Fosforyny

sól lub ester kwasu fosforawego
Ogólna struktura triestrów kwasu fosforawego

Fosforyny, nazwa Stocka: fosforany(III) – grupa organicznych związków chemicznych, pochodych kwasu fosfonowego (kwasu fosforawego). Z uwagi na tautomerię kwasu fosfonowego i znacznie większą trwałość formy H-fosfonianowej (HPO(OH)
2
) względem formy fosforynowej (P(OH)
3
), fosforyny występują przede wszystkim jako triestry o wzorze ogólnym P(OR)
3
. Sole tego kwasu mają postać H-fosfonianów – zawierających aniony HPO2−
3
lub HP(OH)O
2
– podobnie jak monoestry (HPO(OH)OR) i diestry (HPO(OR)
2
)[1][2].

Fosforyny w postaci triestrów otrzymuje się w reakcji trichlorku fosforu z alkoholem lub fenolem, przy czym reakcja z alkoholem wymaga obecności amoniaku lub aminy, by nie doszło do utworzenia diestru H-fosfonianowego. Fosforyny wykorzystywane są w syntezie organicznej[3]. Estry trialkilowe wykorzystuje się m.in. do otrzymywania fosfonianów w reakcji Arbuzowa, których używa się jako substratów np. w reakcji Hornera-Wadswortha-Emmonsa[4][5]. Niektóre fosforyny stosuje się jako dodatki do tworzyw sztucznych, w których chronią je przed degradacją[3].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Norman N. Greenwood, Alan Earnshaw, Chemistry of the Elements, wyd. 2, Oxford–Boston: Butterworth-Heinemann, 1997, s. 514–515, ISBN 0-7506-3365-4.
  2. James E. House, Kathleen A. House, Descriptive Inorganic Chemistry, wyd. 2, Academic Press, [cop. 2010], s. 317–318, ISBN 978-0-12-088755-2.
  3. a b Phosphorus Compounds, Organic, [w:] Ullmann’s Encyclopedia of Industrial Chemistry, Weinheim: Wiley‐VCH, 2006, DOI10.1002/14356007.a19_545.pub2 (ang.).
  4. Formation of carbon–carbon double bonds, [w:] W. Carruthers, Iain Coldham, Modern Methods of Organic Synthesis, wyd. 4, Cambridge: Cambridge University Press, 2004, s. 138, ISBN 978-0-511-22948-0.
  5. The Horner–Wadsworth–Emmons Reaction: A Modification of the Wittig Reaction, [w:] T.W. Graham Solomons, Craig B. Fryhle, Organic Chemistry, wyd. 10, John Wiley & Sons, [2011], s. 760, ISBN 978-0-470-40141-5.