Otwórz menu główne

Euungulataklad ssaków obejmujący parzystokopytne i nieparzystokopytne, a więc też walenie.

Euungulata
Waddell et al., 2001
wal grenlandzki
wal grenlandzki
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
(bez rangi) Euungulata

Nazwa Euungulata ukuta została w 2001 przez Petera Waddella, Hirohisę Kishino i Rissę Otę, w kolejnej pracy starającej się uporządkować relacje pokrewieństwa pomiędzy różnymi grupami ssaków. Jedną z nowo stworzonych nazw była właśnie Euungulata, mająca oznaczać właściwe kopytne (true Ungulata), z definicją Cetartiodactyla + Perissodactyla[1].

Nazwa Cetariodactyla jest jednak w istocie młodszym synonimem parzystokopytnych, Artiodactyla[2]. Zachodzi tutaj bowiem problem wzajemnych relacji kopytnych i waleni. W tradycyjnym rozumieniu parzystokopytne dzieli się je na podrzędy: świniokształtne, do których zaliczają się świniowate[3], pekariowate[4] i hipopotamowate, wielbłądokształtnych z rodziną wielbłądowatych, przeżuwacze, a więc kanczylowate[5], piżmowcowate, jeleniowate[6], widłorogowate, żyrafowate[7], wołowate[8], ponadto zaś rodziny wymarłe. W takim ujęciu parzystokopytne byłyby taksonem parafiletycznym[9]. Bowiem wcześniejsze badania genetyczne wykazały bardzo bliskie pokrewieństwo waleni i pewnych grup parzystokopytnych, jak przeżuwacze[10] czy hipopotamowate[11][12][13]. W efekcie walenie połączono w grupę Whippomorpha z hipopotamami i w grupę Cetruminantia z przeżuwaczami[14]. Żeby oddać fakt, że walenie są po prostu grupą w obrębie parzystokopytnych, zespół Montgelard stworzył nową nazwę Cetartiodactyla[15]. Jednakże zaprezentowana przez Michelle Spaulding et al. definicja parzystokopytnych jako kladu hipopotam nilowy + bydło domowe + dzik euroazjatycki + wielbłąd jednogarbny jak najbardziej obejmuje też walenie (jako bliskich krewnych hipopotama nilowego). W takim ujęciu parzystokopytne zawierające walenie zachowują monofiletyzm i nazwa Cetartiodactyla nie musi być stosowana[16]. Oznacza to jednak, że do kladu należą też walenie, tradycyjnie uznawane za odrębny rząd ssaków i dzielony na podrzędy fiszbinowców[17] i zębowców[18]. Jako trzeci podrząd wymieniane są prawalenie, wymarłe formy nie tworzące kladu[19]. Do fiszbinowców zaliczano rodziny walowatych, płetwalowatych[17], pływaczowatych i walenikowatych, do zębowców natomiast delfinowate[18], narwalowate[20], morświnowate, kogiowate, kaszalotowate, suzowate, iniowate[21] i zyfiowate[22]. Prawalenie obejmują Pakicetidae, Ambulocetidae, Remingtonocetidae, Protocetidae i bazylozaury[19].

Euungulata wchodzą wraz z Ferae i nietoperzami w skład większego kladu Scrotifera. Asher i Helgen zaprezentowali w 2010 następujący kladogram obrazujący te relacje (uproszczono)[2]:


Metatheria


Eutheria
Placentalia

Atlantogenata




Boreoeutheria


Laurasiatheria

Lipotyphla


Scrotifera

Ferae




Chiroptera


Euungulata

Perissodactyla


Artiodactyla

Tylopoda




Suina




Ruminantia


Whippomorpha

Hippopotamus



Cetacea













Wedle autorów nazwy klad ten pojawił się jeszcze przed kredą[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b PJ Waddell, H Kishino, R Ota. A phylogenetic foundation for comparative mammalian genomics. „Genome Informatics”. 12, s. 141-154, 2001 (ang.). 
  2. a b Robert J Asher & Kristofer M Helgen. Nomenclature and placental mammal phylogeny. „BMC Evolutionary Biology”. 10, s. 102, 2010 (ang.). 
  3. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 167.
  4. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 168.
  5. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 169.
  6. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 171.
  7. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 176.
  8. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 177.
  9. Maureen A. O'Leary, Jonathan H. Geisler. The Position of Cetacea Within Mammalia: Phylogenetic Analysis of Morphological Data from Extinct and Extant Taxa. „Systematic Biology”. 48 (3), s. 455–490, 1999. DOI: 10.1080/106351599260102 (ang.). 
  10. Dan Graur & Desmond G. Higgins. Molecular evidence for the inclusion of cetaceans within the order Artiodactyla.. „Molecular Biology and Evolution”. 11, s. 357–364, 1994 (ang.). 
  11. Ulfur Arnason, Anette Gullberg, Solveig Gretarsdottir, Bjo¨rn Ursing, Axel Janke. The Mitochondrial Genome of the Sperm Whale and a New Molecular Reference for Estimating Eutherian Divergence Dates. „Journal of Molecular Evolution”. 50, s. 569–578, 2000. researchgate. DOI: 10.1007/s002390010060 (ang.). 
  12. John Gatesy, Cheryl Hayashi, Mathew A. Cronin & Peter Arctander. Evidence from milk casein genes that cetaceans are close relatives of hippopotamid artiodactyls. „Molecular Biology and Evolution”. 13, s. 954–963, 1996 (ang.). 
  13. David M. Irwin, Úlfur Árnason. Cytochrome b gene of marine mammals: Phylogeny and evolution. „Journal of Mammalian Evolution”. 2, s. 37–55, 1994. Springer Link (ang.). 
  14. Peter J. Waddell, Norihiro Okada, Masami Hasegawa. Towards resolving the interordinal relationships of placental mammals.. „Systematic Biology”. 48 (1), s. 1-5, 1999. Society of Systematic Biologists. ISSN 1076-836X (ang.). 
  15. Claudine Montgelard, FranCois M. Catzejfis & Emmanuel Douzery. Phylogenetic relationships of artiodactyls and cetaceans as deduced from the comparison of cytochrome b and 12S rRNA mitochondrial sequences. „Molecular Biology and Evolution”. 14, s. 550–559, 1997 (ang.). 
  16. Michelle Spaulding, Maureen A. O’Leary, John Gatesy. Relationships of Cetacea (Artiodactyla) Among Mammals: Increased Taxon Sampling Alters Interpretations of Key Fossils and Character Evolution. „PLoS One”. 4 (9), 2009. DOI: 10.1371/journal.pone.0007062 (ang.). 
  17. a b Cichocki i in. 2015 ↓, s. 186.
  18. a b Cichocki i in. 2015 ↓, s. 187.
  19. a b   Gao Hong-Yan, Ni Xi-Jun. Diverse stem cetaceans and their phylogenetic relationships with mesonychids and artiodactyls. „Vertebrata PalAsiatica”. 53 (2), s. 153–176, 2015 (ang.). 
  20. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 189.
  21. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 190.
  22. Cichocki i in. 2015 ↓, s. 191.

BibliografiaEdytuj