Franciszka Ramotowska

historyczka polska, żołnierz AK

Franciszka Ramotowska (ur. 26 lutego 1922 w Wagach-Gnatach, zm. 25 października 2003 w Białymstoku) – żołnierz AK, łączniczka Komendy Inspektoratu III Łomżyńskiego, archiwistka, profesor nauk humanistycznych. Pracownik naukowy Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie.

Franciszka Ramotowska
Ilustracja
Państwo działania

 Polska

Data i miejsce urodzenia

26 lutego 1922
Wagi-Gnaty

Data i miejsce śmierci

25 października 2003
Białystok

profesor nauk humanistycznych
Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Doktorat

1966
Uniwersytet Warszawski

Habilitacja

1976
Polska Akademia Nauk

Profesura

1986

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Armii Krajowej
Franciszka Ramotowska
Iskra, Tola
Ilustracja
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia

26 lutego 1922
Wagi-Gnaty

Data i miejsce śmierci

25 października 2003
Białystok

Przebieg służby
Lata służby

1940–1947

Siły zbrojne

Kotwica symbol.svg Armia Krajowa

Stanowiska

łączniczka, sanitariuszka

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa

Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Armii Krajowej

ŻyciorysEdytuj

Była córką Jana Ramotowskiego i Anny z domu Chrostowskiej. Ukończyła szkołę powszechną w Jedwabnem, a w Łomży gimnazjum.

Działalność konspiracyjnaEdytuj

Franciszka Ramotowska działała w podziemiu od roku 1940, początkowo pod dowództwem Marii Turlińskiej – nauczycielki z Przytuł. W marcu 1944 kapitan „Bruzda” organizując Komendę Inspektoratu powierzył „Iskrze” funkcję łączniczki przy Komendzie Inspektoratu III Łomżyńskiego. W ramach przygotowań do akcji „Burza”, latem 1944 „Iskra” znalazła się w bazie Kobielne na bagnach biebrzańskich.

2 lipca 1944 Jan Tabortowski „Bruzda” wracał z odprawy komendy Obwodu Łomża, która odbyła się w Olszynie Pniewskiej. Towarzyszyli mu: „Huzar”, „Kmicic”, „Szczedroń”, „Wicher”, „Zawiał” i „Znicz”. Pod wsią Boguszki doszło do walki z żandarmerią niemiecką i własowcami. „Bruzda” próbował odbić aresztowanego przez Niemców ppor. Józefa Ramotowskiego „Rawicza”. Grupa poniosła klęskę. Zginął „Znicz”, ranni zostali „Kmicic” – postrzał w szczękę, „Huzar” – rana ręki od nadgarstka po łokieć i „Bruzda” – lekka rana piersi. Rannych dostarczono na Kobielne i tam zajęła się nimi grupa sanitarna kierowana przez Marię Turlińską. Jedną z sanitariuszek była „Iskra”, zajmowała się rannym „Huzarem”.

Oddział „Bruzdy” został rozbrojony przez Sowietów w połowie sierpnia 1944 roku i internowany w Zastoczu koło Knyszyna. „Iskra” uciekła z Zastocza i ukrywała się w Zawadach. Tam też odnalazł ją „Bruzda” po wyrwaniu się z rąk Smierszu.

AresztowanieEdytuj

W drugiej połowie 1944 Franciszka znalazła się w Białymstoku i tam kontynuowała naukę. Tam też została zauważona przez współpracującego teraz z NKWD „Huzara”, tego samego, którego opatrywała na Kobielnem. „Huzar” śledząc Franciszkę ustalił miejsce jej zamieszkania i w nocy z 14 na 15 stycznia Franciszka została aresztowana przez NKWD. Funkcjonariuszom sowieckim w czasie aresztowania towarzyszył „Huzar”.

NKWD za wszelką cenę chciało zdobyć informacje o „Bruzdzie” i Obwodzie Łomżyńskim AK. „Iskra” była poddana brutalnemu śledztwu. Wreszcie wykorzystując chwilę nieuwagi podjęła próbę ucieczki – wyskoczyła z okna budynku NKWD. Została ciężko ranna, w wyniku skoku uszkodziła sobie kręgosłup i miednicę.

Trzecim z kolei szpitalem w którym NKWD próbowało leczyć „Iskrę” był szpital garnizonowy w Białymstoku. Do tego szpitala major „Bruzda” miał „dojścia” i mógł planować akcję odbicia „Iskry”. Rozpoznanie prowadzili „Szczedroń” – Witold Lipiński i „Ryba” – Stanisław Marchewka. 20 kwietnia 1945 grupa w składzie „Bruzda”, „Ryba”, „Szczedroń”, „Cezar”, „Jastrząb”, „Komar” i „Sokolik”, odbiła „Iskrę” ze szpitala za pomocą wcześniej uprowadzonej furgonetki pocztowej. Zaskoczenie NKWD było pełne, akcję wykonano bez strzału i ofiar.

Franciszka została przewieziona w łomżyńskie i tam leczona w rodzinnej wsi „Ryby” w Jeziorku, a w czerwcu tego samego roku do Warszawy, gdzie była dalej leczona i kontynuowała naukę. Za służbę w AK została awansowana do stopnia porucznika czasów wojny i odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami. W łomżyńskim znalazła się ponownie, żeby się ujawnić w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w Łomży w 1947 roku, była wtedy studentką Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego.

Działalność naukowa i zawodowaEdytuj

W roku 1950 na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego obroniła pracę magisterską Polityka włościańska Stronnictwa Ruchu w latach 1861–1862. W 1966 obroniła na UW pracę doktorską Rząd carski wobec ruchu narodowego w Królestwie Polskim w okresie manifestacji 1861/1862. W 1976 roku habilitowała się w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk na podstawie pracy Rząd Narodowy Polski w latach 1863–1864 (skład, organizacja, kancelaria), a w roku 1986 nadano jej tytuł profesora nauk humanistycznych.

Pracowała jako pracownik naukowy w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie. Specjalizowała się w tematyce powstań – listopadowego i styczniowego. Pod koniec lat pięćdziesiątych weszła w skład Komisji Polsko-Radzieckiej do spraw edycji źródeł do powstania styczniowego, dzięki jej staraniom prace Komisji zaowocowały wydaniem w latach 1962–1986 25. tomów materiałów źródłowych. Od 1964 zajmowała się opracowywaniem życiorysów działaczy niepodległościowych, które ukazały się w Polskim Słowniku Biograficznym. 31 sierpnia 1970 została mianowana kierownikiem oddziału akt XIX w. w AGAD, 1 września 1973 otrzymała nominację na stanowisko docenta. W Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych zajmowała się, jako konsultant, tematyką kancelarii polskich i rosyjskich w XIX w.

Była autorką około 150 publikacji, wydała kilkanaście książek, należy wymienić jej sztandarową pracę Tajemne państwo polskie w Powstaniu Styczniowym 1863–1864. Struktura organizacyjna. – książkę poświęconą organizacji tajnej administracji polskiej w czasie powstania z lat 1863–1864 i przebiegowi ważniejszych bitew. Jest to pierwsze całościowe opracowanie struktury organizacyjnej „tajemnego” państwa polskiego okresu powstania styczniowego. Była też autorką licznych artykułów w Archeionie oraz redaktorem 2 tomu Przewodnika po zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych (wyd. 1988 r.), obejmującego akta epoki porozbiorowej.

W 1980 roku włączyła się w powstający ruch „Solidarności”.

Zmarła pod długiej chorobie 25 października 2003 w Białymstoku, została pochowana na tamtejszym cmentarzu miejskim w grobie rodziny Naruszewiczów.

OdznaczeniaEdytuj

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj