Otwórz menu główne

Gmina wiejska o miejskich uprawnieniach finansowych

Gmina wiejska o miejskich uprawnieniach finansowych (lub gmina wiejska o charakterze miejskim) – rodzaj jednostki administracyjnej funkcjonującej w okresie II Rzeczypospolitej w latach 1924–1939, kontynuowanej następnie w okresie PRL w latach 1946[1]–1954 (ostatnie nadania uprawnień odbyły się w 1950 roku)[2].

Nowa kategoria gmin wiejskich została wprowadzona Ustawą z dnia 11 sierpnia 1923 roku o tymczasowem uregulowaniu finansów komunalnych[3]. Gminy te nie były uważane za miasta, a ich ludności nie traktowano jako miejskiej w statystykach demograficznych. Ustawa wprowadziła także obocznie gminy miejskie o wiejskich uprawnieniach finansowych, które jednak w praktyce się nie pojawiały[4].

Nadawanie gminom wiejskim miejskie uprawnienia miało znaczenie dla urbanizacji Polski międzywojennej, np. część tych miejscowości podniesiono w późniejszych latach do rangi miast (ok. 1/3 miejscowości)[4].

W sumie powstały 104 gminy wiejskie o miejskich uprawnieniach finansowych. ZAMiO[5] podaje liczbę 98, lecz nie uwzględnia 6 gmin włączonych po wojnie do ZSRR; pomija też Wielkie Oczy. Podaje natomiast błędnie Miasteczko Śląskie (posiadające za II RP prawa miejskie, a w PRL, jako gmina wiejska, miejskiego statusu finansowego nie posiadające). ZAMiO błędnie wyodrębnia też Maczki, Porąbkę i Ostrowy Górnicze, które co prawda będąc od 1950 roku częściami gminy Kazimierz o miejskich uprawnieniach finansowych, gmin odrębnych jednak nie stanowiły. Publikacja podaje też jednorazowo gminę Czechowice Dziedzice, mimo że miejski status finansowy posiadały także gminy Czechowice i Dziedzice oddzielnie za II RP oraz przejściowo w PRL (razem więc 3 jednostki). Jednorazowo została też podana gmina Strzemieszyce Wielkie, mimo że status ten posiadała też wcześniej terytorialnie odrębna gmina Strzemieszyce (razem więc 2 jednostki). Saldo: 98 + 6 + 1 – 1 – 3 + 2 + 1. Zastrzeżenia budzi też uwzględnienie gminy Okęcie, na której temat informacje nie są zgodne z podanym źródłem (pomijając tę gminę saldo wyniosłoby 103 gminy).

Na uwagę zasługuje fakt iż uprawnienia finansowe dotyczyły głównie gmin stanowiących jedną miejscowość. Na obszarze byłych zaborów pruskiego i austriackiego do 1934 r. (reformy scaleniowej[6]) istniały tylko jednostkowe gminy wiejskie, natomiast na terenie byłego Królestwa Polskiego gminy uzyskujące uprawnienia finansowe często składały się wyjątkowo z jednej miejscowości.

Po wojnie, na mocy Rozporządzenia z dnia 20 stycznia 1947 (z mocą obowiązującą od 1 stycznia 1946) do gmin wiejskich o charakterze miejskim zaliczono 65 miejscowości, w tym 44 w woj. śląskim[1]. Jednostka przestała istnieć z dniem 29 września 1954 w związku ze zniesieniem gmin i wprowadzeniu gromad i osiedli.

Wykaz gminEdytuj

W tabelach zachowano oryginalną ortografię.

Województwo śląskie / katowickie / stalinogrodzkieEdytuj

Gminy istniejące po wojnie (zbiorowe o charakterze jednostkowym) podlinkowano do artykułów o gminach nawet jeżeli funkcjonowały przed wojną jako gminy jednostkowe. Gminy funkcjonujące tylko przed wojną (wyłącznie jednostkowe) podlinkowano do artykułów o miejscowościach.

Herb Gmina Od Do Od Do Powiat
  Bielszowice 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[8] katowicki
  Bobrek-Karb 1946-01-01[1] 1951-03-31[9] bytomski
  Bogucice 1924-06-17[7] 1924-10-14[10] katowicki
  Brzezinka 1946-01-01[1] 1951-03-31[11] katowicki
  Brzeziny Śląskie 1946-01-01[1] 1951-08-07[12] tarnogórski
  Brzozowice-Kamień 1936-04-01[13] 1939 1946-01-01[1] 1954-11-12[14] świętochłowicki / tarnogórski
  Chorzów 1924-06-17[7] 1934-06-30[15] katowicki
  Chropaczów 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[16] świętochłowicki / katowicki
  Chruszczów 1946-01-01[1] 1951-03-31[9] bytomski
  Czechowice 1924-06-17[7] 1939 194?[17] 1950-12-31[18] bielski
  Czechowice-Dziedzice 1946-01-01[1] 194?[19] bielski
  Czerwionka 1937-04-01[20] 1939 1946-01-01[1] 1954-11-12[21] rybnicki
  Dąb 1924-06-17[7] 1924-10-14[22] katowicki
  Dąbrówka Mała 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[23] katowicki
  Dąbrówka Wielka 1946-01-01[1] 1954-09-28[24] tarnogórski
  Dziedzice 1924-06-17[7] 1939 194?[25] 1950-12-31[26] bielski
  Godula 1933-04-01[27] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[28] katowicki
  Grodziec 1946-01-01[1] 1951-08-07[12] będziński
  Hajduki Nowe 1933-07-01[29] 1934-06-30[30] świętochłowicki
  Hajduki Wielkie 1924-06-17[7] 1939-03-31[31] świętochłowicki
  Janów 1926-01-01[32] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[33] katowicki
  Kalety 1946-01-01[1] 1950-12-31[34] lubliniecki
  Kazimierz 1950-01-01[35] 1954-11-12[36] będziński
  Kędzierzyn 1946-01-01[1] 1951-03-11[37] kozielski (od 1950 woj. opolskie)
  Knurów 1933-08-01[38] 1939 1946-01-01[1] 1950-12-31[39] rybnicki
  Kochłowice 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[40] katowicki
  Kończyce 1946-01-01[1] 1951-03-31[41] katowicki
  Lipiny 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[42] świętochłowicki / katowicki
  Łagiewniki 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[9] świętochłowicki / katowicki
  Łaziska Górne 1946-01-01[1] 1950-12-31[43] pszczyński
  Michałkowice 1946-01-01[1] 1951-03-31[44] katowicki
  Miechowice 1946-01-01[1] 1951-03-31[45] bytomski
  Mikulczyce 1946-01-01[1] 1951-03-31[46] bytomski
  Niedobczyce 1946-01-01[1] 1954-11-12[47] rybnicki
  Niwka 1946-01-01[1] 1953-09-11[48] bytomski
  Nowy Bytom (przed wojną Bytom Nowy) 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[49] świętochłowicki / katowicki
  Orzegów 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[50] świętochłowicki / katowicki
  Panewniki 1946-01-01[1] 1951-03-31[51] katowicki
  Pawłów 1946-01-01[1] 1951-03-31[52] katowicki
  Piekary Śląskie (do 1934 Wielkie Piekary; 1934-35 Szarlej-Wielkie Piekary[53]) 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[49] świętochłowicki / tarnogórski
  Piotrowice 1934-10-01[54] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[55] pszczyński / katowicki
  Pszów 1935-04-01[56] 1939 1946-01-01[1] 1954-11-12[57] rybnicki
  Radlin 1933-08-01[58] 1939 1946-01-01[1] 1954-11-12[59] rybnicki
  Radzionków 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1951-08-07[12] tarnogórski
  Rokitnica [60] 1946-01-01[1] 1951-03-31[61] bytomski
  Roździeń 1924-06-17[7] 1930[62] katowicki
  Ruda 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[49] świętochłowicki / katowicki
  Rydułtowy 1933-08-01[38] 1939 [63] rybnicki
  Siemianowice Śląskie (do 1927 Huta Laury-Siemianowice[64]) 1924-06-17[7] 1932-06-22[65] katowicki
  Strzemieszyce 1946-01-01[1] 194?[66] będziński
  Strzemieszyce Wielkie 1950-01-01[35] 1954-11-12[67] będziński
  Szarlej 1924-06-17[7] 1934-03-31[68] świętochłowicki
  Szopienice (1930-34 Roździeń-Szopienice[69]) 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[49] katowicki
  Świętochłowice 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1946-12-31[49] świętochłowicki
  Tychy 1934-01-01[70] 1939 1946-01-01[1] 1950-12-31[71] pszczyński
  Ustroń 1924-06-17[7] 1939 1949-07-01[72] 1954-11-12[73] cieszyński
  Wełnowiec 1933-04-01[74] 1939 1946-01-01[1] 1951-03-31[75] katowicki
  Wirek (do 1948 Nowa Wieś[76]) 1924-06-17[7] 1939 1946-01-01[1] 1948-12-31[77] katowicki
  Załęże 1924-06-17[7] 1924-10-14[10] katowicki

Pozostałe województwaEdytuj

Jednostki istniejące do 1939 roku (bez końcowej daty) oraz w latach 1946–1954.

Nazwę gminy podlinkowano:

  • do artykułu o gminie1) dla obszarów b. Królestwa Polskiego i Kresów Wschodnich 2) dla obszarów b. zaborów pruskiego i austriackiego jeżeli gmina otrzymała miejskie uprawnienia finansowe po 1 sierpnia 1934, czyli po reformie scaleniowej
  • do artykułu o miejscowości1) dla niektórych gmin na obszarze b. Królestwa Polskiego, które – w przeciwieństwie do współczesności – za II RP składały się tylko z samej siedziby (Bolesławiec, Nowy Korczyn i Stopnica) 2) dla obszarów b. zaborów pruskiego i austriackiego jeżeli gmina otrzymała miejskie uprawnienia finansowe przed 1 sierpnia 1934, czyli przed reformą scaleniową (wyjątek stanowią gminy Kozłów, Narol Miasto, Oleszyce, Potok Złoty, Prokocim i Wola Duchacka, które przeszły przez reformę bez zmian terytorialnych, przez co podlinkowano je do artykułów o gminach)
Herb Miejscowość Od Źródło Województwo Powiat
  Bolesławiec 1930-01-01; 1946-01-01 [1][78] łódzkie wieluński
  Hajnówka 1930-04-01 [79] białostockie bielski
  Hel 1936-04-01; 1946-01-01 [1][80] pomorskie morski
  Irena 1927-03-31; 1946-01-01 [1][81] lubelskie puławski
  Jabłonowo I 1935-10-01; 1946-01-01 [1][82] pomorskie brodnicki
  Kamień Koszyrski (po wojnie do ZSRR) 1927-01-01 [83] poleskie koszyrski
  Kobyłka 1928-10-01; 1946-01-01 [1][84] warszawskie radzymiński
  Kozłów (po wojnie do ZSRR) 1927-09-30 [85] tarnopolskie tarnopolski
  Legionowo 1946-01-01 [1] warszawskie warszawski
  Letnisko-Brwinów (po wojnie Brwinów-Letnisko) 1927-01-01; 1946-01-01 [1][86] warszawskie błoński
  Letnisko-Falenica (po wojnie Falenica) 1927-03-31; 1946-01-01 [1][87] warszawskie warszawski
  Letnisko-Milanówek (po wojnie Milanówek-Letnisko) 1926-01-01; 1946-01-01 [1][88] warszawskie błoński
  Łaskarzew-Osada 1930-01-01; 1946-01-01 [1][89] lubelskie garwoliński
  Małe Tarpno 1927-09-30 (do 1934[90]) [91] pomorskie grudziądzki
  Mielnica (po wojnie do ZSRR) 1930-04-01 [92] tarnopolskie borszczowski
  Mołodeczno (po wojnie do ZSRR) 1927-01-01 [93] wileńskie wilejski[94]
  Narol Miasto 1930-07-01 [95] lwowskie lubaczowski
  Nowe-Skalmierzyce 1926-01-01 [96] poznańskie ostrowski
  Nowy Korczyn 1930-04-01; 1946-01-01 [1][97] kieleckie stopnicki
  Okęcie (1947-07-31) ([98]) warszawskie warszawski
  Oleszyce 1932-04-01 [99] lwowskie lubaczowski
  Piastów 1946-01-01 [1] warszawskie warszawski
  Pionki 1931-10-01; 1946-01-01 [1][100] kieleckie kozienicki
  Pławno 1927-01-01; 1946-01-01 [1][101] łódzkie radomszczański
  Podkowa Leśna 1948-07-01 [102] warszawskie grodziskomazowiecki
  Postawy (po wojnie do ZSRR) 1927-01-01 [103] wileńskie postawski
  Potok Złoty (po wojnie do ZSRR) 1930-04-01 [104] tarnopolskie buczacki
  Prokocim 1928-07-01 [105] krakowskie krakowski
  Przecław 1927-04-01 [106] krakowskie mielecki
  Rumja (po wojnie Rumia) 1935-10-01; 1946-01-01 [1][107] pomorskie morski
  Skępe 1946-01-01 [1][80] pomorskie lipnowski
  Skolimów-Konstancin 1927-01-01; 1946-01-01 [1][108] warszawskie warszawski
  Skórcz 1929-04-01 (do 1934[109]) [110] pomorskie starogardzki
  Sołotwina (po wojnie do ZSRR) 1930-01-01 [111] stanisławowskie nadwórniański
  Stopnica 1939-04-01; 1946-01-01 [1][112] kieleckie stopnicki
  Strzałkowo 1927-08-31 [113] poznańskie wrzesiński
  Szczucin 1927-04-01 [114] krakowskie dąbrowski
  Tarnogóra 1946-01-01 [1] lubelskie krasnostawski
  Tłuste Miasto (po wojnie do ZSRR) 1929-11-09 [115] tarnopolskie zaleszczycki
  Trzebinia 1929-10-01 (do 1931[109]) [116] krakowskie chrzanowski
  Urle 1946-01-01 [1] warszawskie warszawski
  Wielkie Oczy 1928-10-01 [117] lwowskie jaworowski
  Wola Duchacka 1932-07-01 [118] krakowskie krakowski
  Zelów 1927-03-31; 1946-01-01 [1][119] łódzkie łaski
  Zembrzyce 1930-04-01; 1949 [120] krakowskie wadowicki
  Zielonka 1948-01-01 [121] warszawskie wołomiński
  Żmigród Nowy 1930-04-01 [122] krakowskie jasielski

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw ax ay az ba bb bc bd be bf bg bh bi bj bk bl bm bn bo Dz.U. z 1947 r. nr 25, poz. 96.
  2. Zmiany administracyjne miast i osiedli 1918-1963, Warszawa, 1964.
  3. Dz.U. z 1923 r. nr 94, poz. 747 (art. 72).
  4. a b Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
  5. Podziały Zmiany administracyjne miast i osiedli 1918-1963. Warszawa: 1964. (s. 191, 229-231).
  6. Dz.U. z 1933 r. nr 35, poz. 294.
  7. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y Dz.U. Śl. 1924 Nr 14, poz. 56.
  8. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Nowego Bytomia.
  9. a b c Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Bytomia.
  10. a b Dz.U. Śl. 1924 Nr 18, poz. 76, włączone do Katowic.
  11. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Mysłowic.
  12. a b c Dz.U. z 1951 r. nr 41, poz. 316, prawa miejskie.
  13. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 18 poz 3 z 1936 r.
  14. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253, prawa osiedla.
  15. Dz. U. Śl. z 1934 r. Nr 13, poz. 24, po połączeniu z Królewską Hutą i Hajdukami Nowymi prawa miejskie jako Chorzów.
  16. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Świętochłowic.
  17. Po wojnie połączona z gminą Dziedzice w wiejską gminę Czechowice-Dziedzice, której 1 stycznia 1946 nadano miejskie uprawnienia finansowe (Dz.U. z 1947 r. nr 25, poz. 96). W późniejszych latach (brak informacji kiedy) rozdzielona na gminy Czechowice i Dziedzice.
  18. 1 stycznia 1951 gminę Dziedzice włączono do gminy Czechowice, której równocześnie nadano prawa miejskie (Dz.U. z 1950 r. nr 57, poz. 514); zmiana nazwy miasta na Czechowice-Dziedzice nastąpiło 22 listopada 1958 (M.P. z 1958 r. nr 89, poz. 496).
  19. W późniejszych latach (brak informacji kiedy) rozdzielona na gminy Czechowice i Dziedzice, po czym 1 stycznia 1951 gminę Dziedzice włączono do gminy Czechowice, której równocześnie nadano prawa miejskie (Dz.U. z 1950 r. nr 57, poz. 514); zmiana nazwy miasta na Czechowice-Dziedzice nastąpiło 22 listopada 1958 (M.P. z 1958 r. nr 89, poz. 496).
  20. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 27 poz 1 z 1936 r.
  21. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253, prawa osiedla.
  22. Dz.U. Śl. 1924 Nr 18, poz. 76, włączony do Katowic oraz do gminy Wełnowiec.
  23. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Szopienic.
  24. Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191, przekształcona w gromadę (od 1958 osiedle).
  25. Po wojnie połączona z gminą Czechowice w wiejską gminę Czechowice-Dziedzice, której 1 stycznia 1946 nadano miejskie uprawnienia finansowe (Dz.U. z 1947 r. nr 25, poz. 96). W późniejszych latach (brak informacji kiedy) rozdzielona na gminy Czechowice i Dziedzice.
  26. 1 stycznia 1951 gminę Dziedzice włączono do gminy Czechowice, której równocześnie nadano prawa miejskie (Dz.U. z 1950 r. nr 57, poz. 514); zmiana nazwy miasta na Czechowice-Dziedzice nastąpiło 22 listopada 1958 (M.P. z 1958 r. nr 89, poz. 496).
  27. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 31 poz 3 z 1933 r.
  28. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Rudy.
  29. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 31 poz 4 z 1933 r.
  30. Dz. U. Śl. z 1934 r. Nr 13, poz. 24, po połączeniu z Królewską Hutą i Chorzowem prawa miejskie jako Chorzów.
  31. Dz. U. Śl. z 1939 r. Nr 6, poz. 14, włączone do Chorzowa.
  32. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 3 z 1926 r. (L. Sm. 189/83).
  33. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Szopienic.
  34. Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472, prawa miejskie.
  35. a b Dz.U. z 1950 r. nr 3, poz. 24.
  36. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253, prawa osiedla.
  37. Dz.U. z 1951 r. nr 13, poz. 104, prawa miejskie.
  38. a b Gazeta Urzędowa Woj. Śl. 37 poz. 2 z 1933.
  39. Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472, prawa miejskie.
  40. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Szopienic.
  41. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Zabrza.
  42. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Świętochłowic.
  43. Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472, prawa miejskie.
  44. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Siemianowic Śląskich.
  45. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Bytomia.
  46. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Zabrza.
  47. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 254, prawa miejskie.
  48. Dz.U. z 1953 r. nr 41, poz. 186, włączona do Sosnowca.
  49. a b c d e Zarządzenie Wojewody Śląsko-Dąbrowskiego z dnia 13 lutego 1947 r. w sprawie wykonania ustawy śląskiej z dnia 10 lipca 1939 r. (Dz.U. z 1939 r. nr 21, poz. 51) o nadaniu ustroju miejskiego gminom wiejskim: Nowy Bytom, Ruda, Szopienice i Świętochłowice powiatu katowickiego oraz gminie Piekary Śląskie powiatu tarnogórskiego, prawa miejskie.
  50. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Rudy.
  51. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Katowic.
  52. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Zabrza.
  53. 1 kwietnia 1934 połączona z Szarlejem w gminę Szarlej-Wielkie Piekary (Dz. U. Śl. z 1934 r. Nr 10, poz. 2), po czym 3 września 1935 nazwę gminy zmieniono na Piekary Śląskie (M.P. z 1935 r. nr 201, poz. 229).
  54. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 31 poz 1 z 1934 r.
  55. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączona do Katowic.
  56. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 3 poz 2 z 1935 r.
  57. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 254, prawa miejskie.
  58. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 35 poz 1 z 1933 r.
  59. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 254, prawa miejskie.
  60. ZAMiO błędnie podaje datę 1924 zamiast 1946; Rokitnica nie występuje w wykazie z 1924 roku.
  61. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Zabrza.
  62. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 40 z 1930 r., włączona do Szopienic (1930-34 nazwa Roździeń-Szopienice, od 14 stycznia 1934 Szopienice – M.P. 30 z 1933 r. (według ZAMiO s. 51)).
  63. ZAMiO podaje Rydułtowy w 1947, nie ma jej jednak w Dz.U. z 1947 r. nr 25, poz. 96.
  64. Dz.U. Śl. 1927 Nr 5, poz. 9.
  65. Dz.U. z 1932 r. nr 51, poz. 483, prawa miejskie.
  66. Przekształcona w gminę Olkusko-Siewierską.
  67. Dz.U. z 1954 r. nr 49, poz. 253, prawa miejskie.
  68. 1 kwietnia 1934 połączona z Wielkimi Piekarami w gminę Szarlej-Wielkie Piekary (Dz. U. Śl. z 1934 r. Nr 10, poz. 2), po czym 3 września 1935 nazwę gminy zmieniono na Piekary Śląskie (M.P. z 1935 r. nr 201, poz. 229).
  69. W 1930 Szopienice połączono z Roździeniem w gminę Roździeń-Szopienice; zmiana nazwy na Szopienice 1 stycznia 1934 (M.P. 30 z 1933 r. (według ZAMiO s. 51)).
  70. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 40 poz 2 z 1933 r.
  71. Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472, prawa miejskie.
  72. Dz.U. z 1949 r. nr 26, poz. 194.
  73. Dz.U. z 1950 r. nr 51, poz. 472, prawa osiedla.
  74. Gazeta Urzędowa Woj. Śl. nr 30 poz 1 z 1933 r.
  75. Dz.U. z 1951 r. nr 18, poz. 147, włączone do Katowic.
  76. 7 marca 1948 roku Nowa Wieś została przemianowana na Wirek a jednostka na gmina Wirek (M.P. z 1948 r. nr 2, poz. 7).
  77. Dz.U. z 1949 r. nr 18, poz. 115, prawa miejskie.
  78. Dz.U. z 1929 r. nr 83, poz. 614.
  79. Dz.U. z 1929 r. nr 65, poz. 503 – Gmina zniesiona 1930-06-30, czyli 3 miesiące po otrzymaniu statusu (Dz.U. z 1930 r. nr 48, poz. 406); brak informacji o statusie finansowym gminy wraz z jej reaktywacją 4 lata później, 1934-10-01 (Dz.U. z 1934 r. nr 70, poz. 675).
  80. a b Dz.U. z 1936 r. nr 19, poz. 159.
  81. Dz.U. z 1927 r. nr 26, poz. 202.
  82. Dz.U. z 1935 r. nr 71, poz. 454.
  83. Dz.U. z 1926 r. nr 63, poz. 377.
  84. Dz.U. z 1928 r. nr 84, poz. 745 (gmina utworzona jako taka).
  85. Dz.U. z 1927 r. nr 71, poz. 624.
  86. Dz.U. z 1926 r. nr 128, poz. 771.
  87. Dz.U. z 1927 r. nr 26, poz. 203.
  88. Dz.U. z 1925 r. nr 127, poz. 911.
  89. Dz.U. z 1930 r. nr 88, poz. 691.
  90. Włączone do Grudziądza.
  91. Dz.U. z 1927 r. nr 65, poz. 581.
  92. Dz.U. z 1929 r. nr 91, poz. 681.
  93. Dz.U. z 1926 r. nr 72, poz. 417.
  94. Od 1927-04-01 w powiecie mołodeczańskim (Dz.U. z 1927 r. nr 8, poz. 62).
  95. Dz.U. z 1930 r. nr 38, poz. 333.
  96. Dz.U. z 1925 r. nr 127, poz. 912.
  97. Dz.U. z 1930 r. nr 11, poz. 84.
  98. Zmiany administracyjne miast i osiedli 1918-1963, Warszawa, 1964 (s. 139) podaje jednostkę mimo że nie figuruje w podanym źródle Dz.U. z 1947 r. nr 51, poz. 259.
  99. Dz.U. z 1932 r. nr 27, poz. 272.
  100. Dz.U. z 1931 r. nr 72, poz. 586 (gmina utworzona jako taka).
  101. Dz.U. z 1926 r. nr 127, poz. 749 (gmina utworzona jako taka).
  102. Dz.U. z 1926 r. nr 72, poz. 416 (gmina utworzona jako taka).
  103. Dz.U. z 1926 r. nr 72, poz. 416.
  104. Dz.U. z 1929 r. nr 79, poz. 589.
  105. Dz.U. z 1928 r. nr 58, poz. 547.
  106. Dz.U. z 1927 r. nr 27, poz. 224.
  107. Dz.U. z 1935 r. nr 56, poz. 364.
  108. Dz.U. z 1926 r. nr 89, poz. 510.
  109. a b Prawa miejskie.
  110. Dz.U. z 1929 r. nr 10, poz. 86.
  111. Dz.U. z 1929 r. nr 83, poz. 616.
  112. Dz.U. z 1939 r. nr 3, poz. 10.
  113. Dz.U. z 1926 r. nr 93, poz. 543.
  114. Dz.U. z 1927 r. nr 3, poz. 19.
  115. Dz.U. z 1929 r. nr 75, poz. 569.
  116. Dz.U. z 1929 r. nr 59, poz. 468.
  117. Dz.U. z 1928 r. nr 83, poz. 729.
  118. Dz.U. z 1932 r. nr 33, poz. 350.
  119. Dz.U. z 1927 r. nr 23, poz. 180.
  120. Dz.U. z 1930 r. nr 3, poz. 23.
  121. Dz.U. z 1948 r. nr 5, poz. 37 (gmina utworzona jako taka).
  122. Dz.U. z 1930 r. nr 3, poz. 24.