Ewa Krzyżewska

polska aktorka

Ewa Krzyżewska (właśc. Anna Ewa Krzyżewska Kwiatkowska; ur. 7 lutego 1939 w Warszawie, zm. 30 lipca 2003 w Hiszpanii) – polska aktorka filmowa i teatralna.

Ewa Krzyżewska
Ilustracja
Ewa Krzyżewska w 1960
(z tyłu reżyser Veljko Bulajić)
Imię i nazwisko Anna Ewa Krzyżewska Kwiatkowska
Data i miejsce urodzenia 7 lutego 1939
Warszawa
Data i miejsce śmierci 30 lipca 2003
Hiszpania
Zawód aktorka
Współmałżonek Wacław Andrzej Spława-Neyman (rozwód),
Bolesław Kwiatkowski
Lata aktywności 1958–1973
Zespół artystyczny
Teatr Dramatyczny m.st. Warszawy
1962–1967

ŻyciorysEdytuj

Była córką Juliusza Waleriana Krzyżewskiego i Marii Stanisławy z Piotrowskich[1] oraz prawnuczką Ludwika Nowakowskiego, powstańca styczniowego[2][3]. Jej chrzestnymi byli satyryk i poeta, Jeremi Przybora oraz stryjenka Ewelina Krzyżewska[1]. W czasie wojny jej rodzina zmieniała miejsce zamieszkania: Warszawa (ul. Podchorążych 87), Międzylesie k. Warszawy i Chrzanów (1940–1956). Tam mieszkała przy ul. Bartosza Głowackiego, uczęszczając do Szkoły Podstawowej nr 3 im. Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, a następnie do Szkoły Ogólnokształcącej Stopnia Licealnego (obecnie I Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica)[4]. Już wtedy, podczas występów na szkolnych akademiach, ujawniły się jej zdolności aktorskie[4].

Po wojnie zamieszkała wraz z matką w Krakowie, gdzie w 1956 rozpoczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Ludwika Solskiego[1]. Jej uroda została zauważona, kiedy jej zdjęcie zrobione przez fotografa Wojciecha Plewińskiego zostało zamieszczone na tytułowej okładce czasopisma „Przekrój” w 1959[5]. Jeszcze w trakcie trwania studiów (jako absolwentka I roku), pracując jako praktykantka na planie filmu Kalosze szczęścia została dostrzeżona przez Janusza Morgensterna, asystenta Andrzeja Wajdy i zaangażowana do roli Krystyny Rozbickiej w Popiele i diamencie[5]. Za rolę w tym filmie otrzymała w 1962 jedyną nagrodę filmową w swoim życiu przyznaną przez Francuską Akademię Filmową „Kryształowej Gwiazdy”. W 1962 ukończyła studia teatralne (dyplom jej ukończenia uzyskała we wrześniu 1970)[1]. W latach 1962–1967 była aktorką warszawskiego Teatru Dramatycznego. Incydentalnie użyczyła swojego głosu w dubbingu w kilku obcojęzycznych filmach. W 1963 miała zaszczyt zaprezentowania się w Londynie podczas galowego seansu w kinie „ODEON” przed królową matką Elżbietą oraz członkami rodziny królewskiej[a][2]. Była członkinią Stowarzyszenia Filmowców Polskich[6]. Warto dodać, że w 1963 wystąpiła w teledysku Telewizji Polskiej, w piosence Narzeczona, którą wykonał Mieczysław Wojnicki[7][8].

Była przede wszystkim aktorką filmową, wystąpiła w kilkudziesięciu polskich i zagranicznych filmach. Jej uroda i usposobienie powodowały, że reżyserzy obsadzali ją przeważnie w rolach kobiet, podszytych wewnętrznym bólem i goryczą, posiadających, melancholijny, delikatny i tajemniczy wizerunek[9]. W 1961 zagrała rolę gwiazdy filmowej w obrazie Zuzanna i chłopcy. Przez widzów została zapamiętana oprócz kreacji w filmie Popiół i diament m.in. dzięki rolom w kryminale Zbrodniarz i panna Janusza Nasfetera, Faraonie Jerzego Kawalerowicza, a także odważnym, erotycznym scenom w filmie Zazdrość i medycyna Janusza Majewskiego, gdzie partnerował jej m.in. Andrzej Łapicki[2]. Reżyser Janusz Majewski tak ją scharakteryzował[2]:

Należała do tych aktorek, o których sile oddziaływania decydował już sam wygląd. Niebywale fotogeniczna, miała w sobie to „coś”, co przykuwało wzrok. Otoczona nimbem tajemniczości, była przy tym niezwykle introwertyczna, niechętna do zwierzeń.

Pierwszym mężem aktorki w latach (1960–1963) był Wacław Andrzej Spława-Neyman, pracownik Centrali Handlu Zagranicznego[1][10], którego poznała w samolocie lecącym na trasie WarszawaBelgrad, a ich ślub odbył się w połowie października 1960 w krakowskim Urzędzie Stanu Cywilnego[11]. Po rozwodzie w 1963, poślubiła 30 czerwca 1971, architekta, prawnika i dyplomatę Bolesława Kwiatkowskiego[1]. W 1973 wycofała się z życia artystycznego i wyjechała z kraju, pracowała m.in. w bibliotece ONZ w Nowym Jorku[1] (była również m.in. agentką nieruchomości, projektantką mody i kosmetyczką[2]), by w 1989 osiedlić się na stałe wraz z mężem w Almuñécar w Hiszpanii[1].

ŚP
ANNA
EWA KRZYŻEWSKA
KWIATKOWSKA
AKTORKA
*17•2•1939 +30•7•2003
ZGINĘŁA W HISZPANII
.
Tablica grobowa Ewy Krzyżewskiej

28 lipca 2003 aktorka jadąc wieczorem z mężem, który w szpitalu w hiszpańskiej Grenadzie przeszedł zabieg chirurgiczny barku – kierując samochodem marki Mercedes na wąskiej, hiszpańskiej, górskiej drodze uległa tragicznemu wypadkowi drogowemu, zjeżdżając na lewy pas ruchu oraz zderzając się z jadącym z przeciwka samochodem marki Audi (w wypadku zginął jej mąż Bolesław). Zmarła w szpitalu, kilka dni później (30 lipca), po trwającej walce o jej życie. Początkowo została pochowana na cmentarzu w Almuñécar, ale kilka lat później została ekshumowana i przewieziona do Polski, gdzie spoczęła w grobowcu rodziny Krzyżewskich na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 85, rząd 5, grób 17/18)[12][1]. Na lewej tablicy tego grobowca u góry umieszczono po lewej stronie owalną, porcelanową czarno-białą jej fotografię z umieszczoną po prawej stronie inskrypcją[13].

FilmografiaEdytuj

AktorstwoEdytuj

  Filmy fabularne i etiudy
Rok Tytuł Reżyser Rola
1958 Popiół i diament Andrzej Wajda barmanka Krystyna
1960 Rat Veljko Bulajić Maria
1961 Zaduszki Tadeusz Konwicki Wala
Zuzanna i chłopcy Stanisław Możdżeński Zuzanna Wiśniewska
1963 Liczę na wasze grzechy Jerzy Zarzycki Renata
Naprawdę wczoraj Jan Rybkowski Teresa, przedstawicielka Zjednoczonych Wydawnictw
Zbrodniarz i panna Janusz Nasfeter Małgorzata Makowska
1965 Faraon Jerzy Kawalerowicz Hebron
Lekarstwo na miłość Jan Batory Honorata
Sposób bycia Jan Rybkowski matka bohatera
Poszukiwania na ulicach miasta Barry Clayton
Zvony pre bosých Stanislav Barabáš Verona
1966 Faust XX Ion Popescu-Gopo diablica Margueritte
Piekło i niebo Stanisław Różewicz diabeł stróż
Powrót na ziemię Stanisław Jędryka Wanda-Irena
Przedświąteczny wieczór Helena Amiradżibi-Stawińska, Jerzy Stefan Stawiński kochanka Andrzeja
Zejście do piekła Zbigniew Kuźmiński Linda, sekretarka Adlera
1970 Akcja Brutus Jerzy Passendorfer Anastazja, łączniczka „Boruty”
Dzięcioł Jerzy Gruza mieszkanka Warszawy
1971 Okno zabite deskami Janusz Majewski Anna
Liebeserklärung an G.T. Horst Seemann Gisa Tonius
Jak daleko stąd, jak blisko Tadeusz Konwicki Zosia
1973 Zazdrość i medycyna Janusz Majewski Rebeka Widmarowa
  Seriale telewizyjne
1965 Noc inspektora Wladislaw Ikomonow
1972 Mrtwyc se zawrszta Helga
Das Geheimnis der Anden Rudi Kurz Maja

Polski dubbingEdytuj

  Filmy fabularne
Rok Tytuł Reżyser dubbingu Rola
1964 Winnetou II: Ostatni renegaci Jerzy Twardowski Ribanna
1965 Zbrodnia doskonała[14] Maria Olejniczak Gina Bianchi

TeatrEdytuj

  Role teatralne[15]
Rok Sztuka Autor Reżyser Rola Teatr
1962 Elektra Sofokles Mieczysław Górkiewicz Klitajmestra PWST Kraków
Hamlet William Szekspir Gustaw Holoubek Ofelia Teatr Dramatyczny w Warszawie
1963 Dziewiąty sprawiedliwy Jerzy Jurandot Ludwik René Tamar
Śmierć porucznika Sławomir Mrożek Aleksander Bardini
1964 Don Juan, czyli miłość do geometrii Max Frisch Ludwik René Donna Anna
1965 Po upadku Arthur Miller Ludwik René Elsie
  Role w Teatrze Telewizji[15]
1964 Pantofelki z krokodyla Branislav Crnčević Slavoljub Stefanović Ravasi Cecylia Bay-Bay

UpamiętnienieEdytuj

AKTORKA

ANNA EWA KRZYŻEWSKA
KWIATKOWSKA

(1939-2003)

ABSOLWENTKA I LO W CHRZANOWIE (1956)

LAUREATKA NAGRODY
FRANCUSKIEJ AKADEMII FILMOWEJ
„KRYSZTAŁOWA GWIAZDA” (1962)

„CÓRECZKO MOJA MALEŃKA, JA BYM CI GRAŁ NAJCUDNIEJ,
SŁOWA SŁODKIE JAK DAKTYLE I CIEPŁE JAK POŁUDNIE”
                                JULIUSZ KRZYŻEWSKI
                                POETA WALCZĄCEJ WARSZAWY
Tablica pamiątkowa Ewy Krzyżewskiej w Chrzanowie

Jej wizerunek znalazł się na wielu tytułowych okładkach polskich i zagranicznych czasopism filmowych, m.in.: „Positif” (1959), „Film Spiegel” (1970), „Film” (1970, 1973), „Ekran” (1974) czy „Treffpunkt Kino” (1975)[16]. Ponadto jej biografia została ukazana w pozycji książkowej napisanej przez Jana Romualda Krzyżewskiego[17], Krzyżewscy: sekrety starej skrzyni[18].

W piętnastą rocznicę jej śmierci w holu I LO w Chrzanowie, którego była uczennicą, została wmurowana okolicznościowa tablica pamiątkowa jej poświęcona[4]. Na uroczystość jej odsłonięcia 21 czerwca 2018 przybyła z Las Vegas jej pasierbica, Beata Kwiatkowska[4]. Ponadto w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Chrzanowie, od 20 czerwca do 31 lipca tegoż roku, prezentowano wystawę z pozostałymi po niej pamiątkami oraz planszami z okładkami czasopism z jej wizerunkiem[19].

UwagiEdytuj

  1. Na galowym seansie w kinie „ODEON” wystąpiła obok takich aktorek jak m.in.: Claire Bloom, Michèle Morgan, Liselotte Pulver, Rosanna Schiaffino czy Rita Tushingham (→ Rogowski 1963 ↓).

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i Ewa Krzyżewska (rodowa strona Krzyżewskich). W: Krzyżewscy [on-line]. rod.krzyzewscy.pl. [dostęp 2015-06-10].
  2. a b c d e Ewa Krzyżewska. Tańczyła dla Elżbiety II. Reżyserzy byli zafascynowani jej urodą. U szczytu sławy nagle zniknęła z ekranów. Zginęła w wypadku samochodowym. W: Styl Gwiazd [on-line]. styl-gwiazd-populada.pl. [dostęp 2018-01-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-22)].
  3. Dziadunio chrzanowian. W: Portal Ziemi Chrzanowskiej „Przełom” [on-line]. przelom.pl, 2010-02-03. [dostęp 2018-01-22].
  4. a b c d Marek Oratowski: Przyleciała z Las Vegas, żeby odsłonić w Chrzanowie tablicę aktorki z „Popiołu i diamentu”. W: Portal Ziemi Chrzanowskiej „Przełom” [on-line]. 2018-06-21. [dostęp 2018-07-01].
  5. a b Ewa Krzyżewska: nigdy się nie uśmiechała. film.interia.pl, 2015-11-19. [dostęp 2018-07-31].
  6. Ewa Krzyżewska-Neyman. W: Stowarzyszenie Filmowców Polskich [on-line]. sfp.org.pl. [dostęp 2018-07-31].
  7. Mieczysław Wojnicki & Ewa Krzyżewska - Narzeczona (TVP 1963). youtube.com, 2014-12-16. [dostęp 2020-07-30].
  8. Narzeczona - Stanisław Werner. liryka-liryka.blogspot.com. [dostęp 2020-07-30].
  9. Jachymek 2016 ↓.
  10. Tygodnik „Życie na gorąco”, nr 51, 18 grudnia 2014, s. 35.
  11. Żegnaj Ewo. „Przekrój”. Nr 812, s. 13, 1960-10-30. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa”. ISSN 0033-2488. [dostęp 2019-08-02]. 
  12. Cmentarz Stare Powązki: KONSTANCJA KRZYŻEWSKA, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2018-01-21].
  13. Grób Ewy Krzyżewskiej (Warszawa). wikimapia.org. [dostęp 2020-05-07].
  14. Zbrodnia doskonała. W: Encyklopedia polskiego dubbingu [on-line]. polski-dubbing.wikia.com. [dostęp 2018-07-31].
  15. a b Ewa Krzyżewska. Encyklopedia teatru polskiego ↓.
  16. Ewa Krzyżewska. MAGAZINES. famousfix.com. [dostęp 2020-04-22].
  17. Ewa Krzyżewska w bazie NUKAT. katalog.nukat.edu.pl ↓.
  18. Krzyżewski 2014 ↓.
  19. Natalia Feluś: Ewa Krzyżewska - dziewczyna z sąsiedztwa, dziewczyna z okładki - wystawa. W: Miejska Biblioteka Publiczna w Chrzanowie [on-line]. mbp.chrzanow.pl, 2018-06-20. [dostęp 2018-07-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-01)].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj