Grądy-Woniecko

wieś w województwie podlaskim

Grądy-Wonieckoosada w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie zambrowskim, w gminie Rutki[2].

Artykuł 53°08′50″N, 22°24′21″E
- błąd 38 m
WD 53°9'N, 22°24'E
- błąd 2283 m
Odległość 525 m
Grądy-Woniecko
osada
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat zambrowski
Gmina Rutki
Liczba ludności (2019) 800
Strefa numeracyjna 86
Kod pocztowy 18-312[1]
Tablice rejestracyjne BZA
SIMC 0405197[2]
Położenie na mapie gminy Rutki
Mapa lokalizacyjna gminy Rutki
Grądy-Woniecko
Grądy-Woniecko
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grądy-Woniecko
Grądy-Woniecko
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Grądy-Woniecko
Grądy-Woniecko
Położenie na mapie powiatu zambrowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu zambrowskiego
Grądy-Woniecko
Grądy-Woniecko
Ziemia53°08′50″N 22°24′21″E/53,147222 22,405833


HistoriaEdytuj

Nazwa miejscowości pochodzi ze zlepku nazw miejscowości Grądy i kolonii Woniecko, położonej nad rzeką Narew.

W latach 20-lecia międzywojennego wieś znajdowała się w miejscu obecnie istniejącej remizy strażackiej i rozciągała się od budynku kotłowni po ogródki działkowe. Głównym zajęciem ludności w tym czasie była uprawa ziemi, pasterstwo bydła oraz eksploatacja pokładów torfu na opał.

W latach 1921 – 1925 wieś i folwark leżał w województwie białostockim, w powiecie łomżyńskim, w gminie Kossaki-Rutki a od 1925 w gminie Rutki.

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku:

  • wieś zamieszkiwało 181 osób w 29 budynkach mieszkalnych
  • folwark – 105 osób w 4 budynkach mieszkalnych[3].

Miejscowości należały do parafii rzymskokatolickiej w Wiźnie. Podlegała pod Sąd Grodzki w Zambrowie i Okręgowy w Łomży; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Rutkach-Kossakach[4].

W wyniku napaści ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 miejscowość znalazła się pod okupacją sowiecką. Od czerwca 1941 roku pod okupacją niemiecką. Od 22 lipca 1941 do 1945 włączona w skład Landkreis Lomscha, Bezirk Bialystok III Rzeszy[5].

W roku 1958 podjęto decyzję o zlokalizowaniu w Grądach Państwowego Przedsiębiorstwa Gospodarki Rolnej (PPGR) „Wizna” wcielając w jego obszar ponad półtora tysiąca hektarów okolicznych łąk i pastwisk jak również nieużytki bagienne. W większości były to ziemie należące niegdyś do rolników z okolicznych miejscowości, odebrane im na mocy reformy rolnej. Ze względu na podmokłe torfowiska i bagna duży odsetek tych ziem nie był użytkowany rolniczo wcale lub tylko sporadycznie.

Na początku lat 60. melioracja i regulacja stosunków wodnych w tym rejonie umożliwiła szersze wykorzystanie rolnicze tych ziem. Pierwotna lokalizacja PGR przewidziana była bezpośrednio w okolicach Wizny, jednak ze względu na sprzeciw okolicznych rolników i ich przywiązanie do ziemi, odstąpiono od tego planu na rzecz Grądów.

Po upadku PRL-u na początku lat 90 miejscowość podzieliła losy innych PGR-ów miejscowość znajdowała się w stanie postępującego rozpadu. W 1996 roku został powołany w Grądach zakład karny o złagodzonym rygorze, którego oficjalne otwarcie miało miejsce w 1999 roku[6]. Przewidywano rozbudowę istniejącego zakładu penitencjarnego (zaadaptowanego z byłego hotelu robotniczego) o jeszcze jeden oddział, która była planowana na rok 2008. Ostatecznie plany nie zostały zrealizowane.

W pobliżu miejscowości znajdują się tereny archeologiczne. Na wydmach nad rzeką Narew zlokalizowany jest bezcenny obszar (według klasyfikacji stosowanej do lat 70. XX w. był klasy zerowej), na którym odkryto narzędzia z epoki mezolitu stanowiące dowód istnienia tu osady z czasów kultury łużyckiej.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Okres powstania styczniowegoEdytuj

W lipcu 1863 r. po bitwie pod Sieburczynem, kosynierzy z oddziału „Wawra” przybyli do Grądów-Woniecka na kilkudniowy odpoczynek. W tym czasie reperowano broń (głównie w kuźni we wsi Ruś)[7]. W okolicy Grądów, miejscu zwanym „Kościółkiem” pochowano w zbiorowej, anonimowej mogile poległych pod Sieburczynem powstańców. Miejsce zostało upamiętnione przez proboszcza miejscowej parafii krzyżem.

Okres II wojny światowejEdytuj

Wiosną 1944 r. w bezpośredniej okolicy „Kościółka” została utworzona jedna z trzech baz (dwie pozostałe powstały w Olszynie Pniewskiej oraz na Uroczysku Kobielne), z której miały operować oddziały partyzanckie. Działania te były elementem akcji „Burza”, w Okręgu Białystok, w Inspektoracie Łomżyńskim AK realizowanym przez 33 pułk piechoty AK dowodzony przez kpt. rez. Stanisława Cieślewskiego „Lipca”. Głównym zadaniem było zabezpieczenie mostów na rzece Narew w okolicach Wizny i Bronowa[8].

ParafiaEdytuj

W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii Miłosierdzia Bożego erygowanej 24.10.1999 r. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Zambrów.

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych. Poczta Polska S.A., lipiec 2015. s. 332. [dostęp 2015-12-03].
  2. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 614, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-12-03]. 
  3. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych., t. T. 5, województwo białostockie, 1924, s. 51.
  4. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych, Przemyśl, Warszawa 1933, s. 488.
  5. Karte: Landkreis Lomscha 1. 8. 1944 - Städte und Amtsbezirke, www.territorial.de [dostęp 2020-04-19].
  6. Zakład Karny Grądy-Woniecko. Służba Więzienna. [dostęp 2015-12-03].
  7. Powstanie styczniowe – część III. Serwis Historyczny Ziemi Łomżyńskiej. [dostęp 2015-12-03].
  8. Krzysztof Sychowicz: Ziemia Łomżyńska i jej mieszkańcy w latach 1944–1956. Serwis Historyczny Ziemi Łomżyńskiej. [dostęp 2015-12-03].