Gmach Poczty Głównej przy placu Napoleona w Warszawie

Budynek Poczty Głównej przy placu Napoleona podczas powstania warszawskiego (1944)

Gmach Poczty Głównej w Warszawie – istniejący w latach 1916–1944 przy placu Napoleona w Warszawie (pierwotnie plac Warecki, od 1957 plac Powstańców Warszawy) pod numerem 8 budynek głównego urzędu pocztowego Warszawy, w okresie międzywojennym mieszczący również siedzibę Ministerstwa Poczt i Telegrafów. Został zniszczony w 1944 podczas powstania warszawskiego.

HistoriaEdytuj

Budynek wzniesiono w latach 1912–1916 według projektu Antoniego Jabłońskiego-Jesieńczyka na posesji nr 8 na miejscu jednokondygnacyjnego budynku[1], na rogu ul. Wareckiej nr 16 w sąsiedztwie domu Karola Mintera mieszczącego się przy placu Wareckim nr 10, w którym znajdował się urząd pocztowy[2].

Po zajęciu Warszawy przez wojska niemieckie w sierpniu 1915 na rozkaz nowych władz z nieukończonego jeszcze budynku zbito umieszczone na elewacji godło rosyjskie[3].

Gmach miał trzy wysokie kondygnacje. Był budowlą monumentalną. Nad centralnie położonym wejściem głównym znajdującym się w ozdobionym pilastrami portykiem, początkowo znajdowała się rzeźba czterech gigantów dźwigających globus (kopia rzeźb zdobiących urzędy pocztowe w Petersburgu i w Moskwie). Rzeźbę tę usunięto w 1921 r.[2]

W 1935 gmach rozbudowano wzdłuż ulicy Wareckiej. Powstało wówczas nowe siedmioosiowe skrzydło wzniesione w tym samym stylu, co główny gmach[2].

Przed budynkiem w okresie przedwojennym swoje stoiska mieli często bukiniści[4].

W czasie okupacji niemieckiej w budynku nadal mieściła się Poczta Główna (Postamt Warschau C1)[5].

Podczas powstania warszawskiego po kilku próbach gmach został odbity z rąk Niemców przez żołnierzy Batalionu „Kiliński”. Powstańcy przejęli znajdujące się tam składy broni, amunicji i żywności, w tym duże ilości spirytusu. Przez cały okres powstania obiekt zajmowali Polacy[6]. W wyniku walk i bombardowań został w 1944 w olbrzymim stopniu zniszczony[2][5].

Osobny artykuł: Zdobycie Poczty Głównej.

Po wojnie budynku nie odbudowano. Został rozebrany w latach 1946–1947[7].

Na jego miejscu w 1965 wzniesiono budynki Narodowego Banku Polskiego według projektu Bohdana Pniewskiego i Barbary Czerwińskiej[8][9]. Poczta Główna znalazła po wojnie siedzibę w Gmachu Pocztowej Kasy Oszczędności przy ul. Świętokrzyskiej nr 31/33[2].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Pl. Napoleona. Widok ogólny. Pierzeja północna i wschodnia. Widok około 1890. warszawa1939.pl. [dostęp 2018-08-26].
  2. a b c d e Poczta Główna, pl. Napoleona 8 róg Warecka 16. warszawa1939.pl. [dostęp 2018-08-26].
  3. Barbara Hensel-Moszczyńska, Anna Topolska (red.): Odzyskana społeczność. Warszawa 1915–1918. Muzeum Warszawy, 2018, s. 53. ISBN 978-83-65777-56-0.
  4. Przed pocztą na Placu Napoleona. wyborcza.pl. [dostęp 2018-08-26].
  5. a b † Poczta Główna – Ministerstwo Poczt i Telegrafów. fotopolska.eu. [dostęp 2018-08-26].
  6. Poczta Główna. Tam powstańcy kąpali się w spirytusie. polskieradio.pl, 25 lipca 2014. [dostęp 2018-08-26].
  7. Pl. Powstańców Warszawy. Poczta Główna – Ministerstwo Poczt i Telegrafów. 5 września 2009. [dostęp 2018-08-26].
  8. Zespół budynków NBP. fotopolska.eu. [dostęp 2018-08-26].
  9. Powojenny modernizm. Narodowy Bank Polski. cargocollective.com. [dostęp 2018-08-26].