Otwórz menu główne
Fritz Bauer w okresie studenckim
Godność ludzka jest nienaruszalna, napis umieszczony z inicjatywy Bauera na gmachu Sądu Krajowego we Frankfurcie

Fritz Bauer (ur. 16 lipca 1903 w Stuttgarcie, zm. 1 lipca 1968 we Frankfurcie nad Menem) – niemiecki sędzia i prokurator, który odegrał decydującą rolę w drugim procesie oświęcimskim we Frankfurcie.

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Okres do końca II wojny światowejEdytuj

Urodził się w rodzinie żydowskiej, był jednak zdecydowanym ateistą. Po nauce w Gimnazjum Eberharda Ludwika w Stuttgarcie studiował prawo na Uniwersytecie Ruprechta i Karola w Heidelbergu, Uniwersytecie Ludwika i Maksymiliana w Monachium oraz na Uniwersytecie Eberharda i Karola w Tybindze. Po uzyskaniu doktoratu pod kierunkiem Karla Geilera został asesorem sądowym przy Sądzie Okręgowym w Stuttgarcie, a po dwóch latach najmłodszym sędzią okręgowym w Rzeszy Niemieckiej[1].

W 1920 został członkiem Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD). W 1931 objął kierownictwo oddziału Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold (z niem. 'Czarno-Czerwono-Złoty Sztandar Rzeszy) w Stuttgarcie[1].

W związku z organizacją strajku generalnego przeciw przechwyceniu władzy przez narodowych socjalistów został uwięziony w dniu 23 maja 1933 i spędził osiem miesięcy w obozie koncentracyjnym w Heubergu w Badenii-Wirtembergii. Został również zwolniony z pracy w wymiarze sprawiedliwości[1].

W 1936 wyemigrował do Danii. Po zajęciu jej przez wojska niemieckie przebywał przez trzy miesiące w obozie; w październiku 1943 po rozpoczęciu wywózki Żydów duńskich do obozów śmierci uciekł do Szwecji. Tam, współpracując z Willym Brandtem, rozpoczął wydawanie czasopisma Sozialistische Tribüne[1].

Działalność w okresie powojennymEdytuj

W 1949 powrócił do Niemiec i został prezesem sądu krajowego w Brunszwiku, zaś w 1950 prokuratorem generalnym przy sądzie grodzkim tegoż miasta. W 1956 z inicjatywy premiera Hesji, Georga-Augusta Zinna, został powołany na stanowisko prokuratora generalnego Hesji z siedzibą we Frankfurcie nad Menem i pozostał na tym stanowisku do końca życia[1].

Z jego inicjatywy uczestnicy zamachu na Hitlera 20 lipca 1944 zostali zrehabilitowani, a sąd uznał III Rzeszę za „państwo bezprawia”[1].

W 1959 spowodował, że Federalny Trybunał Sprawiedliwości Niemiec przekazał sprawę zbrodniarzy SS z KL Auschwitz-Birkenau do sądu krajowego we Frankfurcie nad Menem. W grudniu 1963 rozpoczął się proces karny przeciw Robertowi Mulce i 21 innym oskarżonym. Mulka został skazany na 14 lat więzienia.

Fritz Bauer przekazał izraelskiemu Mosadowi informację o miejscu pobytu Adolfa Eichmanna w Argentynie, uzyskaną od byłego więźnia obozu (Lothara Hermanna), zdecydowanie przyczyniając się do ujęcia zbrodniarza w maju 1960. Posłużył się pośrednictwem Mosadu, nie ufając władzom Niemiec[1].

Przeważająca część działalności Fritza Bauera w powojennych Niemczech przypadła na okres rządów Konrada Adenauera (1949–1963), kiedy to Niemcy unikały rozliczania się z udziału w zbrodniach nazistowskich. Znaczna część pracowników niemieckiego wymiaru sprawiedliwości o nazistowskiej przeszłości odnosiła się do Fritza Bauera z niechęcią. Musiał działać wbrew biernemu oporowi niektórych podwładnych. Bauer określił ten fakt z ironią: „Gdy opuszczam mój pokój służbowy, wchodzę na teren nieprzyjacielski”.

Okoliczności śmierciEdytuj

1 lipca 1968 został znaleziony martwy w swoim mieszkaniu we Frankfurcie. Prawdopodobną przyczyną śmierci był atak serca; wykluczono zarówno samobójstwo, jak i udział osób trzecich[1].

Uczczenie pamięciEdytuj

11 stycznia 1995 powołano we Frankfurcie Instytut Fritza Bauera, od roku 2000 afiliowany przy tamtejszym Uniwersytecie Johanna Wolfganga Goethego[1].

Upamiętniono go również wystawą w Muzeum Żydowskim we Frankfurcie, czynną od kwietnia do września 2014, a następnie przeniesioną do Parlamentu Krajowego Turyngii na czas od grudnia 2014 do lutego 2015. Jego imieniem nazwano liczne ulice i obiekty wymiaru sprawiedliwości[1].

Życie Fritza Bauera stało się tematem czterech filmów dokumentalnych i fabularnych, między innymi Fritz Bauer kontra państwo (2015)[2] i Im Labyrinth des Schweigen (Labirynt kłamstw z 2014)[3].

Wybrane publikacjeEdytuj

  • Das Verbrechen und Gesellschaft (Przestępstwo a społeczeństwo), Ernst Reinhardt, Monachium 1957.
  • Widerstandsrecht und Widerstandspflicht des Staatsbürgers (Prawo do oporu i obowiązek oporu obywatela państwa), Frankfurt 1962.
  • Widerstand gegen die Staatsgewalt. Dokumente der Jahrtausende (Opór przeciw władzy państwa), Fischer TB, Frankfurt 1965.
  • Auf der Suche nach dem Recht (W poszukiwaniu prawa), Frankische Verlagshandlung, Stuttgart 1966.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j Fritz Bauer Biographie (niem.). [dostęp 2015-01-12].
  2. Fritz Bauer kontra państwo (2015). filmweb.pl. [dostęp 2017-04-10].
  3. Labirynt kłamstw (2014). filmweb.pl. [dostęp 2017-04-10].

BibliografiaEdytuj

  • Thomas Hütlin: Aufklärer des Grauens (Objaśniający zgrozę), „Der Spiegel” Nr 45/2014, 3 listopada 2014, s. 108-111
  • Irmtrud Wojak: Fritz Bauer 1903–1968. Eine Biographie (biografia), C. H. Beck, München 2009, ​ISBN 978-3-406-58154-0​.
  • Fritz Backhaus, Monika Boll, Raphael Gross (wyd.): Fritz Bauer. Der Staatsanwalt (Fritz Bauer. Prokurator), Campus, Frankfurt a.M. 2014, ​ISBN 978-3-593-50105-5​.
  • Claudia Fröhlich: Wider die Tabuisierung des Ungehorsams (Przeciw tabuizacji nieposłuszeństwa), Fritz Bauer Institut Verlag, Campus Verlag, 2006, ​ISBN 3-593-37874-4​.

Linki zewnętrzneEdytuj