Eutymiusz Zygaben

Eutymiusz Zygaben, także Eutymiusz Zigabenos albo Eutymiusz Zigadenos (zm. po 1118) – teolog i egzegeta bizantyński.

Eutymiusz Zygaben
Data śmierci po 1118
Język grecki
Dziedzina sztuki teolog
Ważne dzieła
  • Pełen rynsztunek dogmatyczny wiary prawosławnej, czyli arsenał dogmatów
  • Komentarze egzegetyczne

ŻycieEdytuj

Eutymiusz był mnichem w Konstantynopolu i osobistym doradcą cesarza Aleksego I Komnena w sprawach teologicznych. Pod wpływem matki Anny Dalasseny, w związku z nasileniem polemik religijnych z niezwykle aktywnymi w I połowie XII wieku heretykami, cesarz polecił Eutymiuszowi zebranie wszystkich herezji i dokonanie ich oceny w jednym dziele. Cesarz sam nadał tytuł pracy Zygabena[1]. Teolog zmarł po 1118 roku[2].

TwórczośćEdytuj

Głównym dziełem Eutymiusza jest Pełen rynsztunek dogmatyczny wiary prawosławnej, czyli arsenał dogmatów zawarty w 28, różnej objętości, rozdziałach. W początkowych 7 rozdziałach Zygaben podaje naukę prawowierną, a następnie przechodzi do przeglądu herezji od czasów najdawniejszych. Omawia herezje chrystologiczne, monoteletyzm, ikonoklazm, a następnie przechodzi do herezji czasów nowszych Armeńczyków, paulicjan, bogomiłów, mesalian, Saracenów. Najbardziej samodzielne są partie poświęcone orygenizmowi i herezji Armeńczyków. Pozostała część dzieła stanowi kompilację z pism Ojców Kościoła lub zbiorów tych pism, które cytował również Jan z Damaszku w traktacie Przeciw jakobitom. Zygaben korzystał ponadto z Przewodnika Anastazego Synaity, zbioru Jana Furnesa, mnicha z klasztoru na górze Ganos. W swoim dziele chętnie cytuje wczesnych Ojcówe Kościoła, przytacza dużo wypowiedzi Atanazego, ojców kapadockich, Jana Chryzostoma, Pseudo-Dionizego, Leoncjusza z Bizancjum, Leoncjusza z Cypru, Maksyma Wyznawcy, Jana z Damaszku i Focjusza[1].

Zygaben był też autorem Komentarzy egzegetycznych (Parekboláj) do Psalmów (wyd. A. Bongiovanni, Wenecja 1763), do 4 Ewangelii (wyd. F. Matthäi, Londyn 1792, Berlin 1845) i do Listów Pawłowych (wyd. N. Kalogheras, Ateny 1882). Opracował je na podstawie Ojców Kościoła. Napisał też scholia do pism Grzegorza z Nazjanzu, będące niemal dosłowną kopią komentarzy Eliasza z Krety[1]. Przypisuje mu się również autorstwo kilku homilii, m. in. Na świętego Hieroteusza, biskupa Aten i nauczyciela Pseudo-Dionizego Areopagity[3][2].

W wielu kwestiach był wierny nauce Focjusza. Uważał, że Duch Święty pochodzi od Boga Ojca, że do ważności Eucharystii potrzebny jest chleb kwaszony, a nie przaśny. Sądził, że nagroda i kara zostaną wymierzone dopiero na sądzie ostatecznym. Prymat Piotra uznawał za jego osobisty przywilej[4].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Jurewicz 1984 ↓, s. 243.
  2. a b Napierała 1985 ↓, s. 1350.
  3. Jurewicz 1984 ↓, s. 244.
  4. Napierała 1985 ↓, s. 1351.

BibliografiaEdytuj

  • O. Jurewicz: Historia literatury bizantyńskiej. Wrocław: Ossolineum, 1984. ISBN 83-04-01422-X.
  • Stanisław Napierała: Eutymiusz Zigabenos. W: Encyklopedia katolicka. T. 4. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL, 1985..