Otwórz menu główne

Falcorodzaj ptaków z podrodziny sokołów (Falconinae) w rodzinie sokołowatych (Falconidae).

Falco[1]
Linnaeus, 1758[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – sokół brunatny (F. berigora)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd sokołowe
Rodzina sokołowate
Podrodzina sokoły
Plemię Falconini
Rodzaj Falco
Typ nomenklatoryczny

Falco peregrinus Tunstall, 1771

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Zasięg występowaniaEdytuj

Rodzaj obejmuje gatunki występujące na wszystkich kontynentach oprócz Antarktydy[21].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała 15–60 cm; masa ciała samców 73–1450 g, samic 88–2150 g; rozpiętość skrzydeł 44–135 cm[22].

SystematykaEdytuj

EtymologiaEdytuj

  • Falco: nowołac. falco, falconis – sokół, od łac. flectere – zakrzywiać (aluzja do zakrzywionych szponów)[23].
  • Tinnunculus: łac. tinnunculus – pustułka, od tinnulus – przenikliwie brzmiący, od tinnire – brzmieć[24]. Gatunek typowy: Falco columbarius Linnaeus, 1758.
  • Hierofalco: gr. ἱερος hieros – poświęcony (por. ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos – jastrząb); nowołac. falco, falconis – sokół, od łac. flectere – zakrzywiać[25]. Gatunek typowy: Falco candicans J.F. Gmelin, 1788 = Falco rusticolus Linnaeus, 1758.
  • Hypotriorchis: gr. ὑποτριορχης hupotriorkhēs – jastrząb (później utożsamiany z kobuzem), od ὑπο hupo – trochę; τριορχης triorkhēs – myszołów, od τρεις treis, τρια tria – trzy; ορχις orkhis – jądro[26]. Gatunek typowy: Falco subbuteo Linnaeus, 1758.
  • Cerchneis: gr. κερχνῃς kerkhnēis, κερχνῃδος kerkhnēidos – pustułka[27]. Gatunek typowy: Falco rupicolus Daudin, 1800.
  • Erythropus: gr. ερυθροπους eruthropous, ερυθροποδος euthropodos – czerwonostopy, od ερυθρος eruthros – czerwony; πους pous, ποδος podos – stopa[28]. Gatunek typowy: Falco vespertinus Linnaeus, 1766.
  • Rhynchodon: gr. ῥυγχος rhunkhos – dziób; οδων odōn, οδοντος odontos – ząb[29]. Gatunek typowy: Falco peregrinus Tunstall, 1771.
  • Aesalon: epitet gatunkowy Falco aesalon J.F. Gmelin, 1788; łac. aesalon, aesalonis – jastrząb, mały jastrząb, od gr. αισαλων aisalōn, αισαλωνος aisalōnos – jastrząb, mniejszy orzeł (różnie identyfikowany, np. drzemlik, błotniak stawowy czy orzeł południowy)[30]. Gatunek typowy: Falco aesalon J.F. Gmelin, 1788 = Falco columbarius Linnaeus, 1758.
  • Ieracidea: gr. ῥυγχος rhunkhos – dziób; οδων odōn, οδοντος odontos – ząb[31]. Gatunek typowy: Falco berigora Vigors & Horsfield, 1827.
  • Euhierax: gr. ευ eu – dobry; ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos – sokół[32]. Gatunek typowy: Falco peregrinus Tunstall, 1771.
  • Dendrofalco: gr. δενδρον dendron – drzewo; nowołac. falco, falconis – sokół, od łac. flectere – zakrzywiać[33]. Gatunek typowy: Falco subbuteo Linnaeus, 1758.
  • Dissodectes: gr. δισσος dissos – podwójny, od δις dis – dwa razy, od δυο duo – dwa; δεκτης dektēs – ktoś kto gryzie, od δακνω daknō – gryźć[34]. Gatunek typowy: Falco dickinsoni P.L. Sclater, 1864.
  • Rhynchofalco: gr. ῥυγχος rhunkhos – dziób; nowołac. falco, falconis – sokół, od łac. flectere – zakrzywiać[35]. Gatunek typowy: Falco femoralis Temminck, 1822.
  • Nesierax: gr. νησος nēsos – wyspa (tj. Nowa Zelandia); ἱεραξ hierax, ἱερακος hierakos – jastrząb[36]. Gatunek typowy: Falco novaeseelandiae J.F. Gmelin, 1788.
  • Eufalco: gr. ευ eu – dobry; nowołac. falco, falconis – sokół, od łac. flectere – zakrzywiać[37]. Gatunek typowy: Falco communis J.F. Gmelin, 1788 = Falco peregrinus Tunstall, 1771.
  • Notofalco: gr. νοτος notos – południe; rodzaj Falco Linnaeus, 1758[38]. Gatunek typowy: Falco subniger G.R. Gray, 1843.
  • Cuvieria: Frédéric Cuvier (1773-1838), francuski zoolog, paleontolog[39]. Gatunek typowy: Falco cuvierii A. Smith, 1830.
  • Megacerchneis: gr. μεγας megas – wielki; rodzaj Cerchneis Boie, 1826[40]. Gatunek typowy: Falco rupicoloides A. Smith, 1829.
  • Planofalco: łac. planum – poziom ziemi, równiny (por. gr. πλανος planos – wędrowanie, od πλαναω planaō – wędrować); nowołac. falco, falconis – sokół, od łac. flectere – zakrzywiać[41]. Gatunek typowy: Falco mexicanus Schlegel, 1850.
  • Archifalco: gr. αρχος arkhos – lider, szef, od αρχω arkhō – rządzić; nowołac. falco, falconis – sokół, od łac. flectere – zakrzywiać[42]. Gatunek typowy: Falco peregrinus Tunstall, 1771.

Podział systematycznyEdytuj

Do rodzaju należą następujące gatunki[43]:

PrzypisyEdytuj

  1. Falco, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. C. Linneaus: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Wyd. 10. T. 1. Holmiae: Impensis Direct. Laurentii Salvii, 1758, s. 88. (łac.)
  3. L.J.P. Vieillot: Histoire naturelle des oiseaux de l’Amérique Septentrionale: contenant un grand nombre d’espèces décrites ou figurées pour la première foi. T. 1. Paris: Chez Desray, 1807, s. 39. (fr.)
  4. F. Cuvier: Le règne animal distribué d’après son organisation: pour servir de base a l’histoire naturelle des animaux et d'introduction a l’anatomie comparée. T. 1. Paris: Chez Déterville, 1817, s. 312. (fr.)
  5. a b F. Boie. Generalübersicht der ornithologischen Ordnungen, Familien und Gattungen. „Isis von Oken”. 19, s. kol. 976 (= 970), 1826 (niem.). 
  6. C.L. Brehm. Uebersicht der deutschen Vögelarten. „Isis von Oken”. 21, s. kol. 1270, 1828 (niem.). 
  7. Ch.L. Nitzsch: Observationes de avium arteria carotide communi. Halae: In Bibliopolio Gebaueriano, 1829, s. 20. (łac.)
  8. J.J. Kaup: Skizzirte Entwickelungs-Geschichte und natürliches System der europäischen Thierwelt: Erster Theil welcher die Vogelsäugethiere und Vögel nebst Andeutung der Entstehung der letzteren aus Amphibien enthält. Darmstadt: In commission bei Carl Wilhelm Leske, 1829, s. 40. (niem.)
  9. J. Gould: A synopsis of the birds of Australia, and the adjacent islands. Cz. 3. London: Published by the author, 1838, s. 43. (ang.)
  10. Webb, S. Berthelot: Histoire Naturelles des Iles Canaries. T. 2. Cz. 2. Paris: Béthune, éditeur, 1841, s. 5. (fr.)
  11. G.R. Gray: A list of the genera of birds: with their synonyma an indication of the typical species of each genus. London: R. and J.E. Taylor, 1840, s. 3. (ang.)
  12. P.L. Sclater. Characters of a New Species of Falcon, discovered by the late Dr. Dickinson, of the Central African mission, on the River Shiré. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 32, s. 248, 1864 (ang.). 
  13. R. Ridgway. Catalogue of the Ornithological Collection of the Boston Society of Natural History. Part II. Falconidae. „Proceedings of the Boston Society of Natural History”. 16, s. 46, 1873 (ang.). 
  14. H.Ch. Oberholser. Some untenable names in ornithology. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 51, s. 203, 1899 (ang.). 
  15. A. Aclogue: Faune de France: contenant la description des espèces indigènes disposées en tableaux analytiques; et illustrée de figures représentant les types caractéristiques des genres. Paris: Librairie J.-B. Baillière et Fils, 19 rue Hautefeuille, près du boulevard Saint-Germain, 1900, s. 113. (fr.)
  16. G.M. Mathews. New generic names, with some notes on others. „Austral Avian Record”. 2, s. 56, 1913–1915 (ang.). 
  17. Roberts 1922 ↓, s. 210.
  18. Roberts 1922 ↓, s. 211.
  19. H.Ch. Oberholser. „The American Midland Naturalist”. 9, s. 601, 1925 (ang.). 
  20. H. von Boetticher. Neuer Name fiir die Gattung Wanderfalke. „Anzeiger der Ornithologischen Gesellschaft in Bayern”. 11, s. 112, 1927 (niem.). 
  21. F. Gill & D. Donsker (red.): Falcons (ang.). IOC World Bird List: Version 7.3. [dostęp 2017-07-18].
  22. C.M. White, P.D. Olsen & L.F. Kiff: Family Falconidae (Falcons and Caracaras). W: J. del Hoyo, A. Elliott & J. Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 2: New World Vultures to Guineafowl. Barcelona: Lynx Edicions, 1994, s. 259–262, 265–270, 273–275. ISBN 84-87334-15-6. (ang.)
  23. Jobling 2017 ↓, s. Falco.
  24. Jobling 2017 ↓, s. Tinnunculus.
  25. Jobling 2017 ↓, s. Hierofalco.
  26. Jobling 2017 ↓, s. Hypotriorchis.
  27. Jobling 2017 ↓, s. Cerchneis.
  28. Jobling 2017 ↓, s. Erythropus.
  29. Jobling 2017 ↓, s. Rhynchodon.
  30. Jobling 2016 ↓, s. Aesalon.
  31. Jobling 2017 ↓, s. Ieracidea.
  32. Jobling 2017 ↓, s. Euhierax.
  33. Jobling 2017 ↓, s. Dendrofalco.
  34. Jobling 2017 ↓, s. Dissodectes.
  35. Jobling 2017 ↓, s. Rhynchofalco.
  36. Jobling 2017 ↓, s. Nesierax.
  37. Jobling 2017 ↓, s. Eufalco.
  38. Jobling 2017 ↓, s. Notofalco.
  39. Jobling 2017 ↓, s. Cuvieria.
  40. Jobling 2017 ↓, s. Megacerchneis.
  41. Jobling 2017 ↓, s. Planofalco.
  42. Jobling 2017 ↓, s. Archifalco.
  43. Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Falconini Leach, 1820 (Wersja: 2015-09-06). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2017-07-18].

BibliografiaEdytuj

  1. A. Roberts. Review of the nomenclature of South African birds. „Annals of the Transvaal Museum”. 8 (4), s. 187–272, 1922 (ang.). 
  2. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2017. [dostęp 2017-08-17]. (ang.)