Gniezdowo

Gniezdowo[1] (ros. Гнёздово, Gniozdowo) – wieś w Rosji, w obwodzie smoleńskim, w rejonie smoleńskim[2], nad Dnieprem, 14 km na zachód od Smoleńska; stacja kolejowa[3], rezerwat archeologiczny[4].

Gniezdowo
Ilustracja
Gniezdowo, stacja kolejowa
Państwo  Rosja
Obwód  smoleński
Rejon smoleński
Powierzchnia 3,33 km²
Wysokość 171 m n.p.m.
Populacja (2007)
• liczba ludności
• gęstość

349
104,8 os./km²
Nr kierunkowy 481
Kod pocztowy 214525
Położenie na mapie obwodu smoleńskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu smoleńskiego
Gniezdowo
Gniezdowo
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Gniezdowo
Gniezdowo
Ziemia54°46′55″N 31°50′12″E/54,781944 31,836667
Portal Portal Rosja

HistoriaEdytuj

Przed I wojną światową Gniezdowo wraz z lasem katyńskim należało do rodziny Koźlińskich. W XIX wieku Piotr Koźliński ożenił się z Leokadią Lefftreu, która była córką dyrektora brytyjskiego przedsiębiorstwa budującego linie kolejowe m.in. w Rosji. Na mocy intercyzy Gniezdowo i Katyń stały się współwłasnością przedsiębiorcy brytyjskiego[5].

Cmentarzysko WikingówEdytuj

W rejonie Gniezdowa znajduje się siedem skupisk cmentarzysk kurhanowych z IXX wieku n.e., składające się z około 3 – 5 tys. kurhanów usypanych na miejscu spalenia zwłok[6]. Łączna ilość kurhanów nie jest jasna, ponieważ znaczna część z nich została zniszczona podczas budowy linii kolejowej, a także podczas rozbudowy dwóch żwirowni. Jako pierwszy badania w Gniezdowie przeprowadził w 1874 roku polski archeolog Michał Kuściński z Lepela, który rozkopał 18 kurhanów. W gniozdowskich kurhanach znaleziono liczne pochówki zawierające przedmioty pochodzenia skandynawskiego (naszyjniki żelazne z przywieszonymi młotami Thora, miecz z napisem „ULFBERHT”, zapinki żółwiowate[7]) lub też wykonane z wykorzystaniem skandynawskich stylów zdobniczych oraz słowiańską ceramikę. Znaleziono także pochówki typowo skandynawskie (zwłoki spalone w łodziach)[6]. Niektórzy autorzy uznawali średniowieczne Gniezdowo za kolonię szwedzką[8]. Na terenie dawnego cmentarzyska w Gniezdowie znajduje się rezerwat archeologiczny[4]. W dnie doliny Dniepru znajdowała się duża osada związana z kompleksem osadniczym w Gniezdowie. Znaleziska z wieloletnich, prowadzonych od XIX wieku badań w Gniezdowie znajdują się głównie w Moskwie, a część w muzeum w Smoleńsku[9].

 
Gniezdowski napis

W kurhanie w Gniezdowie odkryto najstarszy napis rosyjski cyrylicą w Rosji, z końca I poł. X wieku znajdujący się na glinianym dzbanie odkrytym przez archeologa Daniła Antonowicza Awdusina w 1949 r.[10][11][12]

Miejsce kaźniEdytuj

Stacja kolejowa w Gniezdowie znajduje się ok. 3 km w linii prostej od miejsca egzekucji polskich oficerów z obozu jenieckiego w Kozielsku, którzy w 1940 roku zostali zamordowani w Katyniu przez NKWD na polecenie Biura Politycznego KC WKP(b)[13]. Polaków przywożono pociągami na stację kolejową w Gniezdowie i stąd transportowano na miejsce straceń karetkami więziennymi lub autobusami o zamalowanych oknach[13]. Według relacji rosyjskich świadków zebranych w 1943 roku przez Józefa Mackiewicza, w trakcie każdego transportu więźniów do Gniezdowa dwa lub trzy wagony z jeńcami podstawiano na krótki ślepy tor na północnej stronie stacji, z boku; kiedy więźniowie przechodzili z wagonów do autobusów więziennych typu „czornyj woron”, teren był otoczony kordonem funkcjonariuszy NKWD z bronią gotową do strzału[14]. W latach 1999–2000 na terytorium Gniezdowa urządzono Polski Cmentarz Wojenny w Katyniu.

W lipcu 1941 roku na stanowisku dowodzenia obroną Smoleńska przed Wehrmachtem, które znajdowało się w Gniezdowie, przebywali Dowódca Frontu Zachodniego Marszałek ZR Siemion Timoszenko i jego oficer polityczny-politruk Nikita Chruszczow[15].

PrzypisyEdytuj

  1. W niektórych publikacjach poświęconych zbrodni katyńskiej oprócz nazwy „Gniezdowo” stosowana jest również nazwa „Gniazdowa”, por. Zdzisław Stahl, Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów, Londyn 1950, s. 147 [1].
  2. Gniezdowo w serwisie bankgorodov.ru (ros.) bankgorodov.ru [dostęp 2011-08-11].
  3. Железнодорожная станция Гнездово (ros.) voronezhgid.ru [dostęp 2011-08-11].
  4. a b Гнёздовский археологический комплекс (Гнёздово) (ros.) gnezdowo.com [dostęp 2011-08-11].
  5. Tadeusz A. Kisielewski, Zabójcy. Widma wychodzą z cienia, Poznań 2006, s. 40.
  6. a b Hasło „Gniezdowo”, Wielka Encyklopedia Powszechna PWN, tom. IV, Warszawa 1963, s. 290.
  7. Maria Magdalena Blombergowa, Michał Kuściński – pierwszy badacz Gniezdowa, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu [dostęp 2020-06-11] (pol.).
  8. Henryk Łowmiański: Zagadnienie roli Normanów w genezie państw słowiańskich, Warszawa 1957, s. 80.
  9. r, Gniezdowo, Gunthera miejsce w sieci, 3 sierpnia 2015 [dostęp 2017-08-17].
  10. Гнёздово • Большая российская энциклопедия, bigenc.ru [dostęp 2019-11-21] (ros.).
  11. Нефедов В. С. Археологический контекст «древнейшей русской надписи» из Гнёздова. 125 лет исследования памятника. Труды ГИМ. Вып 124. М., 2001. С. 65.
  12. Львов А. С. Еще раз о древнейшей русской надписи из Гнездова // Известия АН СССР. Отделение литературы и языка. – Т. XXX. Вып. 1. М., 1971. С. 47–52.
  13. a b M. Synoradzki, J. Grodecki, V. Plewak Katyń. Modus operandi (pol.) katyn.org.au [dostęp 2011-08-11].
  14. Józef Mackiewicz, Sprawa mordu katyńskiego, Londyn: Kontra, 2009, s. 190–192, ISBN 978-0-907652-65-6, ISBN 978-0-907652-29-8, OCLC 750622152.
  15. Andrzej Przewoźnik, Jolanta Adamska, Katyń. Zbrodnia, prawda, pamięć, Warszawa: Świat Książki, 2010, s. 269, ISBN 978-83-247-2036-1, OCLC 750956033.

Linki zewnętrzneEdytuj