Otwórz menu główne

Francuska okupacja Malty trwała od roku 1798 do 1800. Została zapoczątkowana, gdy Zakon św. Jana poddał się Napoleonowi w czerwcu 1798 roku.

Occupation française de Malte (francuski)
Occupazione francese di Malta (włoski)
Okkupazzjoni Franċiża ta' Malta (maltański)

Francuska okupacja Malty
1798–1800
Flaga Francji
Flaga Francji
Dewiza: (fr) 'Liberté, Égalité
Wolność, równość
Położenie Francji
Język urzędowy francuski, włoski, maltański
Stolica Valletta
Status terytorium okupacja wojskowa
Jednostka monetarna scudo maltańskie
Inwazja francuska 1798
powstanie maltańskie 1800
Religia dominująca rzymsko-katolicka

Spis treści

Francuska inwazja na MaltęEdytuj

Główny artykuł: Francuska inwazja na Maltę.

19 maja 1798 roku, z Tulonu wypłynęła francuska flota, wioząc wojska ekspedycyjne w sile ponad 30 000 mężczyzn, pod dowództwem generała Napoleona Bonaparte. Celem tej potężnej siły był Egipt, Napoleon pragnął rozszerzyć francuskie wpływy na inne kontynenty oraz zmusić Anglików do zawarcia pokoju w wojnach rewolucyjnej Francji, które rozpoczęły się w roku 1792. Płynąc na południowy wschód, konwój zasilony został dodatkowymi transportami w portach włoskich, i 9 czerwca o 5:30 przypłynął do Valletty. W owym czasie Malta i sąsiednie wyspy rządzone były przez Zakon św. Jana, stary i wpływowy zakon feudalny, osłabiony jednak przez utratę większości swoich dochodów podczas Rewolucji Francuskiej. Wielki Mistrz Ferdinand von Hompesch zu Bolheim odmówił żądaniom Bonapartego, aby wpuścić do portu w Valletcie całą flotę, argumentując, że neutralność Malty daje możliwość zacumowania w porcie jedynie dwóch jednostek.

 
Kapitulacja Malty przed generałem Bonaparte

Po otrzymaniu takiej odpowiedzi, Bonaparte natychmiast rozkazał rozpocząć ostrzeliwanie Valletty przez swoje okręty, a 11 czerwca generał Louis Baraguey d'Hilliers rozpoczął operację desantową, w której kilka tysięcy żołnierzy wylądowało w siedmiu strategicznych miejscach na wyspie. Francuscy rycerze Zakonu zdezerterowali, a pozostali nie zorganizowali znaczącego oporu. Około dwóch tysięcy Maltańczyków stawiało opór przez 24 godziny, lecz wycofali się do Valletty, kiedy miasto Mdina zostało zdobyte przez generała Claude-Henri Belgrand de Vaubois. Jakkolwiek Valletta była wystarczająco mocna, aby wytrzymać długie oblężenie, Napoleon negocjował poddanie miasta z Hompeschem, który zgodził się przekazać Maltę wraz ze wszystkimi zasobami i bogactwami Francuzom, w zamian za posiadłości i rekompensaty finansowe we Francji dla siebie i swoich rycerzy. Bonaparte pozostawił na wyspie garnizon w ilości 3 000 żołnierzy, z generałem Vaubois na czele, a sam z resztą sił ekspedycyjnych wypłynął 19 czerwca do Aleksandrii.

Reformy NapoleonaEdytuj

 
Tablica na Palazzo Parisio, informująca o zatrzymaniu się tutaj Napoleona.

Podczas swojego krótkiego pobytu na Malcie, Napoleon zatrzymał się w Palazzo Parisio w Valletcie (zajmowany dziś przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych). Wprowadził on w życie reformy, bazujące na zasadach Rewolucji Francuskiej. Reformy te można podzielić na cztery główne kategorie:

SocjalneEdytuj

Mieszkańcy Malty zostali obdarowani równością wobec prawa i byli traktowani jak obywatele francuscy. Maltańskie tytuły szlacheckie zostały zniesione a niewolnicy obdarzeni wolnością. Zagwarantowano wolność słowa i pisma, jakkolwiek jedynym pismem był Journal de Malta, wydawany przez rząd. Więźniowie polityczni, w tym Mikiel Anton Vassalli oraz osoby, które brały udział w Powstaniu Księży, zostali uwolnieni, a także społeczność żydowska uzyskała zezwolenie na budowę synagogi[1].

AdministracyjneEdytuj

Wszystkie posiadłości Zakonu zostały przejęte przez rząd francuski.
Powołano Commission de gouvernement (Komisję Rządową) do zarządzania wyspą, w skład której wchodzili:

oraz Commission des domaines (Komisję Własnościową) w składzie:

  • Martthieu Poussielgue
  • Jean-André Caruson
  • Robert Roussel

Nadto Malta została podzielona na kantony i gminy. Każda była zarządzana przez prezydenta, sekretarza i dwóch członków[2].

Francuskim Komendantem Gozo został Jean-Louis-Ebénézer Reynier. Wyspa podzielona została na dwie gminy:

Została również utworzona Gwardia Narodowa[1].

EdukacyjneEdytuj

 
Znak uliczny umieszczony podczas francuskiej okupacji na fasadzie Biblioteki Narodowej Malty

Zostały utworzone szkoły podstawowe w głównych miastach i wsiach. Zezwolono 60 studentom na studiowanie we Francji. Uniwersytet Maltański został przemianowany na Polytecnique i zaczęto tam wykładać przedmioty ścisłe. Jednakże żadna z tych reform nie urzeczywistniła się, ze względu na krótki okres rządów francuskich[1].

Relacje Kościół - PaństwoEdytuj

Obszerne nieruchomości kościelne zostały przejęte przez rząd, poszczególne zakony religijne miały prawo do utrzymania jedynie jednego zgromadzenia żeńskiego każdy. Inkwizycja została zniesiona, a ostatni inkwizytor został wypędzony z wyspy[1].

Niedługo później francuscy żołnierze zaczęli ograbiać kościelne nieruchomości, i to stało się jedną z głównych przyczyn powstania maltańskiego przeciwko Francuzom.

Powstanie MaltańskieEdytuj

 
Srebrna brama w Konkatedrze św. Jana została pomalowana przez Maltańczyków na czarno, skutkiem czego francuscy żołnierze nie odkryli, że jest zrobiona ze srebra i nie przetopili jej na sztaby.

Francuzi szybko zlikwidowali wszelkie instytucje Zakonu Joannitów, w tym Kościoła katolickiego, z czego Maltańczycy nie byli zadowoleni. Wynikły też problemy natury ekonomicznej i rząd francuski zaprzestał wszelkich wypłat, rozpoczął natomiast wywóz złota i srebra z banków oraz zasobów Zakonu. Posiadłości kościelne zostały ograbione i zmuszono Kościół do ponoszenia kosztów francuskiej ekspedycji do Egiptu. Działalność ta wywołała znaczny gniew wśród głęboko wierzących Maltańczyków. 2 września, w czasie aukcji posiadłości kościelnych, gniew ten wybuchł powszechnym powstaniem, i w czasie kilku następnych dni tysiące maltańskich partyzantów zepchnęło francuski garnizon do Valletty i na teren portu. Valletta została otoczona przez około 10 000 powstańców, pod wodzą Emmanuele Vitale i kanonika Francesco Saverio Caruana, lecz forteca była za mocna do zdobycia przez siły nieregularne. Maltańczycy zbudowali fortyfikacje oblężnicze otaczające port, aby móc bombardować Francuzów[3]. W ciągu roku przybyła pomoc brytyjska, i w roku 1799 kapitan Alexander Ball został mianowany Cywilnym Komisarzem Malty. Francuski garnizon w Valletcie w końcu, 4 września 1800 roku, skapitulował przed Brytyjczykami i Malta stała się brytyjskim Protektoratem[1].

GozoEdytuj

28 października 1798 roku, Ball zakończył z sukcesem negocjacje z francuskim garnizonem na małej wyspie Gozo. 217 francuskich żołnierzy zgodziło się poddać bez walki i przekazać wyspę Brytyjczykom. Ci, jeszcze tego samego dnia, przekazali wyspę w ręce mieszkańców. Archiprezbiter Francesco Saverio Cassar rozpoczął zarządzanie wyspą w imieniu króla Ferdynanda III z Sycylii. Gozo pozostało niezależne do czasu, gdy Cassar został pozbawiony władzy przez Brytyjczyków w roku 1801[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Sandro Sciberras Maltese History - F. The French Occupation (PDF). „St Benedict College”. Dostęp 23 Lis 2014 (ang.)
  2. Local Government 1773 – 1993. „Vassallo History”. Dostęp 23 Lis 2014 (ang.)
  3. Stephen C. Spiteri. Maltese ‘siege’ batteries of the blockade 1798-1800. „Arx - Online Journal of Military Architecture and Fortification”. 6, s. 4-47, 05.2008 (ang.).  Dostęp 15 Wrz 2015
  4. Michael J. Schiavone: Dictionary of Maltese Biographies A-F. Malta: Publikazzjonijiet Indipendenza, 2009, s. 533-534. ISBN 978-99932-91-32-9. (ang.)