Gaj Wielki (wieś w województwie wielkopolskim)

wieś w województwie wielkopolskim

Gaj Wielkiwieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz.

Gaj Wielki
wieś
Ilustracja
Dwór w Gaju Wielkim
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

szamotulski

Gmina

Kaźmierz

Wysokość

86-92[2] m n.p.m.

Liczba ludności 

494[3]

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

64-530[4]

Tablice rejestracyjne

PSZ

SIMC

0584538

Położenie na mapie gminy Kaźmierz
Mapa konturowa gminy Kaźmierz, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Gaj Wielki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Gaj Wielki”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Gaj Wielki”
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego
Mapa konturowa powiatu szamotulskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Gaj Wielki”
Ziemia52°27′32″N 16°34′40″E/52,458889 16,577778[1]

Historia

edytuj

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Gaj Wielki, po jej zniesieniu w gromadzie Grzebienisko. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Wieś sołecka - położona 18 km na południe od Szamotuł, przy trasie drogi krajowej nr 92 z Poznania do Świecka.

W dokumentach wymieniana od 1383 r. Znaleziono tutaj naczynia i ozdoby pochodzące z osady wczesnohistorycznej.

Z Gaju Wielkiego wywodzili się Skórowie z rodu Awdańców. Najbardziej znanym przedstawicielem rodu był Piotr Skóra (zm. 1468 r.), protoplasta linii Obornickich. Pełnił m.in. urząd kasztelana kaliskiego i starosty generalnego Wielkopolski. Stał się właścicielem Gaju Wielkiego i 3 wsi w okolicy, Kiączyna, Międzychodu wraz z wójtostwem i 5 wsiami oraz tenuty obornickiej. W 1466 r. był jednym z negocjatorów pokoju toruńskiego z Krzyżakami. Pochowany został w Obornikach.

Gaj Wielki wielokrotnie zmieniał właścicieli. W XIX w. należał do rodziny Hebanowskich, z której wywodził się znany architekt Stanisław Hebanowski - twórca wielu XIX-wiecznych pałaców wielkopolskich. Z tejże rodziny pochodził znany reżyser teatralny - również Stanisław. W 1939 r. majątek Gaj Wielki należał do doktora Bogumiła Hebanowskiego i składał się z 1483 ha ziemi, miał cegielnię i gorzelnię.

Zachował się dawny parterowy dworek - dom z końca XVIII w. o konstrukcji szachulcowej, kryty wysokim dachem czterospadowym. Przy nim istnieją 2 oficyny: z drugiej połowy XIX w. i przełomu XIX i XX w. W pobliżu rozciąga się park krajobrazowy (pozostałości) z XIX w. Przy szosie stoi budynek dawnej poczty konnej o cechach późnoklasycznych z polowy XIX w. z dwoma bocznymi skrzydłami. Była to jedna ze stacji służąca zmianie koni na trasie z Poznania do Berlina. W drugiej połowie XIX w. między Szamotułami a Gajem Wielkim istniało stałe połączenie dzięki kursującemu raz dziennie czteroosobowemu wozowi pocztowemu.

Obok sklepu stoi figura chłopa pospawana z różnych elementów metalowych - dzieło księdza Zygmunta Humerczyka.

Na północny wschód od wsi uruchomiono w 1980 r. niewielką kopalnie ropy naftowej o wydajności około 50 ton na dobę.

Nowa kaplica pw. Matki Boskiej z Lourdes została wzniesiona w latach 1979-1981. Ciekawa bryła kaplicy, wykorzystująca różnice w wysokości terenu, zwieńczona jest widocznym z drogi neonem. W byłej salce katechetycznej urządzono Muzeum Pamiątek Maryjnych[5].

W Gaju Wielkim 5 września 1942 urodził się prof. Wacław Strykowski, pedagog, specjalista w zakresie technologii kształcenia, pedagogiki medialnej i dydaktyki[6].

Przypisy

edytuj
  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 31176
  2. Według: http://www.wysokosc.mapa.info.pl/
  3. Na podstawie: bazy.hoga.pl
  4. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 253 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  5. R.Krygiel, P.Mordal, Vademecum Krajoznawcze Ziemi Szamotulskiej, PTTK Oddział w Szamotułach, Szamotuły 2002, s. 65 i 67
  6. Lechosław Gawrecki: Z Gaju Wielkiego do wielkiej kariery czyli rzecz o życiu i działalności Wacława Strykowskiego. Poznań: Wydawnictwo eMPi2 Mariana Pietraszewskiego, 2012. ISBN 978-83-62325-62-7. (pol.).