Glifosat

związek chemiczny

Glifosatorganiczny związek chemiczny z grupy fosfonianów. Jest aktywnym składnikiem niektórych nieselektywnych herbicydów. Hamuje działanie bardzo ważnego dla roślin enzymu syntazy EPSPS (syntaza 5-enolopirogroniano-szikimowo-3-fosforanowa)[5], który jest kluczowym enzymem na szlaku metabolicznym kwasu szikimowego, związanego z biosyntezą aromatycznych aminokwasów (fenyloalaniny, tyrozyny i tryptofanu).

Glifosat
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny C3H8NO5P
Masa molowa 169,07 g/mol
Wygląd biały proszek, bez zapachu[1]
Identyfikacja
Numer CAS 1071-83-6
34494-03-6 (monochlorowodorek)
40465-66-5 (sól monoamonowa)
70393-85-0 (chlorowodorek)
PubChem 3496
DrugBank DB04539
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Glifosat wprowadziła na rynek firma Monsanto w 1974 roku, jako składnik herbicydu totalnego (nieselektywnego) Roundup; stosowany jest w postaci soli amonowej lub izopropyloamoniowej. W środkach ochrony roślin glifosat występuje zazwyczaj w postaci zmodyfikowanej (soli amonowej, sodowej i innych), środki ochrony roślin zawierają także substancje ułatwiające jego przenikanie przez błony komórkowe[6]. Obecnie na rynku polskim dostępne jest kilkanaście generycznych środków zawierających w swoim składzie glifosat; niektóre z nich to: Avans Premium 360 SL, Glifocyd 360 SL, Klinik 360 SL, Kosmik 360 SL, Taifun 360 SL.

ZastosowaniaEdytuj

Preparaty oparte na glifosacie powodują zamieranie większości roślin, przez co wprowadziły możliwość łatwego i taniego niszczenia chwastów, w tym wieloletnich, wcześniej bardzo trudnych do likwidacji. Zwalcza niemal wszystkie chwasty z wyjątkiem skrzypu. Stosowane są do zwalczania roślinności na torach kolejowych, likwidacji ugorów, odchwaszczania upraw sadowniczych, desykacji zbóż i rzepaku[7]. Glifosat uzyskał szczególne znaczenie po opracowaniu roślin uprawnych modyfikowanych genetycznie, które zawierają gen kodujący syntazę EPSPS odporną na działanie glifosatu (pochodzi ona od bakterii[5]). Umożliwia to opryski upraw tym środkiem w celu selektywnego niszczenia chwastów. Znane są jednak rośliny, które wykształciły odporność na glifosat (dzięki powieleniu genów kodujących EPSPS lub zabezpieczeniu merystemu wierzchołkowego pędu)[5].

BezpieczeństwoEdytuj

W 2014 roku metaanaliza ponad 1000 badań spełniających wymagane standardy przeprowadzona przez BfR wykazała, że glifosat nie wywołuje nowotworów, uszkodzeń płodu ani zaburzeń płodności[8]. Rok później z wnioskami tymi zgodziła się EFSA[9] (co skrytykowało 96 naukowców w liście otwartym[10]), natomiast Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (MABR) zaklasyfikowała glifosat jako substancję prawdopodobnie rakotwórczą dla ludzi (grupa 2A) ze względu na ograniczone dowody na zwiększanie ryzyka wystąpienia chłoniaka nieziarniczego[11]. Zgodnie z metodologią MABR, aby dana substancja została uznana za „prawdopodobnie rakotwórczą”, wystarczy, że część badań na to wskazuje, nawet jeśli inne temu przeczą[12]. Na tej podstawie Kalifornia zaklasyfikowała glifosat jako rakotwórczy, co Monsanto (producent tego herbicydu) zaskarżyło do sądu[13]. BfR skrytykowało MABR za przeanalizowanie tylko części prac naukowych[14], a wielu innych naukowców i organizacji wytknęło MABR błędy[15]. W 2016 roku na obradach Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa oraz WHO uznano, że glifosat jest bezpieczny dla ssaków, w tym dla ludzi w dawkach mniejszych niż 2 g/kg masy ciała[16]. Analiza ta spotkała się z zarzutem konfliktu interesów, jako że przewodniczący obrad prowadzi instytut, który otrzymał dotację od Monsanto[17]. Parę miesięcy później EPA w ponad 200-stronicowym raporcie stwierdziła, że glifosat nie jest kancerogenny[18]. W 2017 roku Europejska Agencja Chemikaliów podtrzymała, że glifosat silnie uszkadza oczy i jest niebezpieczny dla organizmów wodnych. Jednocześnie skonkludowała, że obecne badania nie pozwalają sklasyfikować glifosatu jako kancerogen, mutagen czy związek chemiczny zagrażający reprodukcji[19].

DegradacjaEdytuj

 
Degradacja glifosatu

Glifosat jest odporny chemicznie, ale degradują go enzymy wytwarzane przez drobnoustroje glebowe. Produktami degradacji są sarkozyna, kwas aminometylofosfonowy (AMPA)(ang.), amoniak, etanol, woda i fosforany. AMPA może ulegać w glebie wolniejszej degradacji niż glifosat[20]. Czas połowicznego zaniku (DT50) w glebie w obecności tlenu wynosi 12 dni[21].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Glifosat (ang.). [martwy link] The Chemical Database. Wydział Chemii Uniwersytetu w Akronie. [dostęp 2012-09-01].[niewiarygodne źródło?]
  2. Glifosat (nr 45521) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck KGaA) na obszar Polski.
  3. a b Glyphosate, [w:] ChemIDplus [online], United States National Library of Medicine [dostęp 2012-09-01] (ang.).
  4. a b Glifosat (ang.) w wykazie klasyfikacji i oznakowania Europejskiej Agencji Chemikaliów. [dostęp 2015-04-07].
  5. a b c Jerry Adler. Ekspansja superchwastów. „Świat Nauki”. nr. 6 (238), s. 66–71, czerwiec 2011. Prószyński Media. ISSN 0867-6380. 
  6. Marta Kwiatkowska, Paweł Jarosiewicz: Glifosat i jego preparaty – toksyczność, narazenie zawodowe i środowiskowe. W: Instytut Medycyny Pracy im. prof. J. Nofera w Łodzi [on-line]. 2013. [dostęp 2015-12-23].Sprawdź autora:1.
  7. Glifosat Classic 360 SL, www.ochronasadu.pl [zarchiwizowane z adresu 2016-05-06].
  8. Glyphosate: no more poisonous than previously assumed, although a critical view should be taken of certain co-formulants – BfR (ang.). BfR. [dostęp 2015-06-20].
  9. Conclusion on the peer review of the pesticide risk assessment of the active substance glyphosate – 2015 – EFSA Journal – Wiley Online Library.
  10. Independent scientists warn over Monsanto herbicide | DW Environment | DW | 01.12.2015.
  11. Guyton, Kathryn Z, Loomis, Dana, Grosse, Yann, El Ghissassi, Fatiha i inni. Carcinogenicity of tetrachlorvinphos, parathion, malathion, diazinon, and glyphosate. „The Lancet Oncology”. 16 (5), s. 490–491, 2015. DOI: 10.1016/S1470-2045(15)70134-8. PMID: 25801782. 
  12. Andrew Pollack. Weed Killer, Long Cleared, Is Doubted. „The New York Times”, 2015-03-27.
  13. Reuters. Monsanto Sues California Over Herbicide Classification. „The New York Times”, 2016-01-21.
  14. http://www.bfr.bund.de/cm/343/loest-glyphosat-krebs-aus.pdf.
  15. IARC glyphosate cancer review fails on multiple fronts, „Academics Review”, 2015-03-23.
  16. Food Safety, Summary 2016.
  17. Arthur Neslen. UN/WHO panel in conflict of interest row over glyphosate cancer risk.
  18. Glyphosate Issue Paper: Evaluation of Carcinogenic Potential. EPA’s Office of Pesticide Programs, September 12, 2016.
  19. Glyphosate not classified as a carcinogen by ECHA – All news – ECHA. [dostęp 2017-03-16].
  20. Teresa Krzyśko-Łupicka, Katarzyna Grata: Ekologiczne skutki działania herbicydu fosforoorganicznego na diafozy glebowe w okresie jesiennym. [dostęp 2015-12-23].
  21. Karta charakterystyki glifocyd 360 SL. [dostęp 2015-12-23].

BibliografiaEdytuj