Garbary (Poznań)

Garbary – część Starego Miasta w Poznaniu (w ścisłym rozumieniu), przebiegająca zasadniczo na osi północ-południe, wzdłuż ulicy Garbary.

ulica Garbary
Centrum, Stare Miasto
Ilustracja
Ulica Garbary przy skrzyżowaniu z ulicą Szyperską (2017)
Państwo  Polska
Miejscowość Poznań
Długość 1857 m[1]
Przebieg
Ikona ulica z lewej.svg światła 0 m ↑ ul. Strzelecka Uwaga, tramwaj! ↘
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Kazimierza Wielkiego Droga jednokierunkowa
ul. Krakowska →
Ikona ulica z prawej.svg ul. św. Marii Magdaleny Zakaz wjazdu
Ikona ulica z lewej.svg ul. Długa
Ikona ulica plac.svg pl. Bernardyński
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Dowbora-Muśnickiego Uwaga, tramwaj!Zakaz ruchu
pl. Bernardyński Uwaga, tramwaj!Zakaz ruchu →
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Wszystkich Świętych
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Grobla
ul. Wodna →
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Woźna Droga jednokierunkowa
Ikona ulica skrzyżowanie.svg ul. Wielka
Ikona ulica z lewej.svg ul. Dominikańska
Ikona ulica z prawej.svg ul. Szyperska
Ikona ulica skrzyżowanie.svg światła ← ul. Estkowskiego
ul. Małe Garbary Uwaga, tramwaj! →
Ikona ulica z prawej.svg ↙ ul. Piaskowa
Ikona ulica z lewej.svg światła ul. Grochowe Łąki
Ikona ulica z prawej.svg światła ul. Szyperska
Ikona ulica z prawej.svg Poznańska Palarnia Kawy Astra
Ikona ulica z lewej.svg światła ul. Północna Zakaz wjazdu
Ikona wiad kolejowy.svg linia kolejowa 3
Ikona ulica z lewej.svg wyjazd z pętli autobusowej Garbary Zakaz wjazdu
Ikona ulica z lewej.svg światła 1857 m al. Armii Poznań Droga jednokierunkowa ↗
↙ ul. Szelągowska
Położenie na mapie Poznania
Mapa konturowa Poznania, w centrum znajduje się punkt z opisem „ulica Garbary”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „ulica Garbary”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „ulica Garbary”
Ziemia52°24′39,3″N 16°56′18,6″E/52,410920 16,938500
Południowa część Garbar i Grobla na mapie z 1856
Garbary widziane z północy – w tle Kościół św. Franciszka Serafickiego

HistoriaEdytuj

Garbary zlokalizowane były w średniowieczu pomiędzy wschodnimi murami Poznania a Chwaliszewem. Stanowiły wąską, długą osadę służebną. Dzieliły się na trzy części, które częściowo rozróżniano jeszcze po II wojnie światowej:

  • północną (Tama Garbarska) – rejon pomiędzy ul. Estkowskiego, a stacją Poznań Garbary (dawniej Poznań Tama Garbarska). Tutaj znajdują się m.in. Grochowe Łąki,
  • środkową (właściwe Garbary, tzw. Wielkie) – od ul. Estkowskiego do Placu Bernardyńskiego,
  • południową – poniżej Placu Bernardyńskiego, częściowo utożsamiane z Piaskami.

Mieszkańcy Garbar zajmowali się przede wszystkim oprawianiem skór, byli to garbarnicy, zwani też skórnikami. Fach ten wymagał dostępu do dużych ilości wody, co zapewniały Warta (m.in. tzw. Stara Rzeka) z jednej strony, a fosa miejska z drugiej. Garbowanie skór powodowało powstawanie nieprzyjemnych zapachów, z których znana była osada. Do fosy oraz Starej Rzeki (koryta Warty) odprowadzano ścieki poprodukcyjne, będące źródłem poważnego zanieczyszczenia wód[2].

W XIX wieku ulica Garbary obrosła reprezentacyjnymi, wielopiętrowymi kamienicami w stylach historycznym i secesyjnym. Powstawały tu także liczne niewielkie zakłady przemysłowe, często w podwórzach.

W latach 19761977, w związku z gruntowną przebudową trasy komunikacyjnej z centrum miasta w kierunku Warszawy (ul. Solna, ul. Małe Garbary), przebudowano całkowicie skrzyżowanie Garbar z ulicami Estkowskiego i Małe Garbary. Została wybudowana też trasa tramwajowa z Garbar do Placu Wielkopolskiego. Podczas prac napotykano na niewypały z okresu II wojny światowej, a także na fundamenty nie istniejących już wtedy budynków oraz fragmenty fortyfikacji i schronów, co utrudniało prowadzenie przebudowy. Podczas przebudowy wyburzono przy ulicy Garbary budynki o numerach 90, 92, 93, 95. Na każdym odcinku prace rozpoczęto 29 października 1976 roku, a zakończono 6 czerwca 1977 roku[3].

W 2008 miasto ogłosiło zamknięty konkurs architektoniczny na zagospodarowanie terenów przy ul. Północnej. Według jednej z propozycji (architekt Wojciech Krawczuk) teren ten zająć miały budynki mieszkalne, biurowe oraz użyteczności publicznej z punktowcem na rzucie trójkąta. W centrum znaleźć miał się plac połączony ze Starym Miastem za pomocą pasażu (pomiędzy Rzeźnią Miejską i lodowiskiem Bogdanka), a z Ostrowem Tumskim kładką nad Wartą na przedłużeniu ul. Północnej. Do realizacji tych zamierzeń nigdy nie doszło[4].

Niektóre obiekty zabytkowe i osobliwościEdytuj

Obiekty zlokalizowane w tym rejonie to m.in. (od północy):

Na całym odcinku ulicy Garbary stoją liczne kamienice z XIX i XX wieku o wybitnych walorach artystycznych i dekoracyjnych, np. Garbary 49 (z motywami kuźniczymi) czy Plac Bernardyński 1/2 (19001902, architekt Ludwik Frankiewicz). Na kamienicy przy ul. Garbary 44 umieszczone są popiersia Adama Mickiewicza i Tadeusza Kościuszki, a przy Garbarach 48 – prawdopodobnie Władysława Niegolewskiego i Kazimierza Kantaka[5].

KomunikacjaEdytuj

Ulicą Garbary do lat 70. XX wieku kursowały tramwaje – pętle znajdowały się przy ul. Północnej oraz Woźnej. Obecnie jeżdżą tędy autobusy MPK Poznań, a tramwaje przecinają Garbary na Placu Bernardyńskim (linie 5, 13, 16) i na ul. Estkowskiego (linie 3, 4, 8, 16, 17).

Linie autobusoweEdytuj

  • Linie dzienne[6]
  • Linie podmiejskie[6]

FloraEdytuj

We wrześniu 1950 stwierdzono w rejonie stacji Poznań Garbary (ulica Garbary róg Północnej, pod płotem stacyjnym) jedno z pierwszych w Polsce stanowisk iwy rzepieniolistnej, która została tu zawleczona prawdopodobnie z transportem wojskowym w czasie II wojny światowej. Było to kilka okazów, przekraczających dwa metry wysokości. Rośliny odnawiały się rokrocznie w mniej więcej tej samej liczbie. Towarzyszył im, również zawleczony, szarłat szorstki[8].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Zarząd Dróg Miejskich w Poznaniu: Spis dróg publicznych będących w administracji ZDM Poznań (stan na styczeń 2018) w formacie PDF (pol.). zdm.poznan.pl. [dostęp 2018-06-24].
  2. Maciej Moszyński, Jak nie przegrać w zielone? Czyli słów kilka o relacjach Poznania z przyrodą, w: Dzikhi Bit, nr 2020, Centrum Turystyki Kulturowej TRAKT, Poznań, s. 26, ISSN 2657-6473
  3. Kronika Miasta Poznania nr 1/1978 s.81-94
  4. Jakub Głaz, Na Północnej bez zmian, w: IKS Poznański Informator Kulturalny, Sportowy i Turystyczny nr 8(298)/2016, s.48, ISSN 1231-9139
  5. Jerzy Borwiński, Popiersia na fasadach kamienic jako pomniki wybitnych Polaków, w: Kronika Miasta Poznania, nr 2/2001, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2001, ss.240-241, ISSN 0137-3552
  6. a b Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu: Mapa sieci połączeń ZTM Poznań (pol. • ang.). ztm.poznan.pl, 2017-11-20. [dostęp 2017-11-27].
  7. Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu: Mapa sieci połączeń nocnych ZTM Poznań (pol. • ang.). ztm.poznan.pl, 2017-11-20. [dostęp 2017-11-27].
  8. Jarosław Urbański, Iva xanthiifolia N u t t. (Compositae) w Poznaniu, w: Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, nr 1/1955, s.332

BibliografiaEdytuj

  1. Poznań – atlas aglomeracji 1:15.000, wyd. CartoMedia/Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2008, ​ISBN 978-83-7445-018-8
  2. Włodzimierz Łęcki, Piotr Maluśkiewicz, Poznań od A do Z, wyd. KAW, Poznań, 1986, ss.106-107, ​ISBN 83-03-01260-6
  3. Praca zbiorowa, Atlas architektury Poznania, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2008, ss.109-110, 121–127, ​ISBN 978-83-7503-058-7
  4. Praca zbiorowa, Poznań – spis zabytków architektury, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2004, s.67, ​ISBN 83-89525-07-0
  5. Jerzy Topolski (redakcja), Dzieje Poznania, Warszawa-Poznań, PWN, 1988, ss.226-227, ​ISBN 83-01-08194-5
  6. Marcin Libicki, Poznań – przewodnik, Wydawnictwo Gazeta Handlowa, Poznań, 1997, ss.89-90, ​ISBN 83-902028-4-0