Gmach Poczty Głównej przy placu Napoleona w Warszawie

Gmach Poczty Głównej w Warszawie – istniejący w latach 1916–1944 budynek głównego urzędu pocztowego Warszawy przy placu Napoleona 8 (pierwotnie plac Warecki), róg ul. Warecka 16. W okresie międzywojennym mieścił również siedzibę Ministerstwa Poczt i Telegrafów. Został zniszczony w 1944 podczas powstania warszawskiego.

Gmach Poczty Głównej przy placu Napoleona w Warszawie
Ilustracja
Poczta Główna podczas powstania warszawskiego (1944)
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Adres pl. Napoleona 8 (dawniej pl. Warecki), róg ul. Warecka 16
Architekt Antoni Jabłoński-Jasieńczyk
Kondygnacje 3
Rozpoczęcie budowy 1912
Ukończenie budowy 1916
Ważniejsze przebudowy 1935
Zniszczono 1944
Odbudowano nie odbudowano
brak współrzędnych

HistoriaEdytuj

Budynek wzniesiono w latach 1912–1916 według projektu Antoniego Jabłońskiego-Jesieńczyka na posesji nr 8, na miejscu jednokondygnacyjnego budynku pocztowego[1], na rogu ul. Wareckiej 16, w sąsiedztwie domu Karola Mintera mieszczącego się przy placu Wareckim 10, w którym znajdował się wówczas urząd pocztowy[2].

Po zajęciu Warszawy przez wojska niemieckie w sierpniu 1915, na rozkaz nowych władz z nieukończonego jeszcze budynku zbito umieszczone na elewacji godło rosyjskie[3].

Gmach miał trzy wysokie kondygnacje. Był budowlą monumentalną. Nad centralnie położonym wejściem głównym znajdującym się w ozdobionym pilastrami portykiem, początkowo znajdowała się rzeźba czterech gigantów dźwigających globus (kopia rzeźb zdobiących urzędy pocztowe w Petersburgu i w Moskwie). Rzeźbę tę usunięto w 1921[2].

Przed budynkiem w dwudziestoleciu międzywojennym swoje stoiska mieli często bukiniści[4].

W 1935 gmach rozbudowano wzdłuż ulicy Wareckiej. Powstało wówczas nowe siedmioosiowe skrzydło wzniesione w tym samym stylu, co główny gmach[2].

W czasie okupacji niemieckiej w budynku nadal mieściła się Poczta Główna (Postamt Warschau C1)[5].

Podczas powstania warszawskiego po kilku próbach gmach został odbity z rąk Niemców przez żołnierzy Batalionu „Kiliński”. Powstańcy przejęli znajdujące się tam składy broni, amunicji i żywności, w tym duże ilości spirytusu. Przez cały okres powstania obiekt zajmowali Polacy[6]. W wyniku walk i bombardowań został w 1944 w olbrzymim stopniu zniszczony[2][5].

Osobny artykuł: Zdobycie Poczty Głównej.

Po wojnie budynku nie odbudowano. Został rozebrany w latach 1946–1947[7].

Na jego miejscu w 1965 wzniesiono budynki Narodowego Banku Polskiego według projektu Bohdana Pniewskiego i Barbary Czerwińskiej[8][9]. Poczta Główna znalazła po wojnie siedzibę w Gmachu Pocztowej Kasy Oszczędności przy ul. Świętokrzyskiej nr 31/33[2].

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Pl. Napoleona. Widok ogólny. Pierzeja północna i wschodnia. Widok około 1890. warszawa1939.pl. [dostęp 2018-08-26].
  2. a b c d e Poczta Główna, Ministerstwo Poczt i Telegrafów. warszawa1939.pl. [dostęp 2018-08-26].
  3. Barbara Hensel-Moszczyńska, Anna Topolska (red.): Odzyskana społeczność. Warszawa 1915-1918. Muzeum Warszawy, 2018, s. 53. ISBN 978-83-65777-56-0.
  4. Jerzy Stanisław Majewski: Przed pocztą na Placu Napoleona. W: Warszawa. Szalone lata 20. [on-line]. wyborcza.pl, 2016-05-21. [dostęp 2018-08-26].
  5. a b Poczta Główna - Ministerstwo Poczt i Telegrafów. fotopolska.eu. [dostęp 2018-08-26].
  6. Poczta Główna. Tam powstańcy kąpali się w spirytusie. polskieradio.pl, 2014-07-25. [dostęp 2018-08-26].
  7. Poczta Główna - Ministerstwo Poczt i Telegrafów, Warszawa - 1946 rok. fotopolska.eu, 5 września 2009. [dostęp 2018-08-26].
  8. Zespół budynków NBP. fotopolska.eu. [dostęp 2018-08-26].
  9. Powojenny modernizm. Narodowy Bank Polski. cargocollective.com. [dostęp 2018-08-26].