Góry Centralne (Nowa Gwinea)

łańcuch górski na Nowej Gwinei

Góry Centralne (ang. Central Range, Central Cordillera) – łańcuch górski ciągnący się przez wyspę Nowa Gwinea, w jej centralnej części, z północnego zachodu na południowy wschód. Znajduje się na terytorium dwóch państw: Indonezji (prowincja Papua) i Papui-Nowej Gwinei[1][2].

Góry Centralne
Central Range, Central Cordillera
Ilustracja
Położenie Gór Centralnych na Nowej Gwinei
Najwyższy szczyt Puncak Jaya
(4884 m n.p.m.)
Państwo  Indonezja
 Papua-Nowa Gwinea

Najwyższy szczyt Gór Centralnych (w paśmie Gór Śnieżnych) – Puncak Jaya (4884 m n.p.m.), będąc wyższym od Góry Kościuszki (położonej w kontynentalnej Australii), bywa zaliczany do Korony Ziemi jako najwyższy szczyt Australii i Oceanii, a także jest on najwyższym szczytem Indonezji.

Geografia i geologiaEdytuj

Góry zbudowane są z mezozoicznych wapieni i piaskowców, w południowo-wschodniej części również z łupków krystalicznych prekambryjskich i paleozoicznych.

Powyżej 1500 m n.p.m. panuje górska odmiana klimatu równikowego, ponad 1800 m n.p.m. – klimat umiarkowany, powyżej 3000 m n.p.m. – klimat wysokogórski[1].

Opady są obfite – do 6000 mm w wyższych partiach gór. W górach mają źródła wszystkie największe rzeki na Nowej Gwinei: Mamberamo, Fly, Sepik, Ramu i Digul[3].

Najwyższe pasmo – Góry Śnieżne pokryte jest lodowcami.

PodziałEdytuj

 
Puncak Trikora
 
Puncak Jaya
 
Góra Wilhelma
 
Na wprost Sumantri, na prawo Ngga Pulu
 
Puncak Mandala

Góry Centralne dzielą się na kilkadziesiąt pasm górskich, w części nienazwanych.

Głównymi pasmami (z północnego zachodu w kierunku południowego wschodu) są:

  • Góry Śnieżne położone w całości w indonezyjskiej prowincji Papua. Dzielą się na dwa mniejsze pasma: zachodnie Sudirman (najwyższy szczyt Puncak Jaya – 4884 m n.p.m.) i wschodnie Jayawijaya (najwyższe szczyty Puncak Mandala – 4760 m n.p.m., Puncak Trikora – 4750 m n.p.m.)[4][5][6]

Najwyższe szczytyEdytuj

Istnieją duże rozbieżności w podawaniu wysokości szczytów. Wiąże się to z tym, że góry są słabo zbadane i następuje szybkie topnienie lodowców w Górach Śnieżnych. Pierwsze pomiary szczytów miały miejsce, kiedy na większości z nich znajdowały się lodowce (ich wysokość była mierzona wraz z pokrywą lodową). Do połowy XX wieku najwyższym szczytem był Ngga Pulu w masywie Jaya. Jednak po stopnieniu lodowca na jego szczycie wyższym okazał się Puncak Jaya. Podobnie wygląda sytuacja, jeżeli chodzi o szczyty Puncak Mandala i Puncak Trikora: ich wysokości są w źródłach podawane bardzo różnie, podobnie jak kolejność na liście najwyższych szczytów. Wiąże się to również z topnieniem czapy lodowej na ich szczytach. W niektórych źródłach nie podaje się szczytów znajdujących się w masywie Jaya, gdyż nie są to samodzielne masywy górskie[9].

Oto 10 najwyższych szczytów Gór Centralnych[3]:

Nazwa Wysokość (m) Pasmo Państwo
1 Puncak Jaya 4884 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
2 Sumantri (masyw Jaya) 4870 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
3 Ngga Pulu (masyw Jaya) 4862 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
4 Carstensz East (masyw Jaya) 4820 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
5 Puncak Mandala 4760 Jayawijaya / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
6 Puncak Trikora 4750 Jayawijaya / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
7 Ngga Pilimsit 4717 Sudirman / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
8 Yamin 4540 Jayawijaya / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
9 Cornelis Speelman Mts 4540 Jayawijaya / Góry Śnieżne Indonezja (Papua)
10 Góra Wilhelma 4509 Góry Bismarcka Papua-Nowa Gwinea

PrzypisyEdytuj

  1. a b Nowa Gwinea - Encyklopedia PWN - źródło wiarygodnej i rzetelnej wiedzy, encyklopedia.pwn.pl [dostęp 2018-01-13] (pol.).
  2. Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, tom 4, ​ISBN 83-01-7-11967-5​.
  3. a b The Great Geographical Atlas, Rand McNally & Company, 1989, ​ISBN 0-528-83384-7​.
  4. Maoke Mountains, Indonesia, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  5. Jayawijaya Mountains, Indonesia, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  6. Sudirman Range, Indonesia, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  7. Victor Emanuel Range, Papua New Guinea, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  8. Bismarck Range, Papua New Guinea, „Encyclopedia Britannica” [dostęp 2018-01-13] (ang.).
  9. PapuaWeb: Glaciers of New Guinea (Hope et al 1976), papuaweb.org, 8 grudnia 2002 [dostęp 2018-01-13] (ang.).