Franciszek Hynek

pilot polski, baloniarz

Franciszek Hynek (ur. 1 grudnia 1897 w Krakowie, zm. 8 września 1958 w Szatarpach) – major pilot balonowy Wojska Polskiego, dwukrotny zdobywca Pucharu Gordona Bennetta.

Franciszek Hynek
Ilustracja
major major
Data i miejsce urodzenia 1 grudnia 1897
Kraków
Data i miejsce śmierci 8 września 1958
Szatarpy
Przebieg służby
Lata służby 1914–1949
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Roundel of Poland (1921–1993).svg Lotnictwo Wojska Polskiego
Orzel AK.jpg Armia Krajowa
Jednostki 2 Pułku Piechoty Legionów
5 Pułku Piechoty Legionów
5 kompania 100 Pułku Piechoty
5 Grupa Lotnicza w Krakowie
Park Lotniczy 5 Grupy Lotniczej w Brześciu
Wielkopolska Szkoła Podchorążych w Bydgoszczy
79 Pułk Piechoty w Berezie Kartuskiej
V Batalion Aeronautyczny w Brześciu
Oficerska Szkoła Aeronautyczna w Toruniu
I Batalion Balonowy w Toruniu
Departament IV Żeglugi Powietrznej MSWojsk
Detaszowana Kompania Balonów Zaporowych w Legionowie
2 Batalion Balonowy
Baza Lotnicza Okręgu Warszawskiego AK
Ośrodek Wojska Polskiego nr 122 w Unterlüss
Wydział Transportowy w Wojskowym Przedsiębiorstwie Budowlanym
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Odznaka Honorowa Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej
Odznaka „Za wierną służbę”

ŻyciorysEdytuj

Był absolwentem seminarium nauczycielskiego. W czasie I wojny światowej służył na froncie rosyjskim i włoskim jako żołnierz Legionów Polskich oraz cesarskiej i królewskiej armii. Po zakończeniu działań wojennych ukończył Wielkopolską Szkołę Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy z 47 lokatą, a następnie Oficerską Szkołę Aerostatyczną w Toruniu z 11 lokatą. W 1923 pełnił służbę w V batalionie balonowym w Brześciu nad Bugiem[1].

W 1928 jako pilot balonu „Lwów”, uczestniczył w Krajowych Zawodach Balonów Wolnych o Puchar im. płk. Aleksandra Wańkowicza, gdzie zdobył najwyższą lokatę.

Załoga Franciszek Hynek i nawigator Zbigniew Burzyński była jedną z dwóch wyznaczonych do pierwszego w historii reprezentowania Polski na najbardziej prestiżowych balonowych zawodach świata o Puchar Gordona Bennetta odbywających się w 1932 w Szwajcarii. Hynek i Burzyński zajęli wtedy szóste miejsce, a druga polska ekipa Władysław Pomaski i Antoni Janusz – miejsce czwarte.

Wraz ze Zbigniewem Burzyńskim reprezentował Polskę po raz kolejny w XXI Pucharze Gordona Bennetta w 1933 w Stanach Zjednoczonych. Polacy balonem SP-ADS „Kościuszko” przelecieli odległość 1370 km od miejsca startu w Chicago, utrzymując się powietrzu przez 39 h i 32 min. Ustanowili tym samym rekord międzynarodowy i zostali zdobywcami trofeum. W ojczyźnie Hynek został wyróżniony za swój wyczyn Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

W 1934 Hynek znowu reprezentował Polskę w zawodach XXII Pucharu Gordona Bennetta, tym razem odbywających się w Warszawie. Nawigatorem lotu był tym razem Władysław Pomaski, a polska załoga pobiła zarówno Polski, jak i swój własny rekord długości trwania lotu z poprzednich zawodów. Balon SP-ADS „Kościuszko” wylądował po 44-godzinnym locie w miejscowości Anna koło Woroneża w ZSRR, pokonując odległość 1340 km. Hynek po raz drugi został zdobywcą pucharu, a dwie pozostałe polskie załogi zajęły odpowiednio miejsce drugie i czwarte.

Franciszek Hynek startował również w XXIII zawodach Pucharu Gordona Bennetta w 1935 w Warszawie, gdzie z Władysławem Pomaskim zajął 5 miejsce, w zawodach z 1936 odbywających się kolejny raz w Warszawie, gdzie z Franciszkiem Janikiem zajął miejsce 5 oraz w 1937 w Brukseli, gdzie w tym samym składzie co poprzednio zajął znowu 5 miejsce.

W latach 1926–1939 pełnił służbę w 2 batalionie balonowym w Legionowie. Po wybuchu II wojny światowej pełnił funkcję komendanta zorganizowanego w ramach Organizacji Wojskowej „Wilki” – pułku Warszawa–Północ. Był członkiem ZWZ i AK. W połowie 1942 powierzono mu funkcję komendanta Bazy Lotniczej „Łużyce”. Został aresztowany przez Niemców 19 maja 1944 i osadzony na Pawiaku, a po 8 tygodniach odesłany do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen. Później przebywał jeszcze w obozach Fünfteichen, Dora i Bergen-Belsen[2].

Po wojnie zajmował się popularyzacją lotnictwa w Polsce. W rocznicę Święta Lotnictwa 7 września 1958 major Hynek podjął się przewiezienia na pokładzie balonu SP BZB „Poznań” listów opatrzonych okolicznościowym datownikiem. Balon wyleciał o godzinie 18.20 z gnieźnieńskiego Rynku. Ostatni wpis w dzienniku pokładowym pochodzi z godziny 20.00, wtedy balon znajdował się nad Żninem. Tuż po północy balon zahaczył o linię wysokiego napięcia przechodzącą przez las. Doszło do zapalenia powłoki balonu i eksplozji. Hynek zginął w wyniku katastrofy we wsi Szatarpy, a jego ciało odnalazł nad ranem rolnik Alfons Dysarz[3].

Pochowany 12 września 1958 na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera B II 28-1-14)[4].

Pośmiertnie został awansowany do stopnia podpułkownika i odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi na polu lotnictwa sportowego. W miejscu śmierci lotnika, z inicjatywy Gdańskiego Aeroklubu i lokalnej społeczności, odsłonięto w 1969 pomnik upamiętniający najwybitniejszego polskiego baloniarza. Imię ppłk. Hynka otrzymała również w tym samym roku szkoła podstawowa w Szatarpach, imieniem pilota uhonorowano ulice w: Gdańsku (oraz osiedle), Grodzisku Mazowieckim, Krakowie, Mielcu, Poznaniu, Warszawie, Wrocławiu, Legionowie, na wrocławskim Gądowie, w Witkowie koło Gniezna oraz stadion żużlowy w Gnieźnie. Trzykrotnie w latach 1960–1962 rozgrywano Krajowe Zawody Balonowe o nagrodę im. płk. Franciszka Hynka[5].

AwanseEdytuj

  • starszy szeregowiec – 10 lutego 1917,
  • kapral – 20 grudnia 1918,
  • sierżant – 9 stycznia 1919,
  • podchorąży – 1 listopada 1921,
  • podporucznik – 14 kwietnia 1922, awans z dniem 1 marca 1922,
  • porucznik – 16 listopada 1923, awans z dniem 1 listopada 1923, starszeństwo z dniem 1 czerwca 1921,
  • kapitan – 12 marca 1933, awans z dniem 1 stycznia 1933,
  • major – ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 4. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa[6],
  • podpułkownik[7] – 8 maja 1959 (pośmiertnie).

Ordery i odznaczeniaEdytuj

 
Z lewej Zbigniew Burzyński, po prawej stronie stoi Franciszek Hynek

PrzypisyEdytuj

 
Grób Franciszka Hynka na Powązkach Wojskowych w Warszawie
  1. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 940, 947.
  2. Zob. szerzej: Zbigniew Moszumański, Obozowa droga Franciszka Hynka (Goss-Rosen, Fünfteichen, Mittelbau-Dora, Bergen-Belsen), „Aeroplan” 2012, nr 1, s. 9–11.
  3. Paweł Kanturski, Ostatni lot Franciszka Hynka, „Biuletyn IPN” 1/2 2005; w artykule wspomniana jest m.in. hipoteza, że Hynek mógł być zestrzelony przez funkcjonariusza SB; biuletyn IPN z możliwością uzyskania dostępu do treści w postaci pliku pdf.
  4. Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze. cmentarzekomunalne.com.pl. [dostęp 2019-11-25].
  5. Hynek Cup 2008 – Balonowy Puchar Kaszub im. płk F. Hynka :: 4 – 7 września 2008 :: Bielkówko – Kolbudy – Przywidz – Nowa Karczma – Szymbark – Szatarpy, 2008.hynekcup.pl [dostęp 2020-06-13].
  6. Rybka i Stepan 2004 ↓, s. 478.
  7. Franciszek Hynek był dwukrotnie awansowany do stopnia podpułkownika. Pierwszy raz został mianowany na ten stopień w 1943, gdy pełnił funkcję komendanta Bazy Lotniczej AK „Łużyce” [Andrzej Krzysztof Kunert, Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939–1944, t. II, Warszawa 1987, s. 68]. W 1950 stopień ten, niestety, nie został pozytywnie zweryfikowany przez Centralną Komisję Weryfikacyjną, mimo przedstawienia przez Franciszka Hynka stosownego zaświadczenia wystawionego przez Komisję Likwidacyjną byłej Armii Krajowej Obszaru Centralnego i podpisanej przez płk. Jana Mazurkiewicza (ps. „Radosław”) – ze względu na uznanie go za element obcy [CAW, TAP 734/61/121, Arkusz weryfikacyjny mjr. Franciszka Hynka, s. Walentego]. Po raz drugi został awansowany do stopnia podpułkownika pośmiertnie przez Ministra Obrony Narodowej, lecz dopiero w 1959 r. [Archiwum Instytucji MON, 636/92/79, k. 114, poz. 9, Rozkaz personalny Ministra Obrony Narodowej nr 0190 z 8 maja 1959 r.]
  8. M.P. z 1931 r. nr 87, poz. 137 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
  9. M.P. z 1934 r. nr 259, poz. 337 „za zasługi na polu propagandy i rozwoju sportu balonowego”.
  10. Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 13, s. 230, 11 listopada 1934. 
  11. M.P. z 1933 r. nr 233, poz. 252 „za zasługi na polu rozwoju i propagandy aeronautyki polskiej”.
  12. Piętnastolecie L. O. P. P.. Warszawa: Wydawnictwo Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, 1938, s. 283.

BibliografiaEdytuj