Otwórz menu główne

Giedajty

wieś w województwie warmińsko-mazurskim

Giedajty (dawniej niem. Gedaithen[1]) – wieś w Polsce w województwie warmińsko-mazurskim, powiecie olsztyńskim, w gminie Jonkowo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Giedajty
Giedajty
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat olsztyński
Gmina Jonkowo
Strefa numeracyjna (+48) 89
Kod pocztowy 11 – 042 Jonkowo
Tablice rejestracyjne NOL
SIMC 0477050
Położenie na mapie gminy Jonkowo
Mapa lokalizacyjna gminy Jonkowo
Giedajty
Giedajty
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Giedajty
Giedajty
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Giedajty
Giedajty
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu olsztyńskiego
Giedajty
Giedajty
53°47′50″N 20°17′37″E/53,797222 20,293611
Giedajty z lotu ptaka

Wieś Warmińska w kształcie ulicówki, dzieli się na trzy części: Giedajty Północ, Giedajty Centrum oraz Osiedle Giedajty. Położona w południowej części gminy Jonkowo, przy drodze powiatowej nr 527. We wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Wieś pod nazwą Gedaithen lokowana 14 lipca 1346 r. przez biskupa warmińskiego Hermana z Pragi (wg innych źródeł wieś założona został w 1352 r.). Przywilej lokacyjny wystawiono w Ornecie, pierwszym sołtysem był Prus Gedete. Od jego imienia nazwana była Gadawken[2].W 1426 r. wieś ponownie była lokowana.

W czasie wojny polsko-krzyżackiej, zwanej trzynastoletnią (1454-1466), Giedajty (jako wieś warmińska) zostały spalone przez wojska krzyżackie. W czasie kolejnej wojny z lat 1519-1521 nie ucierpiała i nie było ziemi opuszczonej i ugorowanej. W grudniu 1574 kapituła warmińska przekazała sołtysowi Lorenzowi Beuthowi dwie dodatkowe włóki, wcześniej należące do jednego z chłopów czynszowych. Roczny czynsz ustalono w wysokości jednej grzywny. Pod koniec XVI wieku w Giedajtach zagospodarowanych było 21 włók (łanów), do sołtys należało pięć, pozostałe były uprawiane przez chłopów czynszowych. W tym czasie całkowita wysokość podatku płaconego przez wieś wynosiła 18 grzywien i 15 groszy, ponadto w naturze 32 kury warte łącznie dwie grzywny i 24 grosze. W roku 1556 wystawiono odnowiony przywilej lokacyjny, a także w 1630 kolejny raz. W 1656 r. we wsi było trzech sołtysów (jednym z nich był Grzegorz Lora), trzech wolnych gospodarzy i tyluż chłopów czynszowych. Na prośbę sołtysa Jerzego Lora wieś otrzymała 21 włók czynszowych, trzy włoki wolne od czynszu oraz jedna włokę lasu. Uprawiano łącznie 18 włók (dwie były opuszczone), z których aż 10 należało do wolnych. Roczny podatek wyznaczono w wysokości 66 florenów, 26 kur i 13 gęsi. Wolni uiszczali opłatę rekognicyjną w wysokości 2,5 funta wosku. Na początku lat siedemdziesiątych XVII wieku we wsi mieszkało 37 osób.

Według dokumentów z 1717 roku w Giedajty obejmowały 22 włóki, z których 5,5 było obsiane zbożami a pozostałe stanowiły łąki i pastwiska. Ziemia została zaliczona do szóstej, najgorszej klasy jakości a uprawę ziemi utrudniały liczne bagna, które okresowo podtapiają zasiewy i łąki. Chłopi szarwarkowi posiadali 18 włók, z których musieli płacić roczny czynsz w wysokości 252 florenów (po 14 florenów od włóki). Dodatkowo zobowiązali byli dostarczać 18 gęsi, 36 kur oraz 4,5 kopy jaj (270 sztuk). Szarwark wynosił cztery dni w roku od każdego posiadanej włóki. Dobra sołeckie wynosiły cztery wolne włóki (dwóch sołtysów: Lora i Kernin posiadali po dwie włóki), z których płacono czynsz rekognicyjny w wysokości jednego funta wosku. W styczniu 1772 roku kapituła warmińska obniżyła mieszkańcom wsi czynsz z 14 do 12 florenów z każdej włóki.

W czasie wojny prusko-francuskiej, 3 lutego 1807 roku w na przedpolach Giedajt stacjonowała część VI korpusu francuskiego dowodzonego przez marszałka Michaela Ney’a. Rankiem wojska francuskie przypuściły generalny atak na rosyjskie pozycje w Jonkowie. Do największych starć doszło wówczas na dzisiejszej drodze Giedajty-Jonkowo, gdzie zginęło lub odniosło rany około 70 Francuzów (zginęło tam trzech oficerów VI korpusu) i tyluż Rosjan.

Na początku XIX wieku dzieci z Giedajt uczęszczały do nowo utworzonej szkoły Warkałach. W 1858 r. w Giedajtach mieszkało 131 osób a dzieci w wieku szkolnym było 20. W 1861 roku we wsi było 163 mieszkańców, z których 160 posługiwało się językiem polskim i było wyznania katolickiego. W tym czasie wieś posiadała 2271,03 morgów ziemi (579,8 ha), w tym 202,79 lasów.

Na początku XX w. we wsi działała dwuklasowa szkoła. Pod koniec lat 30. XX wieku uczył w niej jeden nauczyciel – Szembeck. W 1939 r. w Giedajtach mieszkało 271 osób.

W pierwszej dekadzie XXI w Giedajtach mieszkały 302 osoby.

BibliografiaEdytuj

  • Robert Syrwid, Kościoły parafialne gminy Jonkowo, Olsztyn: Wyd. Littera, 2005, ISBN 83-89775-02-6, OCLC 749503115.
  • Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007, ​ISBN 978-83-918968-1-5
  • Giedajty (na stronie Gminy Jonkowo) [1] (dostęp 29.06.2015.

PrzypisyEdytuj

  1. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  2. Georg Kellmann, Historia parafii Klebark Wielki, jej wiosek i okolic. Parafia p.w. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Klebarku Wielkim, Klebark Wielki 2007

Linki zewnętrzneEdytuj