Führer

Tytuł Adolfa Hitlera

Führer (z niem. wódz)[1]tytuł używany przez Adolfa Hitlera, przywódcę nazistowskich Niemiec po przejęciu pełni władzy w kraju po śmierci prezydenta Rzeszy Paula von Hindeburga 2 sierpnia 1934[2]. Sam Hitler nie przyznawał się do autorstwa tytułu, wyrażając się o nim: Tytuł Führer jest najpiękniejszy, bo wyrasta z ducha języka[3].

Adolf Hitler
Ilustracja
Führer III Rzeszy
Okres

od 2 sierpnia 1934
do 30 kwietnia 1945

Przynależność polityczna

NSDAP

Poprzednik

Paul von Hindenburg (jako prezydent Rzeszy)

Następca

Karl Dönitz (jako prezydent Rzeszy)
Joseph Goebbels (jako kanclerz Rzeszy)

Sztandar Führera III Rzeszy

Historia edytuj

Symbolizował on całkowitą władzę nad państwem i jego obywatelami (pełny tytuł to Der Führer und Reichskanzler – „wódz i kanclerz Rzeszy”). Tytuł Führera był wcześniej używany wewnątrz NSDAP na określenie zwierzchniej władzy jej przywódcy (miało to miejsce od 1921-1922[4]). Hitler jako Führer posiadał całkowite zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi III Rzeszy, równocześnie stał na czele partii NSDAP oraz był głową państwa i szefem rządu. Na mocy ustawy Reichstagu z 26 kwietnia 1942 stał się również najwyższym zwierzchnikiem sądowym, mającym prawo karania wszystkich Niemców, nie będąc przy tym związany żadnymi ograniczeniami wynikającymi z przepisów prawa[5].

6 sierpnia 1934 Hitler rozkazał rozporządzeniem ministerstwa Reichswehry, aby wszyscy niemieccy żołnierze zwracali się do niego w formie Mein Führer, w miejsce stosowanej dotąd względem oficerów wersji trzecioosobowej (której zakazano formalnie 15.12.1936, 5.11.1937 i 23.03.1939).

30 kwietnia 1945, gdy II wojna światowa w Europie zbliżała się ku końcowi, a cały obszar Niemiec był już zajęty przez wojska alianckie, Hitler popełnił samobójstwo. Jego następcą na stanowisku głowy państwa został Karl Dönitz, ale nie nosił on tytułu Führera. Po śmierci Hitlera objął on przywrócony po 11 latach urząd prezydenta Rzeszy, ponieważ Hitler zastrzegł w testamencie, że w historii Niemiec może być tylko jeden Führer, tj. on sam. Jednocześnie Hitler na swojego następcę na oddzielonym urzędzie kanclerza Rzeszy wyznaczył dotychczasowego ministra propagandy Josepha Goebbelsa; ten jednak, zdając sobie sprawę z nieuchronnej klęski III Rzeszy, postanowił podążyć w ślad za Führerem i po kilkudziesięciu godzinach również popełnił samobójstwo. Dönitz pozostał prezydentem do 23 maja 1945, kiedy to utworzony przez niego rząd został aresztowany przez żołnierzy brytyjskich, a następnie 5 czerwca oficjalnie rozwiązany przez Sojuszniczą Radę Kontroli Niemiec.

Tytuły honorowe Adolfa Hitlera jako Führera III Rzeszy edytuj

Zobacz też edytuj

Przypisy edytuj

  1. Słownik Wyrazów Obcych.
  2. Fuhrer, dexonline.ro, [dostęp: 1 stycznia 2017].
  3. Rozmowy przy stole, Wyd. Charyzma 1996, s. 178, ISBN 83-85820-02-7.
  4. A. Mix, Führer, [w:] Polska-Niemcy. Wojna i Pamięć, red. J. Kochanowski, B. Kosmala, Warszawaa-Poczdam 2013, s. 262.
  5. Bartosz Nieścior: Prawno-organizacyjne aspekty wcielania do III Rzeszy Sudetenlandu i Austrii – rozprawa doktorska na kierunku prawo, wykonana pod kierunkiem prof. dr hab. Marka Wąsowicza. Warszawa: Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, 2020, s. 116.
  6. Münchener Studien zur Politik. T. 9. Beck, 1969, s. 22.
  7. W. Pyta, Hitler: Der Künstler als Politiker und Feldherr. Eine Herrschaftsanalyse, München 2015. (Odczyt z Google Books).
  8. Gert Kerschbaumer: Faszination Drittes Reich: Kunst und Alltag der Kulturmetropole Salzburg. O. Müller, 1988, s. 53, 55. ISBN 978-3-7013-0732-6.

Linki zewnętrzne edytuj