Otwórz menu główne

Gąska niekształtna

gatunek grzyba

Gąska niekształtna (Tricholoma portentosum (Fr.) Quel.) – gatunek grzybów należący do rodziny gąskowatych (Tricholomataceae)[1].

Gąska niekształtna
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina gąskowate
Rodzaj gąska
Gatunek gąska niekształtna
Nazwa systematyczna
Tricholoma portentosum (Fr.) Quél.
Mém. Soc. Émul. Montbéliard, Sér. 2 5: 338 (1872)
Ilustracja
{{{opis drugiego obrazka}}}
Owocniki gąski niekształtnej podczas wilgotnej aury
Tricholoma portentosum35.JPG

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji: Tricholoma, Tricholomataceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi (według Index Fungorum)[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1821 r. Elias Magnus Fries nadając mu nazwę Agaricus portentosum. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1872 r. Lucien Quélet, przenosząc go do rodzaju Tricholoma[1]. Niektóre synonimy łacińskie[2]:

  • Agaricus portentosus Fr. 1821
  • Gyrophila portentosa (Fr.) Quél. 1886
  • Gyrophila sejuncta var. portentosa (Fr.) Quél. 1896
  • Melanoleuca portentosa (Fr.) Murrill 1914

Nazwę polską nadał Stanisław Chełchowski w 1898 r[3]. Nazwy regionalne to rycerzyk niekształtny, siwka, gąska siwka, siwa, siwa, bura lub szara, siwek, siwula[4].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnica 3-10 cm, powierzchnia siwa, blado szara, ciemnoszara, często z odcieniem oliwkowym, żółtawym lub fioletowym oraz z charakterystycznymi czarniawymi, wrośniętymi promieniowo włókienkami. Początkowo owocnik jest stożkowato wypukły, później rozpłaszczony, z podwiniętymi brzegami, często z tępym garbkiem pośrodku, zazwyczaj z pofalowanymi brzegami. Podczas wilgoci nieco śliski[5].

Blaszki

Początkowo białe, potem szarawe, średnio gęste, cienkie, wycięte z ząbkiem[6].

Trzon

Wysokość 5-10 cm, grubość 2 cm. Jest cylindryczny, pełny, gładki, błyszczący. Powierzchnia biaława z żółtawym lub szarawym odcieniem, na starość miejscami żółtozielonawy[6][5].

Miąższ

Biały, tylko pod skórką kapelusza siny. Nie zmienia barwy po uciśnięciu. Smak łagodny – słodkawy i orzechowy, zapach mączysty[5].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki o średnicy 5-6 x 4-5 µm, jajowate, gładkie, bezbarwne[6].

Występowanie i siedliskoEdytuj

Występuje w Ameryce Północnej i Środkowej, Europie, Afryce i Azji. W Europie jest szeroko rozprzestrzeniony[7]. W Polsce gatunek pospolity[8].

Owocniki wytwarza od października do grudnia w borach sosnowych z dużą ilością porostów lub mchów, lubi gleby piaszczyste, prawie zawsze gromadnie, czasami razem z gąską zielonką (Tricholoma equestre); miejscami częsta[6].

ZnaczenieEdytuj

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny. Nadaje się do zup, marynowania w occie i duszenia[6].

Gatunki podobneEdytuj

Jest kilka gatunków gąsek o podobnym, siwoczarnym ubarwieniu[5]:

  • gąska pieprzna (Tricholoma virgatum). Ma kapelusz ostrostożkowaty, bez włókienek i jest pikantna w smaku,
  • gąska czarnołuskowa (Tricholoma atrosquamosum) ma na kapeluszu czarniawe łuski,
  • gąska ziemistoblaszkowa (Tricholoma terreum) ma kapelusz włóknisto-łuseczkowaty,
  • gąska ostra (Tricholoma sciodes) ma kapelusz jedwabiście błyszczący, w smaku jest ostra.

Ponieważ często ma żółtawy odcień, może być pomylona także z żółtymi gąskami: gąską zielonką (Tricholoma equestre) i gąską zielonożółtą (Tricholoma sejunctum)[8].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-11-15].
  2. Species Fungorum. [dostęp 2015-11-15].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Pančíková i inni, Grzyby, wyd. Wyd. 2, Warszawa: Wydawnictwo "Sport i Turystyka", 1984, ISBN 83-217-2357-8, OCLC 749631763 [dostęp 2018-10-21].
  5. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c d e Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 76. ISBN 83-7404-513-2.
  7. Discover Life Maps. [dostęp 2015-06-22].
  8. a b Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.