Gospodarka Słowacji

Słowacja to wolnorynkowa, niewielka, lecz dynamiczna i jedna z najszybciej rozwijających się gospodarek w Europie. Po Czechach i Słowenii jest trzecim najbardziej rozwiniętym gospodarczo krajem byłego obozu socjalistycznego. Występują wyraźne różnice w rozwoju gospodarczym między wschodnią, biedniejszą częścią kraju, a zachodnią – bogatszą.

Gospodarka Słowacji
Ilustracja
Centrum biznesowe Bratysławy
Informacje ogólne
Waluta

euro

Bank centralny

Narodowy Bank Słowacki

Rok podatkowy

rok kalendarzowy

Organizacje gospodarcze

UE, OECD, WTO

Dane statystyczne
PKB (nominalny)

97,2 mld $ (2011)

PKB (ważony PSN)

126,9 mld $ (2011)

PKB per capita

23 400 $ (2011)

Wzrost PKB

3,3% (2011)

Struktura PKB

rolnictwo 2,6%,
przemysł 33,4%,
usługi 64%

Inflacja

3% (2020)

Wymiana handlowa
Eksport

86,62 mld $ (2011)

Główni partnerzy

Niemcy 21,4%, Czechy 12,6%, Francja 6,7%, Włochy 6,4%, Polska 6,2%, Węgry 6%, Austria 5,8%, Wielka Brytania 4,8% (2007)

Import

85,46 mld $ (2011)

Główni partnerzy

Niemcy 22,1%, Czechy 17,3%, Rosja 9,2%, Węgry 6,7%, Austria 5,1%, Polska 4,9%, Korea Południowa 4,7% (2007)

Zatrudnienie
Siła robocza

62,3%[1]

Struktura zatrudnienia

rolnictwo 4%,
przemysł 39%,
usługi 56,9%

Płaca minimalna

580 € (2020)[2]

Stopa bezrobocia

5,6% (10/2019)

Wskaźniki jakości życia
Ludność poniżej progu ubóstwa

21% (2002)

Współczynnik Giniego

26,00 (2005)

Wskaźnik rozwoju społecznego

0,872[3]

Finanse publiczne
Dług publiczny

44,5% PKB/dług zewnętrzny 75,9 mld $ (2011)

Deficyt budżetowy

4,9% PKB (2011)

Przychody budżetowe

34,76 mld $ (2011)

Wydatki budżetowe

39,54 mld $ (2011)

W wyniku udanych reform gospodarczych Słowacja została przyjęta do UE w 2004 r. W styczniu 2009 korona słowacka została zastąpiona przez euro.

HistoriaEdytuj

Po zakończeniu II wojny światowej Czechosłowacja znalazła się w strefie wpływów ZSRR. Obowiązującym systemem gospodarczym stał się realny socjalizm. Na terenie Słowacji zaczęto rozwijać na szeroką skalę hutnictwo oraz przemysł zbrojeniowy. Rozwój przemysłu ciężkiego był ekonomicznie nieuzasadniony, ze względu na brak surowców naturalnych. Rozpad Czechosłowacji w 1993 Słowacja odczuła gorzej niż Czechy, a sama transformacja w gospodarkę wolnorynkową trwała dłużej, niż w pozostałych krajach dawnego RWPG. W latach 90. Słowacja uchodziła za kraj skorumpowany, a premier Vladimír Mečiar miał negatywną opinię w mediach europejskich, co nie sprzyjało inwestycjom zagranicznym oraz integracji z Zachodem.

W 1998 premierem został Mikuláš Dzurinda. Za jego rządów podjęto kroki do przystąpienia do Unii Europejskiej oraz NATO.

W 2001 bezrobocie wyniosło rekordowe 19,2%[4]. Spowodowane było podobnie jak w Polsce ograniczaniem przerostu zatrudnienia oraz upadkiem nierentownych zakładów pracy. Dzurinda wprowadził podatek liniowy, zmniejszył koszty pracy, ograniczył wydatki socjalne, co jednak nie przyniosło mu popularności politycznej. Dotkliwe dla społeczeństwa reformy gospodarcze i wysokie bezrobocie przyczyniły się do jego porażki w wyborów parlamentarnych w 2006. Nowym premierem został uznawany za populistę[5] Robert Fico. Po objęciu władzy Fico nie zrealizował swoich obietnic dotyczących wycofania się z reform dokonanych przez swojego poprzednika. W 2009 Słowacja po spełnieniu warunków konwergencji przyjęła euro.

Rok Wzrost gospodarczy[6][7]
2002 4,4%
2003 3,9%
2004 3,9%
2005 6%
2006 8,3%
2007 10,4%
2008 6,4%
2009 –4,8%
2010 4%
2011 3,2%
2012 2%
2013 1,4%
2014 2,5%
2015 3,9%
2016 3,3%
2017 3,4%

RolnictwoEdytuj

Użytki rolne zajmują 40,4% powierzchni kraju[8]. Większość terenów pod uprawę znajduje się na południu kraju w dolinach Dunaju i Cisy. Uprawia się głównie pszenicę, kukurydzę, jęczmień (0,5% udziału w światowych zbiorach)[9], buraki cukrowe (0,5% udziału w światowych zbiorach)[10], winorośl, tytoń. Hoduje się bydło, trzodę chlewna, drób oraz owce. Rolnictwo jest zmechanizowane i wydajne. Pozyskanie drewna wynosi 1,6 m³ na osobę[11] i należy do jednego z wyższych w Europie. Produkuje się tarcicę (0,6% udziału w światowej produkcji).

Osobny artykuł: Wina słowackie.

Surowce naturalneEdytuj

 
Východoslovenské železiarne, obecnie U. S. Steel Košice to największa huta stali na Słowacji

Na terenie Słowacji występują różnorodne, lecz mało zasobne surowce naturalne. Wydobywany jest węgiel brunatny, mangan, żelazo, miedź, rtęć, antymon, magnezyt[12]. Na niewielką skalę wydobywa się ropę naftową (81. miejsce na świecie według CIA World Factbook[13]).

PrzemysłEdytuj

Przemysł ma wciąż duży udział w gospodarce i wytwarza 1/3 PKB. Największe ośrodki przemysłowe to Bratysława, Koszyce, Żylina, Bańska Bystrzyca, Martin, Nitra. Szczególne znaczenie odgrywa w nim rozwinięte w czasach socjalizmu hutnictwo. Słowacja jest 32. największym producentem stali na świecie[14]. Głównym ośrodkiem produkcji stali są Koszyce, gdzie znajduje się największa huta na Słowacji – U. S. Steel Košice. Produkuje się również na niewielką skalę aluminium i nikiel, a także miedź. Niegdyś ważną rolę odgrywał przemysł zbrojeniowy, obecnie jego pozycja słabnie. Rozwinięty jest przemysł motoryzacyjny. Swoje zakłady produkcyjne przeniosły tu liczne przedsiębiorstwa motoryzacyjne, m.in. Volkswagen (zakład w Bratysławie), Peugeot (produkcja w Trnavie), Kia Motors (Żylina) Jaguar Land Rover (Nitra) oraz wielkie koncerny elektroniczne, m.in. Samsung Electronics (Galanta), Sony (Trnava i Nitra), a także AGD – Whirlpool (Poprad). Mały rynek wewnętrzny powoduje, że większość produkcji przeznacza się na eksport.

EnergetykaEdytuj

 
Elektrownia jądrowa Mochovce wytwarza 20% energii elektrycznej produkowanej na Słowacji

Słowacja produkuje rocznie 24,7 mld kWh (2011 rok)[15]. Ponad połowa energii elektrycznej jest produkowana w 2 elektrowniach jądrowychElektrownia jądrowa Bohunice i Elektrownia jądrowa Mochovce. Ponieważ dwa przestarzałe reaktory w elektrowni jądrowej Bohunice zostały już wyłączone, Słowacja boryka się z niedoborem energii elektrycznej, która musi importować z zagranicy. Planuje się wybudowanie dodatkowych, nowoczesnych reaktorów na miejsce starych, aby zrównoważyć deficyt energetyczny[16]. Pozostałe źródła energii elektrycznej to elektrownie na gaz lub węgiel (29%) i wodne 16%[17].

TurystykaEdytuj

 
Biurowiec Narodowego Banku Słowacji w Bratysławie

Główne ośrodki turystyczne to Bratysława, Tatry, Słowacki Raj, Kras Słowacki oraz kąpieliska termalne. Najczęściej kraj odwiedzają Czesi, Polacy i Węgrzy. Słowacja nie należy do krajów bardzo popularnych turystycznie, lecz liczba przyjazdów regularnie rośnie. W 2005 r. przyjechało 1 515 000 turystów, a zyski z turystyki oszacowano na 1,21 mld $[18].

W 2018 na Słowacji były wyznaczone 32 kąpieliska zgodne z wymogami dyrektywy kąpieliskowej. Wszystkie znajdowały się na zbiornikach wodnych, w tym siedem z nich na zbiorniku Veľká Domaša, a pięć na Zbiorniku Zemplińskim. Jakość wody w większości klasyfikowano jako doskonałą, ale w jednym jako niedostateczną[19].

Handel zagranicznyEdytuj

Słowacja ma minimalnie ujemny bilans handlowy. Eksport to głównie samochody i inne pojazdy (25,9%), maszyny i elektronika (21,3%), metale (14,6%), produkty przemysłu chemicznego i minerały (10,1%), plastiki (5,4%)[15]. Podobnie jak większość państw Europy Środkowej czołowe miejsce wśród partnerów handlowych zajmują Niemcy, jednak nie mają oni, aż takiego udziału w bilansie handlowym w jak w innych krajach tego regionu. Tradycyjnie Słowację wiążą silne stosunki gospodarcze z Czechami, które są drugim importerem słowackich produktów i drugim eksporterem do Słowacji. Znaczący jest handel z Węgrami, Austrią i Polską. Pomijając najbliższych sąsiadów eksportuje się towary (głównie samochody i elektronikę) do Francji, Włoch i Wielkiej Brytanii. 3 największym importerem jest Rosja. Sprzedaje na Słowację paliwa oraz surowce naturalne.

Ta jednostronna wymiana handlowa z Rosją, sprawia, że kraj jest bardzo uzależniony od rosyjskiego gazu, co ujawniło się podczas kryzysu gazowego na początku 2009 r., kiedy w wyniku sporu Ukrainy z Rosją, Słowacja została pozbawiona tego surowca. Polska ma dodatni bilans handlowy (2007) ze Słowacją[20]. Wartość słowackiego eksportu do Polski wynosi 2,190 mld €, a eksportu polskiego na Słowację 2,219 mld €[21].

TransportEdytuj

 
Lotniska na Słowacji

W przewozie ładunków główną rolę odgrywa kolej, natomiast w przewozie pasażerów transport drogowy[12]. Sieć autostrad jest słabo rozwinięta i nie połączona ze sobą, jednak stale się ją rozbudowuje. W transporcie rzecznym, główne porty znajdują się w Bratysławie i w miejscowości Komárno. Największy ruch pasażerski odnotowuje się na lotniskach w Bratysławie oraz w Koszycach.

Emisja gazów cieplarnianychEdytuj

Emisja równoważnika dwutlenku węgla ze Słowacji wyniosła w 1990 roku 71,031 Mt, z czego 60,545 Mt stanowił dwutlenek węgla. W przeliczeniu na mieszkańca emisja wyniosła wówczas 11,449 t dwutlenku węgla, a w przeliczeniu na 1 dolar PKB 1020 kg. Następnie emisje powoli, ale dość stabilnie spadały w większości branż z wyjątkiem transportu. Równocześnie emisje metanu czy podtlenku azotu utrzymują się cały czas na podobnym poziomie. W 2018 emisja dwutlenku węgla pochodzenia kopalnego wyniosła 38,088 Mt, a w przeliczeniu na mieszkańca 6,989 t i w przeliczeniu na 1 dolar PKB 223 kg[22].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&language=en&pcode=tsiem010&tableSelection=1&footnotes=yes&labeling=labels&plugin=1 Dane Eurostatu.
  2. FedEE Review of minimum wage rates (ang.). Federation of European Employers. [dostęp 2012-03-08].
  3. 2008 Statistical Update. Slovakia. The Human Development Index – going beyond income, United Nations Development Programme [zarchiwizowane z adresu 2009-09-24] (ang.).
  4. News of the Month, ICEG European Center, luty 2006, s. 14 [zarchiwizowane z adresu 2007-07-04] (ang.).
  5. Jan Koszycki, Robert Fico: dylematy populisty, Wyborcza.pl, 28 lutego 2008 [zarchiwizowane z adresu 2009-03-07].
  6. http://www.indexmundi.com/slovakia/gdp_real_growth_rate.html Dane indexmundi (źródło CIA World Factbook).
  7. https://www.ammado.sk/news/realny-hospodarsky-rast-slovenska-za-poslednu-dekadu/ GDP – real growth rate in Slovakia (źródło: Ammado.sk).
  8. Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2007, s. 806.
  9. Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2007, s. 810.
  10. Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2007, s. 815.
  11. Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2007, s. 828.
  12. a b Słowacja. Gospodarka, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-03-03].
  13. Country Comparison: Oil – production, CIA World Factbook, 2007 [zarchiwizowane z adresu 2009-07-16] (ang.).
  14. Dane World Steel Association. worldsteel.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-02-15)]..
  15. a b https://web.archive.org/web/20200407000151/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lo.html#Econ Dane CIA World Factbook.
  16. Słowacja stawia na energetykę jądrową, atomowe.pl, 28 lutego 2007 [zarchiwizowane z adresu 2016-03-14].
  17. Artykuł z serwisu Nowy Przemysł.
  18. Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2007, s. 794.
  19. BW_2019_country_results.zip, Bathing Water Directive - Status 1990 - 2019 (ang.).
  20. Podczas gdy, Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 2008 wskazuje, iż w 2007 Polska miała dodatni bilans handlowy ze Słowacją, to CIA World Factbook wskazuje, że jest odwrotnie. Różnica ta wynika prawdopodobnie z tego, że CIA World Factbook opublikował swoje dane za 2008, czyli rok później, niż wspomniany Rocznik Statystyczny.
  21. Rocznik Statystyczny Handlu Zagranicznego 2008, Główny Urząd Statystyczny, 2008, s. 53 [zarchiwizowane z adresu 2009-05-20].
  22. Slovakia, [w:] F. Monforti-Ferrario i inni, Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report - Study [pdf], Luksemburg: Publications Office of the European Union, 2019, s. 206, DOI10.2760/687800, ISBN 978-92-76-11100-9 (ang.).