Górnośląskie Zjednoczone Huty Królewska i Laura Spółka Akcyjna Górniczo-Hutnicza

Górnośląskie Zjednoczone Huty Królewska i Laura Spółka Akcyjna Górniczo-Hutnicza koncern górniczo-hutniczy z siedzibą w Katowicach, działający w formie spółki akcyjnej prawa polskiego na polskim Górnym Śląsku w okresie II Rzeczypospolitej.

Kopalnia przy Hucie Laura (1940)
Skrypt dłużny Vereinigte Königs- und Laurahütte Aktien-Geselschaft für Bergbau und Hüttenbetrieb 1919

Koncern powstał 2 lipca 1926 r.[1] przez nostryfikację niemieckiego przedsiębiorstwa Vereinigte Königs- und Laurahütte Aktien-Geselschaft für Bergbau und Hüttenbetrieb, spółki akcyjnej utworzonej w 1871 w Berlinie przez hrabiego Hugona H. von Donnersmarcka. W chwili powołania objął zakłady tej spółki, położone na części terytorium Górnego Śląska, przyłączonej w 1922 do Rzeczypospolitej. Kapitał zakładowy wynosił 50 000 000 złotych, od 1929 — 84 000 000 zł. Akcje spółki były własnością berlińskiej spółki-matki (82,5 %) i Skarbu Państwa Polskiego (17,5% ). W związku z nostryfikacją spółki została powołana nowa Rada Nadzorcza, do której z Polaków weszli: hr. Alfred Antoni Potocki jako prezes, a także książę Andrzej Lubomirski, Stefan Przanowski, inż. Stanisław Jan Okolski, dr. Henryk Askenazy, Konstanty Wolny, Kazimierz Maria Przybysławski, Juliusz Twardowski i in.[1] Od 1927 r. siedziba spółki mieściła się we własnym budynku przy ul. Kościuszki 30.

W latach 20. XX w. największe przedsiębiorstwo przemysłu ciężkiego w Polsce. W 1926 r. w skład koncernu wchodziły:[1]

  1. 1. Kopalnie węgla kamiennego
  1. 2. Kopalnie rud
  1. 3. Huty
  1. 4. Fabryki
  • Fabryka Kół i Zwrotnic w Królewskiej Hucie;
  • Fabryka Wagonów, Sprężyn i Tłocznia w Królewskiej Hucie;
  • Zakład Budowy Mostów w Królewskiej Hucie;
  • Zakład Budowy Maszyn Huta „Zgoda” w Świętochłowicach;
  • Fabryka Śrub i Nitów Fitznera Sp. z o.o. w Siemianowicach;
  • Fabryka Śrub, Naśrubek i Nitów S.A. GdańskSchneidemühl.

W latach 20. XX w. największe przedsiębiorstwo przemysłu ciężkiego w Polsce. W 1926 r. koncern zatrudniał łącznie ok. 13 tys. pracowników. W roku 1924/1925 produkcja kopalń węgla wyniosła ok. 2 200 tys. ton, natomiast produkcja hut ok. 200 tys. ton.[1] W 1929 skupiał ok. 9% wydobycia węgla kamiennego, 23% produkcji surówki i 24% stali. Łączna wartość produkcji ok. 200 mln zł, zatrudnienie przekraczało 18,5 tys. pracowników.

W 1929 spółka zawarła z Katowicką Spółką Akcyjną dla Górnictwa i Hutnictwa porozumienie koncernowe Wspólnota Interesów Górniczo-Hutniczych, przy zachowaniu formalnej osobowości prawnej obu spółek oznaczające faktycznie połączenie ich działalności. Jednocześnie większość akcji obu spółek stała się własnością holdingu Consolidated Silesian Steel Corporation z siedzibą w Nowym Jorku (grupy kapitałowe Averella Harrimana i Friedricha Flicka), z dominującą pozycją Flicka. Wobec rabunkowej gospodarki kapitału zagranicznego i dekoniunktury wielkiego kryzysu, zagrażającej obu spółkom Wspólnoty upadłością, 29 marca 1934 ustanowiono nad nimi nadzór sądowy. 19 lipca 1936 Skarb Państwa (za pośrednictwem Zjednoczenia Górniczo-Hutniczego, Sp. z o.o.) przejął w postępowaniu likwidacyjnym ok. 75% akcji obu spółek, które następnie dokonały fuzji, tworząc 16 kwietnia 1937 koncern z 92% udziału kapitałowego polskiego - Wspólnotę Interesów Górniczo-Hutniczych S.A.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Nałęcz-Gostomski Władysław: Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego Województwa Śląskiego, wyd. Magistrat Wielkich Katowic, Katowice 1926, s. 156-157

BibliografiaEdytuj

  • Zbigniew Pustuła, Górnośląskie Zjednoczone Huty Królewska i Laura, Spółka Akcyjna Górniczo-Hutnicza w: Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945, t. 1. s. 214, Warszawa 1981, wyd. Wiedza Powszechna, ​ISBN 83-214-0185-6​ .