Górale

grupa etniczna Karpat Zachodnich

Górale to:

  1. w znaczeniu ogólnym (w języku polskim) – mieszkańcy terenów podgórskich i obszarów górskich (np. górale kaukascy, górale szkoccy, górale Kantabrii),
  2. w ujęciu szczegółowym – grupa etnograficzna zamieszkująca Karpaty Zachodnie.
Podhalanie (ok. 1877)
Jabłonkowianie podczas Jubileuszowego Festiwalu PZKO (2007)
Górale w Szczecinie podczas The Tall Ships’ Races w 2007 roku

PodziałEdytuj

Podział na ww. grupy jest umowny, oparty na niewielkich różnicach w kulturze ludowej i równie niewielkich różnicach dialektalnych. Silniej zarysowuje się jedynie odrębność górali śląskich, którzy mówią dialektem śląskim niemazurzącym (górale wiślańscy) lub jabłonkującym (jabłonkowanie, górale jabłonkowscy) powstałym w wyniku zetknięcia gwar niemazurzących – śląskich (cieszyńskich) z mazurzącymi małopolskimi (żywieckimi) i śląsko-małopolskimi (czadeckimi). Na ogół Czechach czują silniejsze związki z Ślązakami a w Polsce z innymi Góralami[1]. Górale na ogół czują się narodowościowo Polakami, Słowakami lub Góralami, często mając parę identyfikacji naraz[2][3].

 
Mapa osiedlenia grup góralskich

Strój góraliEdytuj

Do charakterystycznych elementów stroju góralskiego zalicza się; białą lnianą koszulę zapiętą na spinki, białe obcisłe portki z lampasem szyte z wełny, rozcięcie u dołu, przeznaczone do schowania spodni w niskie obcisłe buty, ozdobione były parzenicami i pomponem. Na nogach kierpce, skórzane, wyciskane we wzory. Serdak – barani kożuszek z ciemnobrązowej skóry[4]. Na koszulę nakładana była haftowana kamizelka (cucha). Na głowie kłobuk – kapelusz filcowy z szerokim rondem. Na Podhalu zdobiony sznurem z muszelek, orlim piórem w Beskidzie Zachodnim – tasiemką[5]. Całość dopełniał skórzany pas bacowski z ćwiekami, zwany srosem. Dawniej za paskiem noszono pistolety, noże, strzelby i ciupagi. W okolicach Poznachowic, Wiśniowej, Wierzbanowej oraz Lipnika góralski strój wyraźnie pozostawał pod wpływem lachowskim[6]. Lokalni tych wsi też zwykle już nie czują się Góralami.

KulturaEdytuj

W kulturze poszczególnych grup góralskich widać także wpływy słowackie i węgierskie. Kulturowo są częścią jednej rodziny kulturowej z Słowakami i Rusinami. Kultura górali jest jedną, jak nie najodrębniejszą z kultur w Polsce.

PrzypisyEdytuj

  1. Zbigniew Greń, Śląsk Cieszyński : dziedzictwo językowe, Warszawa 2000, ISBN 83-86619-09-0, OCLC 57740013 [dostęp 2023-01-24].
  2. Czy górale wyrażą przynależność do grupy etnicznej? Spis Powszechny 2021, Onet Wiadomości, 10 kwietnia 2021 [dostęp 2023-01-24] (pol.).
  3. Ivana Šalgová, Gorali chcú byť národnostnou menšinou, Správy RTVS, 4 października 2020 [dostęp 2023-01-24] (słow.).
  4. Wojciech Wasiutyński. Z duchem czasu. 1936. str. 257
  5. Ewa Fałkowska-Rękawek. Podstawy projektowania odzieży: podręcznik dla szkół odzieżowych. 2007. str. 97
  6. Andrzej Matuszczyk. Beskid Wyspowy str. 273

Linki zewnętrzneEdytuj