Grabowno Wielkie (wieś w województwie dolnośląskim)

wieś w województwie dolnośląskim

Grabowno Wielkie (niem. Groß Graben[2]) – wieś w Polsce położona w północno-wschodnim krańcu województwa dolnośląskiego, w powiecie oleśnickim, w gminie Twardogóra[3], na wysokości 190–215 m n.p.m. Jej powierzchnia wynosi ok. 2724 hektary. Wieś graniczy z Twardogórą, Grabownem Małym, Dobroszycami, Białym Błotem i Bukowinką. We wsi znajduje się stacja kolejowa.

Grabowno Wielkie
wieś
Ilustracja
Kościół Matki Boskiej Częstochowskiej
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat oleśnicki
Gmina Twardogóra
Liczba ludności (2011) 1118[1]
Strefa numeracyjna 71
Tablice rejestracyjne DOL
SIMC 0881970
Położenie na mapie gminy Twardogóra
Mapa lokalizacyjna gminy Twardogóra
Grabowno Wielkie
Grabowno Wielkie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grabowno Wielkie
Grabowno Wielkie
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Grabowno Wielkie
Grabowno Wielkie
Położenie na mapie powiatu oleśnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu oleśnickiego
Grabowno Wielkie
Grabowno Wielkie
Ziemia51°20′59″N 17°25′05″E/51,349722 17,418056

HistoriaEdytuj

Dokładny czas założenia wsi nie jest określony. Miejscowość została rozbudowana ok. XV wieku z osady hutników i węglarzy. Nazwa wsi prawdopodobne pochodzi od polskiego słowa "grabow" – "wieś grabów", wiele okolicznych nazw wsi pochodzi właśnie od nazw drzew (m.in. Bukowinka, Dąbrowa). W 1875 r. powstała linia kolejowa Oleśnica – Gniezno przebiegająca przez Grabowno Wlk., a 35 lat później odgałęzienie do Międzyborza.

W 1945 r. mieszkało tu ok. 120 Niemców i ok. 510 Polaków. Po zakończeniu II wojny światowej początkowo zwierzchnictwo nad miejscowością miała radziecka Komenda Wojenna, która stacjonowała na tym terenie od końca stycznia do połowy kwietnia 1945 r. Przełom kwietnia i maja był początkiem zwierzchnictwa administracji polskiej. Pierwszym sołtysem wsi został Tadeusz Kozioł.

W okresie powojennym ponownie uruchomiono szkołę w pałacu majątku ziemskiego, ponieważ poprzedni budynek szkolny został zniszczony podczas wojny. W tym czasie we wsi znajdowało się około 50 gospodarstw rolnych, robotnicy podjęli pracę na stacji PKP (która zatrudniała wówczas ok. 60 osób) i w pobliskich zakładach. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wrocławskiego.

 
Kościół parafialny w Grabownie Wielkim
 
Ołtarz z kopią obrazu M.B.Częstochowskiej w Grabownie Wielkim
 
Renesansowa płyta nagrobna Hansa von Strachwitza

ZabytkiEdytuj

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[4]:

  • kościół ewangelicki, ob. rzymskokatolicki parafialny pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej, postawiony na miejscu pierwszego drewnianego z XVI w. Starszy kościół był ufundowany przez oleśnickiego księcia Karola II, a rozbudowany i uwieńczony wieżą z dzwonem przez ówczesnego właściciela Grabowna – Hansa von Strachwitz z Brodaw. Kościół uległ zniszczeniu w pożarze, na jego miejscu w 1850 r. - XIX w. powstał nowy w stylu eklektycznym, przetrwał do dziś. Świątynie wzniesiono na planie prostokąta, jednonawowa, na zachodzie zwieńczona wieżą, na wschodzie półkolistym prezbiterium. Zbudowana z cegieł i otynkowana. 25 listopada 1945 r. uroczyście wyświęcono luterańską świątynię na kościół rzymskokatolicki. Uległ zniszczeniu XIX-wieczny wystrój wnętrza, pozostałością dawnego zboru ewangelickiego są empory obiegające kościół z trzech stron, strop oparty jest na drewnianym wiązaniu wiszącym. W kruchcie kościoła na ścianie po lewej stronie znajduje się renesansowa płyta nagrobna Hansa von Strachwitza, wykonana z piaskowca. Naprzeciwko płyty stoi dolna część chrzcielnicy pochodzącej z 1769 r., jej srebrnej góry brak. Była ona darem ówczesnego właściciela Grabowna – Ernesta Zygmunta von Tschierschy z okazji chrztu jego pierworodnego syna.
  • pozostałości parku z 1740 r., k. XIX w.

Inne zabytkiEdytuj

  • grodzisko z około 985-900 r.; zbudowane na planie trójkąta, z widocznymi partiami 5-8-metrowych wałów od strony zewnętrznej i 2,5-metrowymi od wewnętrznej, które okalają ok. 0,24 ha powierzchni; grodzisko przetrwało do XII w., na ten właśnie czas datuje się znalezione fragmenty ceramiki (okres wczesnego średniowiecza)
  • stacja PKP z wieżą ciśnień
  • dwa pobliskie poniemieckie domy (obecnie bloki mieszkalne, tzw. "domy tartaczne").

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. woj. dolnośląskie >> pow. oleśnicki >> gmina Twardogóra. Wszystkie dane dla miejscowości Grabowno Wielkie. W: Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 5 maja 2015].
  2. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262).
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 600, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 5 maja 2015]. 
  4. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 133. [dostęp 5 maja 2014].