Główny Urząd Miar

polski centralny urząd metrologiczny

Główny Urząd Miar (GUM) – instytucja powołana 1 kwietnia 1919 podpisanym przez naczelnika państwa Józefa Piłsudskiego 8 lutego 1919 dekretem o miarach[3] jako jedna z pierwszych instytucji administracji państwowej w odrodzonej Polsce.

Główny Urząd Miar
Logo
Logo Głównego Urzędu Miar
Ilustracja
Siedziba Głównego Urzędu Miar przy ul. Elektoralnej 2 w Warszawie
Państwo  Polska
Data utworzenia 1 kwietnia 1919
Prezes Jacek Semaniak
Wiceprezes Rafał Kępka
Budżet 51 348,0 mln zł (GUM), 104 439,0 mln zł (administracja miar) - razem 155 791,0 mln zł (2019)[1]
Zatrudnienie 304 (GUM), 1 202 (administracja miar), razem 1 506 (2019)[2]
Adres
ul. Elektoralna 2
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Główny Urząd Miar”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Główny Urząd Miar”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Główny Urząd Miar”
Ziemia52°14′30,479″N 21°00′03,189″E/52,241800 21,000886
Strona internetowa
Fragment ekspozycji zbiorów przyrządów pomiarowych na korytarzu GUM

HistoriaEdytuj

PoczątkiEdytuj

Zadaniem powołanego w 1919 urzędu było ujednolicenie systemu miar, gdyż dotąd polskie ziemie podlegały trzem różnym systemom Prus, Austro-Węgier i Rosji. Równocześnie powstawały okręgowe i obwodowe urzędy miar, które obecnie tworzą rządową administrację miar.

Od 1922 siedzibą Głównego Urzędu Miar jest zabytkowy budynek przy ulicy Elektoralnej 2 w Warszawie.

Okres powojennyEdytuj

Administracja miar po II wojnie światowej przechodziła szereg zmian organizacyjnych i działalność w dziedzinie metrologii była łączona z działalnością w dziedzinie jakości i normalizacji.

W 1966 jego zadania przejął Centralny Urząd Jakości i Miar (CUJiM). W 1972 połączono go z Polskim Komitetem Normalizacyjnym tworząc Polski Komitet Normalizacji i Miar, przekształcony w 1979 w Polski Komitet Normalizacji, Miar i Jakości (PKNMiJ).

Ustawa z 3 kwietnia 1993 o utworzeniu Głównego Urzędu Miar[4] przywróciła urzędowi historyczną, pierwszą nazwę oraz zakres kompetencji. Stało się to 1 stycznia 1994 w 75-lecie działalności tej instytucji.

Główny Urząd Miar sprawuje nadzór nad administracją miar i administracją probierczą w Polsce. Podstawowym jego zadaniem jest:

  • zapewnienie spójności pomiarowej,
  • utrzymanie państwowych wzorców miar,
  • zapewnienie wzajemnej zgodności i określonej dokładności wyników pomiarów przeprowadzanych w Polsce,
  • oraz ich zgodności z Międzynarodowym Układem Jednostek Miar.

Główny Urząd Miar łączy w sobie dwie funkcje: krajowego instytutu metrologicznego zajmującego się metrologią wzorców dla potrzeb przemysłu nauki i systemu laboratoriów wzorcujących oraz centralnego urzędu administracji państwowej w zakresie metrologii prawnej, obejmującej prawną kontrolę metrologiczną, system oceny zgodności i nadzór nad towarami paczkowanymi.

Czynności administracyjne muszą być poprzedzone pracami badawczymi – na odpowiednim stanowisku pomiarowym dokonywane jest badanie danego przyrządu pomiarowego i sprawdzanie, czy jego wskazania są wiarygodne i zgodne z wymaganiami prawnymi lub innymi. Sprawdzane przyrządy są często unikatowe, o wyjątkowo skomplikowanej, często jednostkowej konstrukcji i bardzo wysokiej dokładności pomiaru.

W Głównym Urzędzie Miar gromadzone są zbiory dawnych przyrządów pomiarowych, które stanowią Historyczne Zbiory Metrologiczne. Kolekcja GUM liczy ok. 3 tysięcy eksponatów. Oprócz muzealiów GUM posiada również bibliotekę fachową, gromadzącą literaturę metrologiczną, probierczą oraz z dziedzin pomocniczych (matematyka, fizyka, chemia, biologia itp.).

Główny Urząd Miar prowadzi współpracę z międzynarodowymi organizacjami metrologicznymi i podobnymi instytucjami w różnych krajach.

Prezesi urzęduEdytuj

Na podstawie materiału źródłowego[6][7].

KierownictwoEdytuj

Struktura polskiej administracji miar[10]Edytuj

W skład administracji miar wchodzą: Główny Urząd Miar, 10 Okręgowych Urzędów Miar wraz z 59 wydziałami zamiejscowymi. Organami administracji miar są: Prezes Głównego Urzędu Miar oraz dyrektorzy okręgowych urzędów miar[11].

  • Okręgowy Urząd Miar nr 1 w Warszawie – woj. mazowieckie i lubelskie
  • Okręgowy Urząd Miar nr 2 w Krakowie – woj. małopolskie i podkarpackie
  • Okręgowy Urząd Miar nr 3 we Wrocławiu – woj. dolnośląskie i opolskie
  • Okręgowy Urząd Miar nr 4 w Poznaniu – woj. wielkopolskie
  • Okręgowy Urząd Miar nr 5 w Katowicach – woj. śląskie
  • Okręgowy Urząd Miar nr 6 w Gdańsku – woj. pomorskie i warmińsko-mazurskie
  • Okręgowy Urząd Miar nr 7 w Łodzi – woj. łódzkie i świętokrzyskie
  • Okręgowy Urząd Miar nr 8 w Bydgoszczy – woj. kujawsko-pomorskie
  • Okręgowy Urząd Miar nr 9 w Szczecinie – woj. zachodniopomorskie i lubuskie
  • Okręgowy Urząd Miar nr 10 w Białymstoku – woj. podlaskie, część woj. mazowieckiego i część woj. warmińsko-mazurskiego

Struktura polskiej administracji probierczej[10]Edytuj

W skład administracji probierczej wchodzą:

  • Okręgowy Urząd Probierczy w Warszawie (z Wydziałami Zamiejscowymi Gdańsku, Bydgoszczy, Łodzi i Białymstoku)
  • Okręgowy Urząd Probierczy w Krakowie (z Wydziałami Zamiejscowymi w Poznaniu, we Wrocławiu, w Częstochowie i Chorzowie)

Struktura Głównego Urzędu MiarEdytuj

Organizację Głównego Urzędu Miar określa statut nadany przez ministra właściwego do spraw gospodarki (2021 - Minister Pracy, Rozwoju i Technologii) z dnia 17 marca 2021 r. w sprawie nadania statutu Głównemu Urzędowi Miar[12] oraz regulamin organizacyjny Głównego Urzędu Miar stanowiący załącznik do zarządzenia nr 3 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 31 grudnia 2019 roku[13]. Na strukturę organizacyjną Głównego Urzędu Miar w marcu 2021 składały się:

  1. Samodzielne Laboratorium Akustyki, Ultradźwięków i Drgań;
  2. Samodzielne Laboratorium Czasu i Częstotliwości;
  3. Samodzielne Laboratorium Chemii;
  4. Samodzielne Laboratorium Długości;
  5. Samodzielne Laboratorium Elektryczności i Magnetyzmu;
  6. Samodzielne Laboratorium Fotometrii i Radiometrii;
  7. Samodzielne Laboratorium Masy;
  8. Samodzielne Laboratorium Promieniowania Jonizującego;
  9. Samodzielne Laboratorium Przepływów;
  10. Samodzielne Laboratorium Termometrii;
  11. Samodzielne Laboratorium Wsparcia Przemysłu;
  12. Departament Certyfikacji;
  13. Departament Innowacji i Rozwoju;
  14. Departament Nadzoru i Kontroli;
  15. Departament Współpracy Międzynarodowej i Analiz
  16. Biuro Dyrektora Generalnego;

Budżet, zatrudnienie i wynagrodzeniaEdytuj

Wydatki i dochody Głównego Urzędu Miar są realizowane w części 64 budżetu państwa[14].

W 2019 wydatki w części 64 Budżetu Państwa wyniosły 50 495,0 mln zł (GUM) oraz 104 669,6 mln zł (administracja miar), a dochody 8 374,1 mln zł (GUM) oraz 64 244,2 mln zł (administracja miar)[15]. Przeciętne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło 305 osoby (GUM) oraz 1 222 osoby (administracja miar), a średnie miesięczne wynagrodzenie brutto 6 665,2 zł (GUM) oraz 4 752,9 zł (administracja miar)[15].

W ustawie budżetowej na 2020 wydatki Głównego Urzędu Miar zaplanowano w wysokości 57 038 mln zł (GUM) oraz 113 578 (administracja miar), razem 170 620 mln zł, a dochody 65 552 mln zł[16].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Sprawozdanie z wykonania budżetu państwa za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 r. (nr ewid. 59/2020/P/20/001/KGP)..
  2. Informacja o wynikach kontroli wykonania budżetu państwa w 2019 r. w części 64 Główny Miar. W: Najwyższa Izba Kontroli [on-line]. nik.gov.pl, maj 2020. s. 18. [dostęp 2020-09-16].
  3. Dekret o miarach z dnia 8 lutego 1919 r. (Dz.U. z 1919 r. nr 15, poz. 211).
  4. Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o utworzeniu Głównego Urzędu Miar (Dz.U. z 1993 r. nr 55, poz. 247).
  5. Kierownictwo, Główny Urząd Miar [dostęp 2019-08-05] (pol.).
  6. Andrzej Barański, 100 lat Głównego Urzędu Miar, s. 344, Warszawa: Główny Urząd Miar, 2019, ISBN 978-83-940756-3-7 (pol.).
  7. Kierownictwo GUM od 1919 r., gum.gov.pl [dostęp 2020-06-04] (pol.).
  8. Profesor Jacek Semaniak powołany na stanowisko Prezesa Głównego Urzędu Miar. W: Główny Urząd Miar [on-line]. gum.gov.pl. [dostęp 2020-11-10].
  9. Piotr Ziółkowski nowym Dyrektorem Generalnym Głównego Urzędu Miar. gum.gov.pl, 1 lutego 2021. [dostęp 2021-02-14].
  10. a b Strona Głównego Urzędu Miar [dostęp 2020-03-30].
  11. Rządowe Centrum Legislacji, Ustawa z dnia 23 marca 2017 r – Dziennik Ustaw, dziennikustaw.gov.pl [dostęp 2018-01-06] (pol.).
  12. M.P. z 2021 r. poz. 289
  13. Strona Głównego Urzędu Miar. [dostęp 30-03-2020].
  14. Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 30 czerwca 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie klasyfikacji części budżetowych oraz określenia ich dysponentów (Dz.U. z 2016 r. poz. 1026)
  15. a b Najwyższa Izba Kontroli, Informacja o wynikach kontroli. Wykonanie budżetu państwa w 2019 r. w części 64 – Główny Urząd Miar, 4 maja 2020.
  16. Ministerstwo Finansów, Ustawa budżetowa na rok 2020 z dnia 14 lutego 2020 roku - podpisana przez Prezydenta RP 30 marca 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 571), 30 marca 2020.

Linki zewnętrzneEdytuj