish Air Force London (1 czerwca 1944 - 5 stycznia 1945). Headquarters Technical Training Command R.A.F. Brampton (6 stycznia 1945 - 1 lutego 1945). Polish Aircraft Apprentice School R.A.F. Halton School Commandant (2 lutego 1945 - 2 stycznia 1946). Polish Ait Force Depot R.A.F. Dunholme Lodge - Supernumerary (3 stycznia 1946 - 23 marca 1946). Służbę zakończył w stopniu podpułkownika[4]. W 1946 r. powrócił do kraju.

W komunistycznej PolsceEdytuj

Od 15 kwietnia 1946 do 31 października 1947 dyrektor techniczny PLL LOT. Uwięziony przez władze komunistyczne 31 października 1947 pod zarzutem sabotażu i szpiegostwa. Po ciężkim śledztwie w więzieniu na Rakowieckiej został skazany w ramach procesu kierownictwa PLL LOT na dożywotnie więzienie z pozbawieniem praw publicznych, obywatelskich praw honorowych i przepadkiem całego mienia. Więziony kolejno na Rakowieckiej, we Wronkach i Rawiczu. W bardzo złym stanie zdrowia wyszedł z więzienia 25 maja 1956. Został w pełni zrehabilitowany przez władze komunistyczne 28 marca 1957. Od 1 czerwca 1957 do 30 kwietnia 1959 był adiunktem w Centralnym Instytucie Informacji Naukowo Technicznej. W roku 1959, w wieku 69 lat, wyemigrował do Austrii. Umarł w zapomnieniu w Wiedniu 17 stycznia 1971.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Hubert Kazimierz Kujawa, Księga Lotników Polskich, wyd. II.
  2. Jerzy Butkiewicz, Eugeniusz Roland, „Lotnictwo z szachownicą”, 14: 3/2005.
  3. Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 603.
  4. Eugeniusz Roland. www.samoloty.pl. [dostęp 2019-02-17].
  5. Lwowianie odznaczeni Krzyżem i Medalem Niepodległości. „Wschód. Prasowa Agencja Informacyjna”, s. 2, Nr 424 z 8 listopada 1933. 
  6. Z wyroku Wojskowego Sądu Rejonowego w Warszawie (Gr. 1741/48) z dnia 28 listopada 1949 r.

BibliografiaEdytuj

  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2004. ISBN 978-83-7188-691-1.