Giermek (od węg. gyermek – dziecko[1]) – pomocnik średniowiecznego rycerza, młodzieniec towarzyszący rycerzowi i szkolący się w służbie wojskowej. Jego służba była traktowana jako przygotowanie do stanu rycerskiego[2].

Rycerz i giermek
Giermek pomaga rycerzowi w nałożeniu zbroi. Rekonstrukcja historyczna w Malborku

HistoriaEdytuj

Giermkami zostawali młodzi chłopcy przeważnie z rodów szlacheckich, którzy byli wysyłani na dwór seniora, by tam uczyć się rycerskiego rzemiosła. Kształcili się we wszystkich dziedzinach ówczesnej sztuki wojennej, to jest jazdy konnej, walki bronią białą różnego rodzaju (miecz, topór), często również walki wręcz oraz w posługiwaniu się łukiem lub kuszą. Poznawali również tajniki kodeksu rycerskiego oraz hartowali ciało i ducha[3]. W czasie wypraw wojennych zostawali wcielani do oddziału (kopii) swojego rycerza. W czasie bitwy towarzyszyli rycerzowi w walce.

Giermek mógł za szczególne zasługi zostać pasowany na rycerza, otrzymując symbolicznie złote ostrogi oraz pas.

Giermkowie w literaturzeEdytuj

Najbardziej znanym giermkiem w literaturze światowej jest prawdopodobnie Sancho Pansa, wierny sługa błędnego rycerza Don Kichota. Innym giermkiem znanym z literatury światowej jest giermek Gorwenal z Dziejów Tristana i Izoldy. W polskiej literaturze pojawia się Czech Hlawa, giermek Zbyszka z Bogdańca z powieści Krzyżacy Henryka Sienkiewicza.

Przykłady za Słownikiem języka polskiego opracowanego i opublikowanego przez grupę naukowców pod przewodnictwem profesora Witolda Doroszewskiego[1]:

  • Giermki chwyciły za topory i szczyty. Stanęli za końmi rzędem, drapieżnie czekając chwili, w której panowie zetrą się ze sobą, a oni będą mogli rąbnąć szerokim dwustronnym toporem w tarczę giermka przeciwnika.
  • Przechodził długą szkołę przygotowawczą jako paź i giermek, nim go, po 20 roku życia, na rycerza pasowano.
  • Giermek, gdy w ciężkim razie pana zoczył, jak błyskawica na pomoc przyskoczył.
  • Hej, giermku, gdzie dzida i tarcza moja?
  • Któż zaniósł rozkaz? Oto giermek pani!...
  • Miłościwy królu a panie, przywodziemy przed tron W.K.Mci giermka Niemirę z prośbą, abyś, miłościwy panie, przez wzgląd na uczciwość jego i ochotę do boju uzacnić go raczył dostojeństwem rycerza.
  • Przodem pędził mały giermek – wiaterek zimny. Zaczepiał drzewa, magał kozły w piasku na drodze, rozdmuchiwał ogony kogutom.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Słownik języka polskiego: Giermek (pol.). [dostęp 2021-05-30].
  2. Historia. Encyklopedia szkolna PWN, wyd. 2009, s. 205.
  3. Frances Gies, Joseph Gies: Życie w średniowiecznym zamku, wyd. 2017, s. 356.

BibliografiaEdytuj

  • PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ​ISBN 83-01-13506-9​.