Otwórz menu główne

Gmina Tarnogród (1870–1954)

Ten artykuł dotyczy dawnej gminy wiejskiej. Zobacz też: gmina Tarnogród – współczesna gmina miejsko-wiejska..

Gmina Tarnogród (do 1870 miasto Tarnogród, od 1973 gmina Tarnogród[2]) – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 18701954[3] w woj. lubelskim. Gmina obejmowała obszar obecnego miasta Tarnogród. Siedzibą gminy była osada miejska Tarnogród[4].

Tarnogród
gmina wiejska
1919–1954[1]
Herb
Herb
Państwo  PRL
Województwo 1919–39: lubelskie (II RP)
1945–54: lubelskie
Powiat biłgorajski
Siedziba Tarnogród
Populacja (1878)
• liczba ludności

5436
Szczegółowy podział administracyjny (1952)
Liczba gromad 0
Położenie na mapie powiatu
Położenie na mapie powiatu
brak współrzędnych
Portal Portal Polska

Gmina Tarnogród była jedną z 14 gmin wiejskich powiatu biłgorajskiego w guberni lubelskiej, a zarazem jedną z trzech osad miejskich powiatu[5]. Gmina należała do sądu gminnego okręgu III w Tarnogrodzie. Gmina miała 3580 mórg obszaru i liczyła 5436 mieszkańców. Była gminą przygraniczną z Galicją[6]. W 1919 roku weszła w skład w woj. lubelskiego.

Gmina została utworzona 19 maja 1870 (kalendarz juliański) / 31 maja 1870 (kalendarz gregoriański) z obszaru pozbawionego praw miejskich miasta Tarnogrodu[7]. W przeciwieństwie do większości innych miast, którym odebrano prawa miejskie za udział w powstaniu styczniowym, Tarnogród nie został włączony do sąsiedniej gminy wiejskiej (gminy Wola Różaniecka), lecz zachował charakter miejski, stanowiąc odrębną gminę wiejską w granicach dawnego miasta. W latach międzywojennych drugą gminą tego typu na Lubelszczyźnie była Końskowola, która jednak po przyłączeniu do niej obszarów wiejskich z gminy Puławy i Kurów w 1925 roku stała się gminą o charakterze wiejskim[8]. W 1927 z gminy Łaskarzew wyodrębniono gminę Łaskarzew-Osada[9] o identycznym charakterze co gmina Tarnogród, jednak po jej przyłączeniu do woj. warszawskiego w 1939 roku[10], gmina Tarnogród pozostała jedyną gminą wiejską w woj. lubelskim o charakterze miejskim.

Do 1939 roku była jednostką samorządu terytorialnego, pełniącą również funkcje administracyjne zlecone przez państwo[11]. Podczas okupacji gmina należała do dystryktu lubelskiego (w Generalnym Gubernatorstwie). Po wyzwoleniu powołano do życia Radę Narodową w Tarnogrodzie na mocy statutu z dnia 1 stycznia 1944 roku[12]. Według stanu z dnia 1 lipca 1952 roku gmina Tarnogród nie była podzielona na gromady[13][14].

Jednostka została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin[15] i przekształcona w gromadę Tarnogród[16].

Po reaktywowaniu gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku utworzono gminę Tarnogród, obejmującą tereny dawnych gmin (sprzed 1954) Tarnogród i Wola Różaniecka[17]. 1 czerwca 1975 roku nową gminę Tarnogród – jako jedną z 58 wiejskich – włączono do nowo utworzonego woj. zamojskiego[18]. 1 stycznia 1987 roku Tarnogród odzyskał prawa miejskie[19]. Od tej pory znów tworzył odrębną jednostkę administracyjną (lecz miejską) od wiejskiej gminy Tarnogród (odpowiadającej obszarowi dawnej gminy Wola Różaniecka), mimo posiadania wspólnych władz gminnych dla obu jednostek. Rada Narodowa Miasta i Gminy w Tarnogrodzie działała do 27 maja 1990 roku na podstawie przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym[20]. 1 lutego 1991 roku miasto i gminę Tarnogród połączono w jedną gminę miejsko-wiejską[21]. Do woj. lubelskiego i powiatu biłgorajskiego Tarnogród powrócił z dniem 1 stycznia 1999 roku[22].

PrzypisyEdytuj

  1. Od 1919 jednostka administracyjna nowo utworzonego polskiego woj. lubelskiego; w czasie II wojny światowej przejściowo poza administracją polską.
  2. Wraz z dotychczasowym obszarem gminy Wola Różaniecka.
  3. Od 19 maja 1970 roku do 28 września 1954 roku.
  4. Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej – podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933.
  5. Powiat biłgorajski w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. I: Aa – Dereneczna. Warszawa 1880.
  6. Gmina Tarnogród w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. XII: Szlurpkiszki – Warłynka. Warszawa 1892.
  7. Postanowienie z 15 (27) maja 1870, ogłoszone 19 (31) maja 1870 (Dziennik Praw, rok 1870, tom 70, nr 241, s. 159).
  8. Dz.U. z 1924 r. nr 99, poz. 917.
  9. Dz.U. z 1926 r. nr 127, poz. 748.
  10. Dz.U. z 1938 r. nr 27, poz. 240.
  11. Akta gminy Tarnogród – Archiwum Państwowe w Lublinie Oddział w Kraśniku.
  12. Dz.U. z 1944 r. nr 14, poz. 74.
  13. Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa.
  14. Dz. Urz. WRN w Lublinie, Nr 3, poz. 7, 1953.
  15. Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191.
  16. Uchwała Nr 6 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu biłgorajskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 23 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 5 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 15, Poz. 64)
  17. Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312.
  18. Dz.U. z 1975 r. nr 16, poz. 91 oraz Dz.U. z 1975 r. nr 17, poz. 92.
  19. M.P. z 186 r. nr 34, poz. 262
  20. Dz.U. z 1990 r. nr 32, poz. 191.
  21. Dz.U. z 1991 r. nr 3, poz. 12.
  22. Dz.U. z 1998 r. nr 96, poz. 603.