Fenobarbital

związek chemiczny

Fenobarbital, luminal (łac. Phenobarbitalum) – organiczny związek chemiczny, fenylowoetylowa pochodna kwasu barbiturowego. Stosowany jako środek o działaniu nasennym i uspokajającym, należy do grupy barbituranów. Wprowadzony do lecznictwa w 1912 roku przez firmę farmaceutyczną Bayer pod nazwą handlową Luminal. Działanie opiera się na interakcji z kompleksem receptora GABA. Fenobarbital, jak i inne barbiturany, powoduje zwiększenie powinowactwa receptora do endogennych ligandów. Wpływa także bezpośrednio na kanał chlorkowy. W ten sposób prowadzi do hiperpolaryzacji błony komórkowej neuronu i tłumi jego aktywność.

Fenobarbital
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C12H12N2O3
Masa molowa 232,24 g/mol
Wygląd biały lub prawie biały, krystaliczny proszek, lub bezbarwne kryształy[1], bez zapachu[2][3]
Identyfikacja
Numer CAS 50-06-6
57-30-7 (sól sodowa)
PubChem 4763
DrugBank DB01174
Podobne związki
Podobne związki kwas barbiturowy
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Klasyfikacja medyczna
ATC N03 AA02
Legalność w Polsce substancja psychotropowa grupy IV-P
Stosowanie w ciąży kategoria B (tabletki)
kategoria D (iniekcje)

DziałanieEdytuj

Barbiturany modyfikują przewodnictwo Na+, Cl, Ca2+. Działają niezależnie od GABA przez swoje miejsce rozpoznawcze (receptor GABA-A) bezpośrednio stymulując przepływ anionów Cl. Ta niezależność daje kwasowi G-amino masłowemu (GABA) prowadzić prawie bez ograniczenia do bardzo głębokiego i długotrwałego hamowania wielu podstawowych funkcji mózgu. Nasilają hamowanie zarówno presynaptyczne, jak i postsynaptyczne. Wiąże się z receptorem GABA–A (nie wiąże się z GABA-C !) Przedłuża okres otwarcia kanału Cl w receptorze GABA–A (Benzodiazepiny zwiększają częstotliwość otwarcia kanału Cl).

Wywiera działanie przez wpływ na kompleks receptorowy GABA związany z kanałem dla jonów Cl, po związaniu z kompleksem receptorowym powoduje nasilenie hamowania GABA-ergicznego w wyniku zwiększonego napływu jonów chlorkowych do wnętrza neuronu. Blokuje zależny od napięcia kanał wapniowy. Prawdopodobnie zaburza równowagę między procesami pobudzania a hamowania neuronów w różnych strukturach mózgu, poprzez nasilenie blokującego wpływu GABA na przekaźnictwo nerwowe (receptory GABA-A). Fenobarbital działa hamująco na neurony układu limbicznego, tworu siatkowatego w mózgu, a także podwzgórza, upośledza przekazywanie bodźców do kory mózgowej z tych struktur. Fenobarbital wzmacnia efekt hamujący neuroprzekaźnika GABA a podany w wysokich dawkach działa jak analog GABA. Jest jednym z modulatorów receptora GABA-A. Redukuje pobudzający wpływ glutaminianów.

Eliminacja: ok. 25% przez nerki w postaci niezmienionej (większy odsetek przy moczu alkalicznym lub przy poliurii), reszta metabolizowana w wątrobie. Poziom leczniczy w osoczu 15–40 mg/l.

WskazaniaEdytuj

Napady ogniskowe, lek przeciwdrgawkowy drugiego wyboru przy napadach grand mal, najczęściej w kombinacji. Serie wielkich napadów, stan padaczkowy grand mal: lek drugiego wyboru, jeżeli fenytoina, diazepam lub klonazepam nie są skuteczne. Lek nasenny. Powoduje również zmniejszenie poziomu bilirubiny we krwi. Skuteczne jest również podawanie fenobarbitalu w żółtaczce fizjologicznej noworodków ze względu na zdolność indukowania układu metabolizującego bilirubinę niesprzężoną.

PrzeciwwskazaniaEdytuj

DawkowanieEdytuj

  • dożylnie 100 mg powoli w ciągu co najmniej 4 min
  • perfusor: 600 mg na 50 ml 0,9% NaCl, podawać 0,2–0,4 mg/kg m.c./godz. = 12–24 mg/godz. = 12-24 ml/godz. dla pacjenta 60 kg m.c.
  • maksymalna dawka dzienna 600 mg
  • domięśniowo maksymalnie 800 mg/d jako okresowa ochrona przed atakami, jeżeli doustne podanie innych leków przeciwpadaczkowych nie jest możliwe (np. z powodu zabiegu).

Objawy niepożądaneEdytuj

Możliwe działania niepożądane:

Przy długotrwałym podawaniu:

Wywołuje nowotwory u myszy i szczurów. Możliwy karcynogen dla człowieka (klasyfikacja IARC: 2B)[6].

InterakcjeEdytuj

Inne ośrodkowo działające leki i alkohol powodują wzmocnienie działania uspokajającego fenobarbitalu. Równoczesne stosowanie kwasu walproinowego powoduje podwyższenie poziomu fenobarbitalu w osoczu wskutek zwolnionej eliminacji.

Indukcja enzymatyczna -» przyspieszony rozkład hormonów steroidowych (doustne środki antykoncepcyjne, kortykosteroidy), inne leki przeciwpadaczkowe, dikumarol, izoniazyd, chloramfenikol i wiele innych.

Zatrucia ostreEdytuj

Przedawkowanie wywołuje głęboki sen, a następnie śpiączkę wraz z niebezpieczeństwem porażenia układu oddechowego. Niekiedy daje się zauważyć tzw. hippus, swoisty objaw fenobarbitalu polegający na nagłym rozszerzeniu, a następnie zwężeniu źrenic. Fenobarbital przyjęty jednorazowo w dawce 1 g może spowodować zgon, dawka śmiertelna wynosi średnio 4 g. Leczenie polega głównie na przyspieszeniu eliminacji leku z organizmu poprzez diurezę z alkalizacją, hemodializę lub hemoperfuzję oraz wspomaganiu krążenia i oddychania (drenaż dróg oddechowych, tlenoterapia).

UwagiEdytuj

Przy dużych dawkach fenobarbital ma ujemny wpływ na serce. Zaleca się oznaczanie poziomu fenobarbitalu w osoczu.

Obecnie, jako lek nasenny i uspokajający fenobarbital nie jest zalecany.

Preparaty – PolskaEdytuj

W Polsce są dostępne następujące preparaty:

  • Phenobarbitalum – subst. do receptury aptecznej / Fagron, Amara
  • Phenobarbitalum Natrium – subst. do receptury aptecznej / Galenus, Fagron, Amara
  • Luminalum Galenus tabl. 100 mg / Galenus
  • Luminalum Unia tabl. 100 mg / ZF Unia
  • Luminalum Unia tabl. 15 mg / ZF Unia
  • Luminalum GSK czopki 15 mg / GlaxoSmithKline Polska

oraz preparaty złożone:

  • Bellergot tabl. (luminal: 20 mg oraz dodatkowo winian ergotaminy oraz wyciąg z pokrzyku wilczej jagody) / Herbapol Wrocław
  • Milocardin krople doustne 15 g (preparat złożony – 100 g zawiera: sól sodową luminalu 2 g, bromural 2 g, olejek mięty pieprzowej 0,14 g, olejek chmielowy 0,02 g oraz etanol 96% 48 g). Produkowany przez ZF Polpharma (Medana) w latach 1973–2018; wycofany z obrotu[7].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Farmakopea Polska VIII, Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne, Warszawa: Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, 2008, s. 3491, ISBN 978-83-88157-53-0.
  2. a b c Farmakopea Polska IV, Ministerstwo Zdrowia, t. 1, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1965, s. 1393, OCLC 603050816.
  3. a b c d Fenobarbital (ang.). [martwy link] The Chemical Database. Wydział Chemii Uniwersytetu w Akronie. [dostęp 2012-08-16].[niewiarygodne źródło?]
  4. a b Phenobarbital, [w:] ChemIDplus [online], United States National Library of Medicine [dostęp 2012-08-16] (ang.).
  5. a b Phenobarbital, [w:] DrugBank [online], University of Alberta, DB01174 (ang.).
  6. Fenobarbital w katalogu Sigma-Aldrich.
  7. Polpharma kończy produkcję leku Milocardin – Z URZĘDU, www.rynekaptek.pl [dostęp 2020-04-25] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  • „Leki w medycynie ratunkowej i intensywnej terapii” autorstwa F. Flake’a i B. Lutomsky’ego; Wydanie I polskie pod redakcją Andrzeja Kūblera
  • StateMaster – Encyclopedia: Barbiturate (ang.)
  • „Farmakologia. Podstawy farmakoterapii” pod redakcją P. Kubikowskiego i W. Kostowskiego- Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich- Warszawa 1985 ​ISBN 83-200-0873-5​.