Otwórz menu główne

Franciszka Ramotowska

historyczka polska, żołnierz AK

Franciszka Ramotowska (ur. 26 lutego 1922 w Wagach Gnatach, zm. 25 października 2003 w Białymstoku) – żołnierz AK, łączniczka Komendy Inspektoratu III Łomżyńskiego, archiwistka, profesor nauk humanistycznych. Pracownik naukowy Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie.

Była córką Jana Ramotowskiego i Anny z domu Chrostowskiej.

Działalność konspiracyjnaEdytuj

Franciszka Ramotowska działała w podziemiu od roku 1940, początkowo pod dowództwem Marii Turlińskiej – nauczycielki z Przytuł.

W marcu 1944 roku kapitan „Bruzda” organizując Komendę Inspektoratu powierzył „Iskrze” funkcję łączniczki przy Komendzie Inspektoratu III Łomżyńskiego.

W ramach przygotowań do akcji „Burza”, latem 1944 roku „Iskra” znalazła się w bazie Kobielne na bagnach biebrzańskich.

2 lipca 1944 Jan Tabortowski „Bruzda” wracał z odprawy komendy Obwodu Łomża, która odbyła się w Olszynie Pniewskiej. Towarzyszyli mu: „Huzar”, „Kmicic”, „Szczedroń”, „Wicher”, „Zawiał” i „Znicz”. Pod wsią Boguszki doszło do walki z żandarmerią niemiecką i własowcami. „Bruzda” próbował odbić aresztowanego przez Niemców ppor. Józefa Ramotowskiego „Rawicza”. Grupa poniosła klęskę. Zginął „Znicz”, ranni zostali „Kmicic” – postrzał w szczękę, „Huzar” – rana ręki od nadgarstka po łokieć i „Bruzda” – lekka rana piersi. Rannych dostarczono na Kobielne i tam zajęła się nimi grupa sanitarna kierowana przez Marię Turlińską. Jedną z sanitariuszek była „Iskra”, zajmowała się rannym „Huzarem”.

Oddział „Bruzdy” został rozbrojony przez Sowietów w połowie sierpnia 1944 roku i internowany w Zastoczu koło Knyszyna. „Iskra” uciekła z Zastocza i ukrywała się w Zawadach. Tam też odnalazł ją „Bruzda” po wyrwaniu się z rąk Smierszu.

AresztowanieEdytuj

W drugiej połowie 1944 roku Franciszka znalazła się w Białymstoku i tam kontynuowała naukę. Tam też została zauważona przez współpracującego teraz z NKWD „Huzara”, tego samego, którego opatrywała na Kobielnem. „Huzar” śledząc Franciszkę ustalił miejsce jej zamieszkania i w nocy z 14 na 15 stycznia Franciszka została aresztowana przez NKWD. Funkcjonariuszom sowieckim w czasie aresztowania towarzyszył „Huzar”.

NKWD za wszelką cenę chciało zdobyć informacje o „Bruzdzie” i Obwodzie Łomżyńskim AK. „Iskra” była poddana brutalnemu śledztwu. Wreszcie wykorzystując chwilę nieuwagi podjęła próbę ucieczki – wyskoczyła z okna budynku NKWD. Została ciężko ranna, w wyniku skoku uszkodziła sobie kręgosłup i miednicę.

Trzecim z kolei szpitalem w którym NKWD próbowało leczyć „Iskrę” był szpital garnizonowy w Białymstoku. Do tego szpitala major „Bruzda” miał „dojścia" i mógł planować akcję odbicia „Iskry”. Rozpoznanie prowadzili „Szczedroń” – Witold Lipiński i „Ryba” – Stanisław Marchewka. 20 kwietnia 1945 roku grupa w składzie „Bruzda”, „Ryba”, „Szczedroń”, „Cezar”, „Jastrząb”, „Komar” i „Sokolik”, odbiła „Iskrę” ze szpitala. Zaskoczenie NKWD było pełne. Akcję odbyto bez strzału i ofiar.

Franciszka została przewieziona w łomżyńskie i tam leczona w rodzinnej wsi „Ryby” w Jeziorku, a w czerwcu tego samego roku do Warszawy, gdzie była dalej leczona i kontynuowała naukę. Za służbę w AK została awansowana do stopnia porucznika czasów wojny i odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. W łomżyńskim znalazła się ponownie, żeby się ujawnić w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Łomży w 1947 roku, była wtedy studentką Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego.

Działalność naukowaEdytuj

W roku 1951 ukończyła studia na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, a w 1966 obroniła tam pracę doktorską. W 1976 roku habilitowała się w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk, a w roku 1986 nadano jej tytuł profesora nauk humanistycznych.

Specjalizowała się w tematyce powstań – listopadowego i styczniowego. Pracowała jako pracownik naukowy w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Była autorką około 150 publikacji, wydała kilkanaście książek, należy wymienić jej sztandarową pracę Tajemne państwo polskie w Powstaniu Styczniowym 1863–1864. Struktura organizacyjna. – książka poświęcona organizacji tajnej administracji polskiej w czasie powstania z lat 1863–1864 i przebiegowi ważniejszych bitew. Jest to pierwsze całościowe opracowanie struktury organizacyjnej „tajemnego” państwa polskiego okresu powstania styczniowego. Była też autorką licznych artykułów w Archeionie oraz redaktorem 2 tomu Przewodnika po zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych (wyd. 1988 r.), obejmującego akta epoki porozbiorowej.

Włączyła się w powstający ruch „Solidarności” w 1980 roku. W roku 1999 została odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski i Krzyżem Armii Krajowej.

BibliografiaEdytuj

  • Jeden z wyklętych major Jan Tabortowski „Bruzda”
  • Sławomir Poleszak, Podziemie antykomunistyczne w łomżyńskim i grajewskim 1944–1957
  • Teresa Zielińska, Franciszka Ramotowska 1922–2003. Wspomnienie pośmiertne, „Archeion”, t. CX, Warszawa 2010, ss. 319-323
  • Wiktoria Śliwowska Franciszka Ramotowska (1922–2003) w: „Kwartalnik Historyczny”, Rocznik CXI, 2004 1

Linki zewnętrzneEdytuj