Otwórz menu główne

Godło i barwa lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej

Godło i barwa lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej – oznakowanie samolotów Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Spis treści

Zasady malowania godeł na samolotachEdytuj

W 1927 została w zasadzie zakończona reorganizacja lotnictwa[1]. Wprowadzono nowe oznaczenie samolotów należących do poszczególnych eskadr i pułków. System oznakowania polegał na przyporządkowaniu danemu pułkowi lotniczemu odpowiedniego zestawu kolorystycznego godła, a samo godło miało oznaczać przynależność do eskadry. Godłami były proste elementy geometryczne malowane na polu. Tło miało standardowy wymiar 50 x 50 cm i było obwiedzione obwódką w kolorze godła. Godła były malowane na kadłubach samolotów pomiędzy płatem, a statecznikiem pionowym[2].


Obok wprowadzonych godeł „geometrycznych” 111 eskadra myśliwska używała tradycyjnego godła. Na samolotach w Centralnej Eskadrze Treningowej malowano na stateczniku pionowym białą literę T. W 1929 eskadry bombowe 1 pułku lotniczego używały godeł o motywach alegorycznych. W eskadrze towarzyszącej pułku za godło została przyjęta biało-czerwona tarcza, która w listopadzie i grudniu 1918 była „warszawskim znakiem rozpoznawczym”[3].

W 1932 wprowadzono nowy system oznakowania przynależności do jednostki. Poszczególnym pułkom lotniczym przypisano tło pod godło o ściśle określonej formie geometrycznej[a] Poszczególne pułki lotnicze powinny były malować godła eskadr na następujących tłach[4]:


W kolejnych zaleceniach poszczególnym rodzajom lotnictwa przypisano następującą tematykę[5][4][b]:

  • eskadry myśliwskieptaki
  • eskadry liniowe – ssaki i legendarne stwory
  • eskadry towarzyszące – owady i gady
  • eskadry szkolne i treningowe – litera T

Godła eskadrEdytuj

Eskadra
Godło
Opis
Samoloty
Lata
Eskadry rozwiązane do września 1939
19 eskadra myśliwska Srebrny „skrzydlaty smok”. (projekt - por.pil. Antoni Mroczkowski)[6].
113 eskadra myśliwska nocna „Biały grot” na tle czerwonego kwadratu z białą obwódką[7]. Breguet
Czerwono-czarny „Ikar na tle pełni księżyca”[7]. Potez XXV
14 eskadra niszczycielska

(lotnicza)

Biały kwadrat na tle czerwonego kwadratu z białą obwódką[8]. Breguet
213 eskadra bombowa

(niszczycielska nocna)

Biały słoń z bombą w trąbie skaczący przez półksiężyc z Mickey Mouse na grzbiecie

Projekt – por. obs. Bolesław Sadowski[9].

21 eskadra niszczycielska Biało-czerwony napis „NEL” na tle szachownicy (proj. por.pil. Ludomit Rayski)[10].
4 eskadra wywiadowcza Staroegipski bóg Ra na tle słońca[11].
16 eskadra wywiadowcza „Biegnąca dziewczyna” w biało-czerwonej sukience z bukietem kwiatów w ręce

Projekt: ppor.pil. Franciszek Rudnicki[12].

11 eskadra liniowa

(lotnicza)

Biały ukośny krzyż na tle czerwonego kwadratu z białą obwódką[13]. Breguet XIV i XIX

Potez XV; Potez XXV

do 1937
„Biegnąca dziewczyna” w biało-czerwonej sukience z bukietem kwiatów w ręku

na tle jasnoniebieskiego trójkąta w srebrnej obwódce[13].

PZL-23 „Karaś”
12 eskadra wywiadowcza „Biała błyskawica”[14].
Odznaka honorowa „Za obronę Kresów Wschodnich”[14].
12 eskadra liniowa

(lotnicza)

Biała czteroramienna gwiazda na tle czerwonego kwadratu z białą obwódką[15]. Breguet XIX

Potez XV

do 1937
”Lis z bombą i lorgnon w łapach na tle jasnoniebieskiego trójkąta

ze srebrną obwódką[15].

PZL-23 „Karaś”
3 eskadra wywiadowcza   „Biały kościotrup” z czerwoną szarfą grający na skrzypcach[16].
13 eskadra liniowa

(lotnicza, niszczycielska nocna)

  Biały kościotrup z czerwoną szarfą grający na skrzypcach[17]. Ansaldo 300

Potez XV

Biały równoramienny trójkąt na tle czerwonego kwadratu z białą obwódką[17]. Potez XXVII

Breguet XIX

13 eskadra towarzysząca Biało-czerwona tarcza - w 1918 znak ten był „warszawskim znakiem rozpoznawczym”[3]
24 eskadra liniowa

(rozpoznawcza)

  „Płowa kozica” na tle niebieskiego kwadratu[18].
8 eskadra wywiadowcza „Srebrny orzeł ze śmigłem w szponach” na tle białego obłoku na metalicznej tarczy[19].
29 eskadra towarzysząca „Czarny pająk” na tle niebieskiego kwadratu[20].
13 eskadra myśliwska „Czerwona błyskawica” na tle białego kręgu[21]
111 eskadra myśliwska

(p. 131 eskadra myśliwska)

„Czerwona błyskawica” na tle białego koła[22]
131 eskadra myśliwska Biały poziomy prostokąt na tle zielonego kwadratu z białą obwódką[23] Spad 61C! do 1931
Czarny stylizowany „kruk”[23] PWS-10
Czerwono-czarny „kruk” (proj.por.pil. Jan Wróbel)[23] P-7a i 11
132 eskadra myśliwska Dwa białe poziome prostokąty na tle zielonego kwadratu z białą obwódką[24] Spad 61C1 do 1931
Niebiesko-czarny „kruk” (proj. por.pil. Jan Wróbel)[24] P-7a i 11
133 eskadra myśliwska Stylizowany biały „kruk”[25]
31 eskadra liniowa

(lotnicza, rozpoznawcza)

Biały ukośny krzyż na tle zielonego kwadratu z białą obwódką[26] Potez XXVII i XXV

Breguet XIX

do 1937
„Lis z bombą lotniczą” na tle białego rombu[26] Potez XXV i PZL-23B
10 eskadra wywiadowcza „Biały orzeł z czerwonym sercem” i cyfrą X w szponach na tle błękitnego obłoku[27]
32  eskadra liniowa

(lotnicza, rozpoznawcza)

Biała czteroramienna gwiazda na tle zielonego kwadratu z białą obwódką[28] Potez XXVII i XXV

Breguet XIX

do 1937
34 eskadra liniowa

(lotnicza, rozpoznawcza)

Biały równoramienny trójkątna tle zielonego kwadratu z białą obwódką[29] Potez XXVII i XXV

Breguet XIX

do 1938
1 eskadra wywiadowcza Czerwony diabeł[30]
35 eskadra liniowa

(lotnicza)

Biały kwadrat na tle zielonego kwadratu z białą obwódką[31] Potez XXVII i XXV 1938
115 eskadra myśliwska Czerwony poziomy prostokąt na tle białego kwadratu z czerwoną obwódką[32]
116 eskadra myśliwska Dwa czerwone poziome prostokąty na tle białego kwadratu z czerwoną obwódką[33]
143 eskadra myśliwska Czerwona kaczka ze skrzydłem błękitnym na tle białego pięcioboku z obwódką czerwoną[34] P-7
49 eskadra towarzysząca Czerwono-czarna biedronka w locie na ile białego pięcioboku z czerwoną obwódką[35]
54 eskadra liniowa Niebieski trójkąt na tle białego kwadratu z niebieską obwódką[36] Potez XV

Potez XXVII

Staroegipski ptak Ra (dawne godło 66 Eskadry Breguetów) na tle białego równoramiennego krzyża[36] Potez XXV
59 eskadra towarzysząca Zielono-czarna mucha na tle białego równoramiennego krzyża[37].
63 eskadra lotnicza

(późniejsza 61 eskadra liniowa)

Zielony ukośny krzyż na tle białego kwadratu z zieloną obwódką[11]. Potez XV i XXVII
Brunatny jeleń w skoku na tle białego koła z czerwoną obwódką[11]. Potez XXV

PZL-23 „Karaś”

62 eskadra liniowa

(lotnicza)

Zielona czteroramienna gwiazda na tle białego kwadratu z zieloną obwódką[38]. Potez XV i XXVII
Brunatny łeb doga na tle białego koła z czerwoną obwódką[38]. Potez XXV

PZL-23 „Karaś”ą

Lotnictwo morskie
eskadra szkolna

morskiego dywizjonu lotniczego

wzburzone fale morskie, a nad nimi „znak zapytania”[39].
1 eskadra dalekiego rozpoznania biało-granatowy „galion łodzi Wikingów” (malowany na przodzie samolotu)[40]. Latham 43HB-3
2 eskadra bliskiego rozpoznania biało-granatowy „Światowid”[41].
rzeczna eskadra lotnicza biało-czerwona szachownica na tle kotwicy[42].
Lotnictwo Korpusu Ochrony Pogranicza
eskadra KOP Białe litery KOP na stateczniku[43].
Eskadry walczące we wrześniu 1939
7 eskadra myśliwska Czapka krakuska i skrzyżowane kosy na tle biało-czerwonych pasów

i 13 niebieskich gwiazd w kole Projekt ppor.pil. Elliot Chess[44]

111 eskadra myśliwska
121 eskadra myśliwska

(111 eskadra myśliwska)

112 eskadra myśliwska Dwa białe poziome prostokąty na tle czerwonego kwadratu z białą obwódką[45]. Spad 51C1;61C1 do 1932
„Walczący Kogut” w kolorze czarnym na tle równobocznego,

jasnoniebieskiego trójkąta z obwódką srebrną[46].

P-7 i P-11 1932 - 1939
113 eskadra myśliwska „Puchacz” na tle równobocznego, jasnoniebieskiego trójkąta ze srebrną obwódką[47][48]. P-7, P-11 1933-1939
114 eskadra myśliwska „Jaskółka” w kolorze ciemno-granatowym na tle równobocznego,

jasnoniebieskiego trójkąta ze srebrną obwódką[49][50].

121 eskadra myśliwska

(była 113/11 plot)

Uskrzydlony grot w różnych kolorach (zależnie od decyzji pilotów)[51]. w 11 pułku lotniczym
„Skrzydlaty Grot”[52]. Projekt – por. pil. Kazimierz Kuzian[53].
122 eskadra myśliwska

(była 114/11 plot)

Biały znak geometryczny na tle niebieskiego kwadratu z białą obwódką[54]. Spad 61C1; PWS-A 1930
Biały „konik papierowy”[55][56]. Avia

P-7

P-11

123 eskadra myśliwska Biało-niebieska „mewa w locie”[57][58].
131 eskadra myśliwska „Kruk z czerwonymi lotkami” na tle białego rombu[59].
132 eskadra myśliwska „Kruk z niebieskimi lotkami” na tle białego rombu[60].
141 eskadra myśliwska Spad 61C1 do 1931
Dwie czerwone kaczki z niebieskimi skrzydłami na tle białego pięcioboku z obwódką czerwoną[61] PWS-10
„Dzika kaczka w locie” ze skrzydłem ciemnoniebieskim

na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką[62][61].

P-7 i P-11
142 eskadra myśliwska Spad 61C1 do 1931
Dwie czerwone kaczki z zielonymi skrzydłami na tle białego pięcioboku z obwódką czerwoną[63]. PWS-10
„Dzika kaczka w locie" ze skrzydłem zielonym,

na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką[64][63].

151 eskadra myśliwska „Kondor walczący” w kolorze niebieskim na tle białego równoramiennego krzyża[65].

Projekt – ppor. pil. Anatol Piotrowski[66].

152 eskadra myśliwska „Kondor walczący” w kolorze czerwonym na tle białego równoramiennego krzyża[67].

Projekt - ppor.pil. Anatol Piotrowski[68].

161 eskadra myśliwska „Indyk" na tle białego koła[69]. Projekt godła nie został akceptowany przez dowódcę eskadry[70].
Według relacji ppor. pil. Czesława. Główczyńskiego eskadra przyjęła godło:

„Latający gronostaj z czerwonymi skrzydłami”.

162 eskadra myśliwska „Latający gronostaj” w kolorze białym z niebieskimi skrzydłami[71][72].
211 (11) eskadra bombowa

(niszczycielska nocna)

„Pelikan” na tle jasnoniebieskiego kola ze srebrną obwódką[73][74].
212 (12) eskadra bombowa

(niszczycielska nocna)

Złote gwiazdy „wielkiej Niedźwiedzicy”[75][76].
21 (1) eskadra bombowa Biały ukośny krzyż na tle niebieskiego kwadratu z białą obwódką[77]. Breguet XIX

Potez XXV

do 1937
„Płowy lew” na tle niebieskiego kwadratu[78]. Breguet XIX

PZL-23B „Karaś”

22 (2) eskadra bombowa Biała czteroramienna gwiazda na tle niebieskiego kwadratu z białą obwódką[79]. Breguet XIX

Potez XXV

do 1937
„Bazyliszek” na tle niebieskiego kwadratu[80]. Breguet XIX

PZL-23 „Karaś”

55 eskadra bombowa Niebieski kwadrat na tle białego kwadratu z niebieską obwódką[81] Potez XV

Potez XXV

„Tygrys” na tle białego równoramiennego krzyża[82].

Projekt - ppor. pil. Jerzy Golko[81].

Potez XXV

ZL-23 „Karaś”

64 (4) eskadra bombowa

(lotnicza, liniowa)

Zielony równoramienny trójkąt na tle białego kwadratu[83]. Potez

Breguet

„Nietoperz” na tle białego koła z czerwoną obwódką[84]. Breguet XIX

PZL-23 „Karaś"’

65 (5) eskadra bombowa

(lotnicza, liniowa)

(wcześniej 63 lotnicza)

Zielony kwadrat na tle białego kwadratu[85]. Potez

Breguet

Biegnący łaciaty „piesek” na tle białego koła z czerwoną obwódką[86]. Breguet XIX

PZL-23 „Karaś"

24 eskadra rozpoznawcza „Kozica górska w skoku", w kolorze szaro-brązowym, na tle niebieskiego kwadratu[87].
31 eskadra rozpoznawcza „Lis z bombą lotniczą w przednich łapach” na tle białego rombu[88].
32 eskadra rozpoznawcza „Biała czteroramienna gwiazda” na tle zielonego kwadratu z białą obwódką [89][28]. Potez
34 eskadra rozpoznawcza „Biały równoramienny trójkąt” na tle zielonego kwadratu z białą obwódką[90][29]. Potez
41 eskadra rozpoznawcza Czerwony ukośny krzyż na de białego kwadratu z czerwoną obwódką[91]. Potez XXVII i XXV do 1932
Czerwony „Gryf Pomorski” na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką[92][91]. PZL-23 „Karaś”
42 eskadra rozpoznawcza Czerwona czteroramienna gwiazda na tle białego kwadratu z czerwoną obwódką[93]. Potez XXVII

Breguet XIX

do 1932
„Słoń” w kolorze czerwonym na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką[94][93]. PZL-23 „Karaś”
51 eskadra rozpoznawcza Niebieski ukośny krzyż na tle białego kwadratu z niebieską obwódką[95]. Potez XXVII

Breguet XIX

do 1933
„Sokół w locie ze śmigłem w szponach” na tle białego równoramiennego krzyża[96][95].
13 eskadra obserwacyjna

(towarzysząca)

„Świerszcz” w kolorze żółto-zielonym na tle jasnoniebieskiego koła[97][98].
23 eskadra obserwacyjna „Szerszeń” na tle niebieskiego kwadratu[99][100].
26 eskadra obserwacyjna „Osa” na tle niebieskiego kwadratu[101].Projekt – por. obs. Henryk Łebkowski.

(I/26 - czerwona obwódka, II/26 – żółta, III/26 – granatowa, IV/26 – pomarańczowa)[102].

33 eskadra obserwacyjna „Ważka z lornetą” na tle białego rombu[103][104].
43 eskadra obserwacyjna „Chrabąszcz” w kolorze czarnym, z błękitno-białymi końcówkami skrzydeł

na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką[105][106].

46 eskadra obserwacyjna „Ważka” w kolorze żółto-brązowym (zielono-żółtym[107])

na tle białego pięcioboku z czerwoną obwódką[108].

53 eskadra obserwacyjna Herb Wilna na tle białego równoramiennego krzyża[109] (św. Krzysztof)[110].
56 eskadra obserwacyjna „Niedźwiadek" w kolorze brunatnym z niebieską krawatką

na tle białego równoramiennego krzyża[111] (brunatny)[112].

63 eskadra obserwacyjna

(towarzysząca)

Zielony pionowy prostokąt na tle białego kwadratu[113]. PZL Ł-2
Zielony „komar" na tle białego kola z czerwoną obwódką[114] ze strzykawką[113]. R-XIII
66 eskadra obserwacyjna „Kameleon” w kolorze zielonym na tle białego koła z czerwoną obwódką[115][116].


UwagiEdytuj

  1. W praktyce nie zostało to zrealizowane, bowiem część eskadr używała godeł bądź tradycyjnych, czy też nowo zatwierdzonych przez dowództwo pułku, a nie wpisanych na charakterystyczne tło[4].
  2. Nie została jedynie określona tematyka godeł dla eskadr bombowych, bowiem miały one już godła alegoryczne[4].

PrzypisyEdytuj

  1. Kowalski 1981 ↓, s. 112.
  2. Kowalski 1981 ↓, s. 113.
  3. a b Kowalski 1981 ↓, s. 120.
  4. a b c d Kowalski 1981 ↓, s. 121.
  5. Pawlak 1989 ↓, s. 16.
  6. Pawlak 1989 ↓, s. 71.
  7. a b Pawlak 1989 ↓, s. 79.
  8. Pawlak 1989 ↓, s. 88.
  9. Pawlak 1989 ↓, s. 100.
  10. Pawlak 1989 ↓, s. 404.
  11. a b c Pawlak 1989 ↓.
  12. Pawlak 1989 ↓, s. 112.
  13. a b Pawlak 1989 ↓, s. 115.
  14. a b Pawlak 1989 ↓, s. 121.
  15. a b Pawlak 1989 ↓, s. 123.
  16. Pawlak 1989 ↓, s. 129.
  17. a b Pawlak 1989 ↓, s. 132.
  18. Pawlak 1989 ↓, s. 177.
  19. Pawlak 1989 ↓, s. 179.
  20. Pawlak 1991 ↓, s. 89.
  21. Pawlak 1989 ↓, s. 201.
  22. Pawlak 1989 ↓, s. 203.
  23. a b c Pawlak 1989 ↓, s. 204.
  24. a b Pawlak 1989 ↓, s. 211.
  25. Pawlak 1989 ↓, s. 217.
  26. a b Pawlak 1989 ↓, s. 222.
  27. Pawlak 1989 ↓, s. 229.
  28. a b Pawlak 1989 ↓, s. 232.
  29. a b Pawlak 1989 ↓, s. 238.
  30. Pawlak 1989 ↓, s. 243.
  31. Pawlak 1989 ↓, s. 250.
  32. Pawlak 1989 ↓, s. 269.
  33. Pawlak 1989 ↓, s. 277.
  34. Pawlak 1989 ↓, s. 286.
  35. Pawlak 1989 ↓, s. 314.
  36. a b Pawlak 1989 ↓, s. 325.
  37. Pawlak 1989 ↓, s. 338.
  38. a b Pawlak 1989 ↓, s. 352.
  39. Pawlak 1989 ↓, s. 382.
  40. Pawlak 1989 ↓, s. 386.
  41. Pawlak 1989 ↓, s. 391.
  42. Pawlak 1989 ↓, s. 395.
  43. Pawlak 1989 ↓, s. 398.
  44. Pawlak 1989 ↓, s. 54.
  45. Pawlak 1989 ↓, s. 74.
  46. Pawlak 1991 ↓, s. 30.
  47. Pawlak 1991 ↓, s. 39.
  48. Pawlak 1989 ↓, s. 82.
  49. Pawlak 1991 ↓, s. 49.
  50. Pawlak 1989 ↓, s. 85.
  51. Pawlak 1989 ↓, s. 375.
  52. Pawlak 1991 ↓, s. 61.
  53. Pawlak 1989 ↓, s. 151.
  54. Pawlak 1989 ↓, s. 157.
  55. Pawlak 1991 ↓, s. 71.
  56. Pawlak 1989 ↓, s. 379.
  57. Pawlak 1991 ↓, s. 77.
  58. Pawlak 1989 ↓, s. 160.
  59. Pawlak 1991 ↓, s. 84.
  60. Pawlak 1991 ↓, s. 93.
  61. a b Pawlak 1989 ↓, s. 271.
  62. Pawlak 1991 ↓, s. 105.
  63. a b Pawlak 1989 ↓, s. 279.
  64. Pawlak 1991 ↓, s. 115.
  65. Pawlak 1991 ↓, s. 123.
  66. Pawlak 1989 ↓, s. 319.
  67. Pawlak 1991 ↓, s. 129.
  68. Pawlak 1989 ↓, s. 320.
  69. Pawlak 1989 ↓, s. 343.
  70. Pawlak 1991 ↓, s. 139.
  71. Pawlak 1991 ↓, s. 149.
  72. Pawlak 1989 ↓, s. 346.
  73. Pawlak 1991 ↓, s. 167.
  74. Pawlak 1989 ↓, s. 90.
  75. Pawlak 1991 ↓, s. 175.
  76. Pawlak 1989 ↓, s. 95.
  77. Pawlak 1989 ↓, s. 166.
  78. Pawlak 1991 ↓, s. 207.
  79. Pawlak 1989 ↓, s. 174.
  80. Pawlak 1991 ↓, s. 219.
  81. a b Pawlak 1989 ↓, s. 327.
  82. Pawlak 1991 ↓, s. 227.
  83. Pawlak 1989 ↓, s. 357.
  84. Pawlak 1991 ↓, s. 235.
  85. Pawlak 1989 ↓, s. 362.
  86. Pawlak 1991 ↓, s. 247.
  87. Pawlak 1991 ↓, s. 259.
  88. Pawlak 1991 ↓, s. 271.
  89. Pawlak 1991 ↓, s. 282.
  90. Pawlak 1991 ↓, s. 291.
  91. a b Pawlak 1989 ↓, s. 289.
  92. Pawlak 1991 ↓, s. 303.
  93. a b Pawlak 1989 ↓, s. 296.
  94. Pawlak 1991 ↓, s. 314.
  95. a b Pawlak 1989 ↓, s. 322.
  96. Pawlak 1991 ↓, s. 323.
  97. Pawlak 1991 ↓, s. 341.
  98. Pawlak 1989 ↓, s. 136.
  99. Pawlak 1991 ↓, s. 353.
  100. Pawlak 1991 ↓, s. 184.
  101. Pawlak 1991 ↓, s. 362.
  102. Pawlak 1991 ↓, s. 186.
  103. Pawlak 1991 ↓, s. 371.
  104. Pawlak 1989 ↓, s. 255.
  105. Pawlak 1991 ↓, s. 376.
  106. Pawlak 1989 ↓, s. 304.
  107. Pawlak 1989 ↓, s. 311.
  108. Pawlak 1991 ↓, s. 388.
  109. Pawlak 1991 ↓, s. 395.
  110. Pawlak 1989 ↓, s. 330.
  111. Pawlak 1991 ↓, s. 404.
  112. Pawlak 1989 ↓, s. 334.
  113. a b Pawlak 1989 ↓, s. 366.
  114. Pawlak 1991 ↓, s. 413.
  115. Pawlak 1991 ↓, s. 421.
  116. Pawlak 1989 ↓, s. 370.

BibliografiaEdytuj

  • Tomasz Kowalski: Godło i barwa w lotnictwie polskim 1918–1939. Toruń: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1981. ISBN 8320601455.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w Wojnie Obronnej 1939. Wrzesień 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0795-7.