Gołańcz

miasto w województwie wielkopolskim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Gołańcz (niem. Gollantsch) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie wągrowieckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gołańcz.

Gołańcz
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Zamek w Gołańczy
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat wągrowiecki
Gmina Gołańcz
Prawa miejskie 1361
Burmistrz Mieczysław Durski
Powierzchnia 12,64[1] km²
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

3360[2]
265,8 os./km²
Strefa numeracyjna +48 67
Kod pocztowy 62-130
Tablice rejestracyjne PWA
Położenie na mapie gminy Gołańcz
Mapa konturowa gminy Gołańcz, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Gołańcz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Gołańcz”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Gołańcz”
Położenie na mapie powiatu wągrowieckiego
Mapa konturowa powiatu wągrowieckiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Gołańcz”
Ziemia52°56′38″N 17°17′58″E/52,943889 17,299444
TERC (TERYT) 3028034
SIMC 0966820
Urząd miejski
ul. dr. P. Kowalika 2
62-130 Gołańcz
Strona internetowa

Gołańcz uzyskała lokację miejską w 1361 roku[3]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa pilskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2012, miasto liczyło 3431 mieszkańców[4].

HistoriaEdytuj

Dzieje miasta i gminy Gołańcz mają długą i bogatą historię. Najstarsze ślady osadnictwa na tym terenie sięgają neolitu - 6 tys. lat. Pierwsze wzmianki o osadzie Gołańczy sięgają roku 1222 – w dokumentach wymieniono ją jako jedną z wsi płacących dziesięcinę klasztorowi cystersów w Łeknie. W roku 1399 Gołańcz nazwana została miastem, a w dokumencie wspomina się o obywatelu miasta Gołańczy, mieszczaninie Sieciesławie. Od początku swego istnienia należała do rodu Pałuków-Gołańczewskich, a następnie do ich następców, tj. Grudzińskich, Smoguleckich, Flemingów, Przebendowskich, Malechowskich, Mielżyńskich, Czarneckich i Hutten-Czapskich. W długiej historii Gołańczy bywały okresy, że traciła prawa miejskie i ponownie je odzyskiwała. Była niszczona przez obcych najeźdźców i odbudowywana później przez jej mieszkańców i dziedziców. 1-3 maja 1656 roku, podczas najazdu szwedzkiego, bohaterski opór stawiała 200-osobowa załoga miejscowego zamku złożona z miejscowej szlachty i chłopów. Zginęło wówczas w całej Gołańczy 425 osób, to 4 razy więcej niż w słynnej bitwie pod Racławicami. Następnie Gołańcz stawała się własnością kolejno rodów Flemingów, Przebendowskich, Malechowskich, Mielżyńskich, Czarneckich i Hutten-Czapskich. Mieszkańcy Gołańczy i najbliższej okolicy brali czynny udział w powstaniach narodowych, a szczególnie wyróżnili się w powstaniu wielkopolskim.

W okresie międzywojennym Gołańcz wchodziła w skład powiatu wągrowieckiego i liczyła 1400 mieszkańców, w tym było około 100 Niemców i 25 Żydów. Ludność utrzymywała się głównie z rolnictwa.

Działał tutaj tartak, młyn, mleczarnia i hotel. W 1907 roku wybudowany został dworzec kolejowy, istniała także poczta, szkoła, posterunek policji oraz bank i apteka. 7 września 1939 roku do miasta wkroczyły wojska niemieckie. Nazwa miasta została zamieniona na niem. Gollantsch, a w 1941 roku Niemcy nadali miastu nazwę na Schwertburg. Na terenie miasta działał ruch oporu: Placówka Gołańcz ZWZ-AK (Okręg Północny Karpaty V) dowodzona przez dr. Piotra Kowalika ps. Albin od 1941 roku oraz organizacja Polska Niepodległa od 1940 roku. Część ludności polskiej została wysiedlona do Generalnego Gubernatorstwa. 22 stycznia 1945 roku do miasta wkroczyły jednostki Armii Czerwonej. W latach 1945-1989 miasto rozwinęło się. Wzrosła liczba jego mieszkańców, wybudowane zostało nowe osiedle im. Karola Libelta przez ówczesny kombinat PGR, powstały także nowe osiedla mieszkaniowe na Smolarach i przy ulicy Zamkowej oraz Walki Młodych. Mieszkańcy byli zatrudniani, m.in. w kombinacie PGR, Spółdzielni Kółek Rolniczych, POZAMECIE, tartaku, mleczarni, Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska.

W październiku 1945 roku powstała Dwuletnia Szkoła Rolnicza, kształcąca kadry dla miejscowego rolnictwa. W czerwcu 1990 roku oddany został do użytku elewator zbożowy mogący pomieścić jednorazowo 50 tys. ton zboża, jeden z największych w północno-zachodniej Polsce. Zmiany społeczno-polityczne i ustrojowe po 1989 roku, jakie zaszły w kraju, dotknęły także Gołańcz. Typowe zjawiska dla okresu przejściowego, to jest bezrobocie i upadek zakładów pracy oraz wprowadzenie gospodarki rynkowej, spowodowały chwilowe załamanie się dotychczasowych struktur gospodarczych. W latach 90. miejscowe władze samorządowe dokonały modernizacji ulic i Rynku, powstała nowa sieć wodociągowa i sanitarna, większość mieszkańców posiada telefony, powstała nowa sieć placówek usługowo-handlowych. oczyszczalnia ścieków i nowoczesna stacja wodociągowa, rozbudowano szkołę podstawową. Na 1999 rok planowane było oddanie do użytku nowych obiektów na 600-lecie miasta.

DemografiaEdytuj

  • Piramida wieku mieszkańców Gołańczy w 2014 roku[2].


 

ZabytkiEdytuj

 
Miejsce upamiętniające istnienie cmentarza ewangelickiego
Osobny artykuł: Zamek w Gołańczy.

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 3.10.2009].
  2. a b Gołańcz w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 32-33.
  4. GUS - Główny Urząd Statystyczny - „Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2012 r.)"