Gródek (powiat białostocki)

wieś w województwie podlaskim

Gródek (białorus. Гарадок) – duża wieś (dawniej miasto) w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Gródek. Miejscowość jest siedzibą władz gminy Gródek.

Gródek
wieś
Ilustracja
Ulica Białostocka w Gródku
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat białostocki
Gmina Gródek
Wysokość 140–150 m n.p.m.
Liczba ludności  ok. 2900
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 16-040
Tablice rejestracyjne BIA
SIMC 0029015
Położenie na mapie gminy Gródek
Mapa lokalizacyjna gminy Gródek
Gródek
Gródek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Gródek
Gródek
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Gródek
Gródek
Położenie na mapie powiatu białostockiego
Mapa lokalizacyjna powiatu białostockiego
Gródek
Gródek
Ziemia53°05′48″N 23°39′24″E/53,096667 23,656667
Strona internetowa
Jeden z zabytkowych drewnianych domów przy ul. Białostockiej
Ten artykuł dotyczy miejscowości w województwie podlaskim, w powiecie białostockim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Gródek uzyskał lokację miejską przed 1563 rokiem, zdegradowany w 1897 roku[1].

Miejscowość jest siedzibą parafii: prawosławnej Narodzenia Najświętszej Marii Panny, znajdującej się w dekanacie Gródek, diecezji białostocko-gdańskiej oraz rzymskokatolickiej Najświętszego Serca Pana Jezusa, należącej do metropolii białostockiej, archidiecezji białostockiej, dekanatu Białystok-Dojlidy.

Przez miejscowość przepływa rzeka Supraśl, dopływ Narwi.

HistoriaEdytuj

Historia miejscowości związana jest z rodem Chodkiewiczów[2]. W XV wieku na górce na łąkach stał zamek. W 1498 Aleksander Chodkiewicz ufundował tu klasztor prawosławny, przeniesiony kilka lat później do Supraśla[3]. W połowie XVI w. miejscowość otrzymała prawa miejskie. W okresie XVII i XVIII w. Gródek przechodził kolejno w ręce Paców, Sapiehów i Radziwiłłów. W końcu XVIII wieku było to miasto magnackie hrabstwa zabłudowskiego w powiecie grodzieńskim województwa trockiego Wielkiego Księstwa Litewskiego[4]. W 1897 Gródek utracił prawa miejskie.

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tam 2081 osób, wśród których 45 było wyznania rzymskokatolickiego, 512 prawosławnego, 2 ewangelickiego a 1508 mojżeszowego. 15 mieszkańców określono jako bezwyznaniowców. Jednocześnie 227 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 437 białoruską, 1 niemiecką a 1416 żydowską. W Gródku znajdowało się 350 budynków mieszkalnych[5].

W okresie międzywojennym w miejscowości działało kilka zakładów włókienniczych, stolarnie, kaflarnia i cegielnia[6].

Przed II wojną światową ponad połowę mieszkańców Gródka stanowili Żydzi. W miejscowości znajdowało się kilka drewnianych synagog. W sierpniu 1941 Niemcy utworzyli tam getto dla ludności żydowskiej[7]. Zajmowało ono obszar w rejonie ulic: Zarzeczańskiej, Cmentarnej i Fabrycznej[7]. Do getta trafiło ok. 2,5 tys. Żydów, którzy pracowali m.in. przy budowie dróg oraz wyładunku i załadunku wagonów na pobliskiej stacji kolejowej w Waliłach[8]. Getto zostało zlikwidowane 2 listopada 1942, a jego mieszkańcy wywiezieni do obozu przejściowego w Białymstoku. Podczas likwidacji getta zamordowano 40 osób[9]. Z Białegostoku gródeckich Żydów wywieziono i zamordowano w obozie zagłady w Treblince[10].

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa białostockiego.

Gródek znany jest z kilku imprez kulturalnych mniejszości białoruskiej – szczególnie odbywających się na uroczysku Boryk Basowiszczy – organizowanego od 1990 roku festiwalu białoruskiej muzyki rockowej.

ZabytkiEdytuj

Obiekty nieistniejąceEdytuj

Urodzeni w GródkuEdytuj

  • Mikołaj Demidow (1888–1967) – białoruski wojskowy; działacz narodowy, oświatowy i społeczno-kulturalny

PrzypisyEdytuj

  1. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 34-35.
  2. Anna Radziukiewicz: Gródek nad Supraślą. Z dziejów prawosławnej parafii. Gródek: Parafia prawosławna Narodzenia Bogaradzicy w Gródku, 2011, s. 14–20. ISBN 978-83-933473-0-8.
  3. Pawluczuk U. A.: Życie monastyczne w II Rzeczypospolitej. Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, 2007, s. 47. ISBN 978-83-7431-127-4.
  4. Вялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 97.
  5. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 12.
  6. Anna Radziukiewicz: Gródek nad Supraślą. Z dziejów prawosławnej parafii. Gródek: Parafia prawosławna Narodzenia Bogaradzicy w Gródku, 2011, s. 60. ISBN 978-83-933473-0-8.
  7. a b Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 193. ISBN 83-01-00065-1.
  8. Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 193–194. ISBN 83-01-00065-1.
  9. Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 194. ISBN 83-01-00065-1.
  10. Yitzak Arad: Belzec, Sobibor, Treblinka. The Operation Reinhard Death Camps. Bloomington: Indiana University Press, 1999, s. 396. ISBN 978-0-253-21305-1.
  11. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie. 2019-12-31.

BibliografiaEdytuj

  • S. Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL

Linki zewnętrzneEdytuj