Górnośląska Brygada WOP

nieistniejąca obecnie brygada Wojsk Ochrony Pogranicza

Górnośląska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (GB WOP) – nieistniejąca obecnie brygada Wojsk Ochrony Pogranicza pełniąca służbę na granicy polsko-czechosłowackiej.

Górnośląska Brygada
Wojsk Ochrony Pogranicza
Ilustracja
Emblemat brygady
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1958
Rozformowanie 15 maja 1991
Nazwa wyróżniająca Górnośląska
Tradycje
Nadanie sztandaru 21 stycznia 1963;
9 września 1989
Rodowód 10 Oddział Ochrony Pogranicza
10 Katowicki Oddział WOP
21 Brygada Ochrony Pogranicza
4 Brygada WOP
4 Górnośląska Brygada WOP
Kontynuacja Śląski Oddział SG
Beskidzki Oddział SG
Dowódcy
Pierwszy gen. bryg. Bolesław Bonczar
Ostatni płk dypl. Tadeusz Jagodziński
Organizacja
Numer 2445-0-
Kryptonim Pejzaż[a], Agona[b], Aldona[c]
Dyslokacja ul. Marcelego Nowotki 56
Gliwice
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość Dowództwo WOP
(1958–1965, 1972–1991)
Szefostwo WOP (1965–1971)
Odznaczenia
Order Sztandaru Pracy II Klasy
Tablica pamiątkowa na ścianie budynku byłego sztabu GB WOP w Gliwicach (marzec 2008)
Koszary GB WOP
Były budynek sztabu GB WOP (grudzień 2010)
Jeden z budynków koszarowych (styczeń 2009)
Jeden z placów apelowych (sierpień 2007)
Brama wjazdowa od ulicy Daszyńskiego dawniej Nowotki (sierpień 2007)
Budynek koszarowy przy ul. Bolesława Śmiałego (sierpień 2007)
Budynek koszarowy od ul. Daszyńskiego przed wyburzeniem (sierpień 2007)
Budynek koszarowy od ul. Daszyńskiego przed wyburzeniem (sierpień 2007)
Były hotel i kasyno GB WOP (styczeń 2011)
Budynek dawnej piekarni (sierpień 2007)
Byłe warsztaty samochodowe (sierpień 2007)
Pieczęć okrągła Górnośląskiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza
Nagroda rzeczowa d-cy GB WOP
Zegarek „SLAVA“ produkcji radzieckiej z wygrawerowaną na kopercie dedykacją „ZA WZOROWĄ SŁUŻBĘ D-ca GB WOP“
Zegarek „SLAVA“ produkcji radzieckiej
Żołnierze i d-ca GB WOP płk Bolesław Bonczar oraz płk Zdzisław Mossóczy, płk Izydor Jałoszyński, mjr Kołsut, mjr Wojdak... – Zlot Przodowników Służby GB WOP, Gliwice (maj 1978)

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

4 Górnośląska Brygada WOP została sformowana na podstawie zarządzenia Nr 075/58 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 kwietnia 1958 roku na bazie 4 Brygady WOP. Sztab brygady stacjonował w Gliwicach ul. Nowotki obecnie Daszyńskiego 56[1] z podległością Dowództwu WOP[2].

21 stycznia 1963 roku społeczności województw śląskiego i opolskiego ufundowały brygadzie nowy sztandar[3]. W imieniu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, aktu wręczenia dokonał wiceminister gen. bryg. Franciszek Szlachcic. Sztandar odebrał dowódca brygady płk Bolesław Bonczar. Brygada odznaczona została m.in. Orderem Sztandaru Pracy II klasy, aktu dekoracji sztandaru w imieniu Rady Państwa dokonał gen.dyw Lucjan Czubiński Wiceminister MSW.

4 października 1983 roku Rada Państwa nadała Brygadzie Order Sztandaru Pracy II klasy. Aktu dekoracji sztandaru dokonał szef Wojsk Wewnętrznych gen.dyw. Lucjan Czubiński w obecności dowódcy WOP gen. bryg. Feliksa Stramika[4].

9 września 1989 roku w czasie uroczystej przysięgi żołnierzy brygady w Raciborzu, brygadzie wręczono nowy sztandar ufundowany przez zakłady pracy i społeczeństwo pogranicza. Aktu wręczenia sztandaru dokonał d-ca WOP gen. dyw. Feliks Stramik, a sztandar przyjął d-ca brygady, płk dypl. Tadeusz Jagodziński[5].

Zarządzeniem nr 021 z 7 maja 1991 roku Komendanta Głównego Straży Granicznej, 16 maja 1991 roku zostały rozwiązane jednostki WOP i powołane jednostki organizacyjne Straży Granicznej. Oddziałom zostały przydzielone nazwy związane z regionem, w którym działały[6].

Górnośląska Brygada WOP została rozformowana 15 maja 1991 roku[7]. Na jej bazie powstały dwa oddziały Straży Granicznej: Beskidzki w Cieszynie i Śląski w Raciborzu[8].

Struktura organizacyjnaEdytuj

Struktura organizacyjna 4 Górnośląskiej Brygady WOP podano za: Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945-1991. s. 11–12, 14–16, 19–25.

  1. Cieszynkolejowa i drogowa
  2. Zebrzydowicekolejowa
  3. Chałupkidrogowa i kolejowa
  4. Pietrowicedrogowa
  5. Głuchołazykolejowa i drogowa

Stan etatowy brygady wynosił 2645 wojskowych.

W 1963 roku dowódca WOP nakazał skrócić odcinek 3 Karpackiej Brygady WOP i ustalił linię rozgraniczenia między karpacką, a górnośląską brygadą na granicy województw krakowskiego i katowickiego. Nakazał też 1 stycznia 1964 roku przekazać strażnice WOP: Krężelka, Jaworzynka i Poniwiec Górnośląskiej Brygadzie WOP[e]. Termin zmieniono na 1 października 1963 roku. Strażnice włączono w struktury batalionu WOP Cieszyn.

1 lipca 1965 roku WOP podporządkowano Ministerstwu Obrony Narodowej, Dowództwo WOP przeformowano na Szefostwo WOP z podległością Głównemu Inspektoratowi Obrony Terytorialnej. Do MSW odeszła cała kontrola ruchu granicznego oraz ochrona GPK. Tym samym naruszono jednolity system ochrony granicy[10].

1 października 1971 roku WOP został podporządkowany pod względem operacyjnym, a 1 stycznia 1972 roku pod względem gospodarczym MSW. Do WOP powrócił cały pion kontroli ruchu granicznego wraz z przejściami granicznymi. Przywrócono jednolity system ochrony granicy państwowej[11].

W lutym 1976 roku, związku z nowym podziałem administracyjnym kraju 34 Batalion WOP wraz z 5. placówkami został włączony w struktury organizacyjne 4 Górnośląskiej Brygady WOP[f].

Górnośląska brygada ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 439,9 km[12], powierzchnia wynosiła 6650 km²[11]:

Układ organizacyjny przed reorganizacją w 1976Edytuj

Układ organizacyjny po kwietniu 1976Edytuj

W kwietniu 1976 roku brygada przeszła na dwuszczeblowy system dowodzenia. Rozformowano bataliony graniczne, strażnice podporządkowane zostały bezpośrednio pod sztab brygady. W miejsce batalionów granicznych sformowano:

  1. Placówka WOP Zawoja
  2. Placówka WOP Korbielów
  3. Placówka WOP Soblówka
  4. Placówka WOP Rycerka
  5. Placówka WOP Zwardoń
  6. Placówka WOP Jaworzynka
  7. Placówka WOP Wisła
  8. Placówka WOP Poniwiec
  9. Strażnica WOP Leszna Górna
  10. Strażnica WOP Cieszyn
  11. Strażnica WOP Pogwizdów
  12. Strażnica WOP Zebrzydowice
  13. Strażnica WOP Skrbeńsko
  14. Strażnica WOP Godów
  15. Strażnica WOP Gorzyce
  16. Strażnica WOP Chałupki
  17. Strażnica WOP Owsiszcze[h]?
  18. Strażnica WOP Krzanowice
  19. Strażnica WOP Kietrz
  20. Strażnica WOP Ściborzyce
  21. Strażnica WOP Pilszcz
  22. Strażnica WOP Bliszczyce
  23. Strażnica WOP Krasne Pole
  24. Strażnica WOP Równe
  25. Strażnica WOP Pomorzowice
  26. Strażnica WOP Krzyżkowice
  27. Strażnica WOP Trzebina
  28. Strażnica WOP Pokrzywna
  29. Strażnica WOP Konradów
  30. Strażnica WOP Gierałcice
  31. Strażnica WOP Jasienica Górna
  32. Strażnica WOP Gościce.

W 1976 roku zniesiona została numeracja brygad WOP. Wówczas to Zarządzeniem DWOP z 17 lutego 1976 roku i 25 lipca 1976 roku przyjęto tylko nazwę „regionalną” Górnośląska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza[12].

13 grudnia 1981 roku, po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium w kraju dowódca Brygady wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego[12].

Układ organizacyjny 2. poł. 1984Edytuj

W 2. połowie 1984 roku w wyniku reorganizacji Wojsk Ochrony Pogranicza ponownie utworzono bataliony graniczne podległe pod sztab Brygady. Układ organizacyjny przedstawiał się następująco:

Układ organizacyjny w maju 1991Edytuj

  • Graniczne placówki kontrolne:

Oficerowie brygadyEdytuj

Dowódcy brygadyEdytuj

  • gen. bryg. Bolesław Bonczar (02.09.1957–20.01.1989[4])
  • płk dypl. Tadeusz Jagodziński (21.01.1989–15.05.1991[16]).

Kierownicy sekcji KRG

  • kpt. Lewicki[17]
  • mjr Jan Turski[17]
  • ppłk Czesław Połacik[17]
  • ppłk Józef Mosur[17]
  • ppłk Jerzy Janicki[17].

Batalion odwodowy

Szkoła podoficerska

Oficerowie brygady:

WydarzeniaEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Kryptonim brygady w 1961 roku.
  2. Kryptonim brygady w latach 1972–1973.
  3. Kryptonim brygady w latach 80. XX w.
  4. Batalion ostatecznie rozformowano w 1962 roku (Zarządzenie organizacyjne MSW nr 095 z dnia 24.05.1962 roku).
  5. Rozkaz Dowódcy WOP nr PF-121/WOP z dnia 17.07.1963 roku w sprawie zmian organizacyjnych w 3 Karpackiej BWOP.
  6. Rozkaz Dowódcy WOP nr 009/WOP z dnia 17.02.1976 roku.
  7. Dowództwo brygady 1976 rok, przed przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia w kwietniu 1976 roku[13]
  8. Rozformowana 2. poł. lat 70. XX w.
  9. Do 20 stycznia 1989 roku.
  10. Do sierpnia 1989 roku.
  11. Do 1990 roku.
  12. Do sierpnia 1990 roku.
  13. a b Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza Nr 035/Org z dnia 31 lipca 1989 roku w sprawie zmian etatowych w jednostkach WOP. Na podstawie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1989 r. akceptującej kierunki zmian w organizacji jednostek WOP, ujęte w planie restrukturyzacji Wojsk Ochrony Pogranicza oraz zarządzenia organizacyjnego nr 0219/Org. Dyrektora Biura Organizacyjno-Prawnego MSW z dnia 27 lipca 1989 r. Zarządzam: Dowódcy jednostek WOP w terminie do 31 października 1989 r. wprowadzą następujące zmiany organizacyjne na okres „W” i „P”: Dowódca Górnośląskiej Brygady WOP:
    • rozformuje – Batalion Graniczny Górnośląskiej Brygady WOP w Prudniku istniejący w według etatu nr 44/093 o stanie osobowym na okres „W” 554 żołnierzy i 8 pracowników cywilnych oraz na okres „P” 413 żołnierzy i 8 pracowników cywilnych z jednoczesnym:
  14. Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza nr 068/org z dnia 12 marca 1990 r. w sprawie rozformowania batalionu granicznego GB WOP w Raciborzu oraz zmianach etatowych w jednostkach WOP[16]

PrzypisyEdytuj

  1. Jackiewicz 1998 ↓, s. 144.
  2. Żurawlow 2014 ↓, s. 37.
  3. a b c Gacek 2005 ↓, s. 12.
  4. a b c Gacek 2005 ↓, s. 19.
  5. a b c d e f Gacek 2005 ↓, s. 22.
  6. ASG, sygn. 445/7 s 43-48 ↓.
  7. a b Gacek 2005 ↓, s. 47.
  8. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 stycznia 2020 roku w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Straży Granicznej (Dz.U. 2020. poz. 305) (pol.). dziennikustaw.gov.pl, 2020-02-26. [dostęp 2020-03-22].
  9. Zarządzeniem MSW nr 0104/61/WW z 4 lipca 1961 roku rozformowano 44 batalion WOP w Głubczycach. Komendę nad strażnicami objęły sąsiednie bataliony: 45. w Prudniku oraz 43. w Raciborzu (Prochowicz 2011 ↓, s. 234).
  10. Żurawlow 2014 ↓, s. 37–38.
  11. a b c d e Żurawlow 2014 ↓, s. 38.
  12. a b c d Żurawlow 2011 ↓, s. 41.
  13. a b Gacek 2005 ↓, s. 14.
  14. Gacek 2005 ↓, s. 19–20.
  15. Pro Memoria 2019 – Ostatnie pożegnanie śp. płk. w st. spocz. Stefan Gacek (pol.). emeryci-sg.org.pl, 2019-02-13. [dostęp 2019-03-06].
  16. a b c d e f Gacek 2005 ↓, s. 23.
  17. a b c d e Jarmoliński 2013 ↓, s. 157.
  18. Gacek 2005 ↓, s. 20.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 9.
  20. a b c Gacek 2005 ↓, s. 41.
  21. Gacek 2005 ↓, s. 11.
  22. Kudasiewicz 2004a ↓, s. 10.
  23. Gacek 2005 ↓, s. 36.
  24. a b c Gacek 2005 ↓, s. 13.
  25. a b c Gacek 2005 ↓, s. 42.
  26. a b Gacek 2005 ↓, s. 18.
  27. Gacek 2005 ↓, s. 43.
  28. Gacek 2005 ↓, s. 44.
  29. Kudasiewicz 2004b ↓, s. 10.
  30. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  31. a b Gacek 2005 ↓, s. 45.
  32. Gacek 2005 ↓, s. 46.
  33. a b Żurawlow 2011 ↓, s. 43.

BibliografiaEdytuj